ABŞ və İran arasında potensial sülh razılaşması barədə nikbinlik artmaqdadır. Analitiklər hələ vəziyyətin sabitləşəcəyini deyə bilmirlər. Volfqaq Pustay vurğulayıb ki, Hörmüz boğazının açılması şərtsiz qəbul olunarsa, bu böyük addım olacaq. Bundan sonra nüvə məsələsi həll edilməlidir. İran razılaşmada ABŞ-dan İsrailin Cənubi Livanda fəaliyyətini dayandırmasını tələb edib. Həmas və İsrailin döyüşləri hələ də davam edir. Razılaşma işləsə, region üçün böyük nailiyyət sayılacaq. Əks halda ABŞ-ın məhdud zərbələri mümkündür.

Donald Tramp İrana qarşı razılaşma əldə etmək üçün təzyiq altındadır. Təzyiqin əsas səbəbi neftin qiymətindəki dəyişikliklərdir. Qiymətlərin artması ABŞ-da benzin və malların qiymətinə təsir edir. Tramp isə inflyasiyanı aşağı salmağa söz vermişdi. Onun qarşısında həm seçiciləri məmnun etmək, həm də maliyyə bazarlarını stabilləşdirmək vəzifəsi durur. Politik baxımdan müharibə tərəfdarlarını da məmnun etməlidir. Tramp 2025 JCPOA razılaşmasından çıxmışdı. İranın nüvə proqramını məhdudlaşdırmaq hələ də çətin məsələdir. Noyabr ara seçkiləri yaxınlaşır və bu məsələlər onun üçün əsas problem olacaq.

İran və ABŞ arasında memorandum çərçivəsində həll olunmamış üç məsələ müzakirəyə çıxarılacaq. Bu müddət 60 gün olaraq müəyyən edilib. Məqsəd məsələləri konkret mexanizmlərlə həll etməkdir. Üç məsələ nüvə proqramının davam etdirilməsi, sanksiyaların qaldırılması və itkilərin kompensasiyasıdır. Son danışıqlar yalnız dondurulmuş vəsaitlərin yarısı sərbəst buraxıldıqdan sonra başlayacaq. Neft sanksiyaları da dayandırılmalıdır. Bu addım həm diplomatik etimadı gücləndirir, həm də region sabitliyini təmin edir. Memorandum indiki mərhələdə yalnız bu məsələlərin ilkin müzakirəsini əhatə edir.

İran Xarici İşlər naziri Abbas Əraqçi BMT-nin Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin idarə heyətinə üzv ölkələrin nazirlərinə məktub göndərərək nüvə müfəttişliyi institutunun ABŞ-ın siyasi təsir vasitəsinə çevrilməməsini tələb edib. O, ABŞ tərəfindən hazırlanmış BMT qətnaməsini İranın nüvə proqramına qarşı siyasi motivli və qeyri-səmimi adlandırıb. Əraqçi bildirib ki, ABŞ hazırkı böhran üçün məsuliyyət daşıyır və agentliyin ölkəyə qarşı qanunsuz tədbirlərin əsaslandırılması üçün istifadə edilməsinə yol verməməlidir. Vyanada keçirilən rüblük iclasda qətnamə layihəsi müzakirə olunacaq və ekspertlər qeyd edir ki, bu müzakirələr beynəlxalq diplomatiya və nüvə təhlükəsizliyi üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır.

ABŞ və İsrailin İrana qarşı hərbi əməliyyatlara başlamasından 100 gün keçməsinə baxmayaraq, tərəflər arasında davamlı sülh razılaşması əldə olunmayıb. Bu müddət ərzində Vaşinqton və Tehran bir neçə dəfə razılığa yaxınlaşsa da, əsas fikir ayrılıqları danışıqların nəticəsiz qalmasına səbəb olub. Münaqişə fevralın sonunda ABŞ və İsrailin İrana qarşı birgə həyata keçirdiyi “Epik Qəzəb” əməliyyatı ilə başlayıb. Tehran buna cavab olaraq İsrail ərazisinə və Körfəz regionundakı ABŞ hərbi obyektlərinə zərbələr endirib.

Koreya Xalq Demokratik Respublikasının lideri Kim Çen In ölkəsində silah istehsalı üçün yararlı nüvə materiallarının həcminin son beş ildə iki dəfədən çox artdığını bəyan edib. Məlumata görə, Kim Çen In bu açıqlamanı yaxın vaxtlarda istismara verilmiş nüvə materialları istehsalı müəssisəsinə baxış zamanı səsləndirib. O bildirib ki, ölkənin nüvə potensialının gücləndirilməsi dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən biri olaraq qalır.

ABŞ-ın keçmiş prezidenti Donald Tramp Nətanyahunun onu İrana qarşı müharibəyə yönəltdiyi iddialarını təkzib edib və hərəkətinin tamamilə öz qərarı olduğunu vurğulayıb. Tramp, İranın nüvə proqramına qarşı narahatlığının uzun müddətdən bəri mövcud olduğunu, 2015-ci il nüvə razılaşmasından çıxışını və İsrailin təhlükəsizliyi ilə bağlı öncədən düşüncələrini açıqlayıb. O, siyasi rəqiblərinin iddialarını rədd edərək bildirib ki, onlar vəziyyəti anlamayan insanlar arasındadırlar. Tramp həmçinin vurğulayıb ki, onun müdaxiləsi olmasaydı, bu gün İsrail mövcud olmazdı.

Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin rəhbəri Rafael Qrossi Dohada Qətərin Baş Naziri ilə görüşərək iki tərəf arasında nüvə sahəsində əməkdaşlığın gücləndirilməsini və İranın nüvə proqramı ilə bağlı aparılan danışıqların son vəziyyətini müzakirə edib. Görüş tərəflər üçün regionda nüvə təhlükəsizliyi və əməkdaşlıq imkanlarını dəyərləndirmək baxımından önəm daşıyır.

Avropa İttifaqının xarici siyasət rəhbəri Kaya Kallas Pakistanın diplomatik səylərini yüksək qiymətləndirib və bildirib ki, Pakistan bir neçə dəfə “tam miqyaslı müharibənin” qarşısını alıb. Kallas İslamabad səfərində atəşkəsi uzatma və Hörmüz boğazını yenidən açmaq üçün 10 illik diplomatik imkanın olduğunu açıqlayıb. O, həmçinin vurğulayıb ki, İranın nüvə proqramı ilə bağlı razılaşma daha dərin danışıqlarla dəstəklənməlidir və Avropa İttifaqı bu prosesi davamlı etməkdə konkret rol oynayacaq.

İran hökuməti ABŞ ilə aparılan danışıqlarda müəyyən irəliləyişlərin əldə olunmasına baxmayaraq, yekun razılaşma üçün əsas maneənin sanksiyalar məsələsi olaraq qaldığını açıqlayıb. Tehran tərəfi hələlik hər hansı saziş üçün konkret vaxt çərçivəsinin müəyyən edilmədiyini və tələsik qərar qəbul etmək niyyətində olmadığını vurğulayıb. İran rəsmilərinin sözlərinə görə, ölkənin milli maraqlarını və hüquqlarını təmin etməyən heç bir razılaşma qəbul olunmayacaq. Eyni zamanda bildirilib ki, etimad quruculuğu istiqamətində ilkin addımlar atılmadan nüvə proqramı ilə bağlı daha geniş müzakirələrə keçid mümkün deyil.

İranın yarı-rəsmi Fars Xəbər Agentliyi Donald Trampın İranla mümkün razılaşma barədə açıqlamalarını tənqid edərək bəzi məqamların reallığı əks etdirmədiyini bildirib. İran mənbələrinin iddiasına görə, zənginləşdirilmiş nüvə materiallarının məhv edilməsi və Hörmüz boğazının tam rüsumsuz açılması kimi məsələlər hazırkı layihə sənədində nəzərdə tutulmur. Eyni zamanda Tehran tərəfi Trampın açıqlamasında İran aktivlərinin dondurulmasının ləğvi və Livanda atəşkəs kimi bəzi mühüm məqamların qeyd edilmədiyini vurğulayıb. Bu açıqlamalar tərəflər arasında danışıqların hələ yekun mərhələyə çatmadığını göstərir.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp İranla bağlı mümkün razılaşmanın şərtlərini açıqlayaraq Hörmüz boğazının tam açılması, mina təhlükəsinin aradan qaldırılması və zənginləşdirilmiş nüvə materiallarının məhv edilməsinin vacibliyini vurğulayıb. Tramp bildirib ki, İran nüvə silahı əldə etməməli, beynəlxalq gəmiçilik üçün boğazda hərəkət sərbəstliyi təmin olunmalıdır. O, həmçinin razılaşma əldə edilənədək heç bir maliyyə ödənişinin həyata keçirilməyəcəyini qeyd edib. Ağ Evin Situasiya Otağında keçirilən müşavirənin isə Vaşinqtonun İranla bağlı yekun qərarının formalaşdırılmasında həlledici rol oynayacağı gözlənilir.