İran və ABŞ arasında qarşıdurmanın yenidən kəskinləşməsi fonunda strateji diqqət nüvə proqramından Hörmüz boğazına yönəlib. Hazırkı mərhələdə əsas sual İranın uranı zənginləşdirib-zənginləşdirməyəcəyi deyil, Hörmüz boğazının beynəlxalq gəmiçilik üçün təhlükəsiz və fasiləsiz açıq qalıb-qalmayacağıdır. Münaqişənin əvvəlki mərhələsində diplomatik səylər İranın nüvə proqramı, uranın zənginləşdirilməsi səviyyəsi, beynəlxalq yoxlamalar, sanksiyaların yumşaldılması və Tehranın yeni məhdudiyyətləri qəbul edib-etməməsi ətrafında cəmləşirdi. Lakin hərbi əməliyyatların yenidən başlaması ilə strateji ağırlıq mərkəzi dəyişərək Hörmüz boğazına keçib.

Hindistan ABŞ-ın Hörmüzdə Hind dənizçilərini daşıyan gəmilərə hücumuna görə ABŞ-ın yüksək səviyyəli diplomatıni çağırıb. Nazirlik Ceyson Miksi qəbul edərək güclü etirazını bildirib. ABŞ hərbi gəmiləri Oman körfəzində hücumlara davam edib. Hücumlar nəticəsində üç Hind dənizçisi həlak olub. Hindistan bu hücumları pisləyir. Nazirlik mülki gəmiçilik üzərində ölümcül güc tətbiqindən narahatdır. Bu hadisələr regional gərginliyi artırır. Hindistan hökuməti və xalqı üçün ciddi əhəmiyyət kəsb edir.

Hindistan ABŞ‑ın gəmi hücumlarının dayandırılmasını tələb edib. Üç hindistanlı dənizçi Oman körfəzində ABŞ zərbəsi nəticəsində həlak olub. Hadisə “Setebello” tankeri üzərində baş verib. Hindistan Xarici İşlər Nazirliyi hücumları pisləyib və diplomat etirazı bildirib. Yeni Dehlidə ABŞ‑ın müvəqqəti işlər vəkili çağırılıb. Son günlər üç gəmi hindistanlı ekipajla hədəf alınıb. Nazirlik bu hücumların dayandırılmasını tələb edib. Hindistan danışıqlar və diplomatiya ilə sülhə qayıtmağı tövsiyə edib.

ABŞ Mərkəzi Komandanlığı İran blokadasını pozan üçüncü ticarət gəmisini sıradan çıxarıb. Bu gəmi Qvineya-Bisau bayraqlı M/T Calvir olub. Gəmi Oman körfəzi vasitəsilə İran neftini daşımağa cəhd edirdi. ABŞ hərbi təyyarəsi mühərrik otağına iki raket atıb. Heyət ABŞ qüvvələrinin təlimatlarına əməl etməyib. Bundan əvvəl Palau bayraqlı M/T Marivex və M/T Settebello tankerləri sıradan çıxarılıb. CENTCOM 13 aprel tarixindən 9 qeyri-komplyant gəmiyi sıradan çıxarıb. 135 gəmi yönləndirilib və humanitar yardımla əlaqəli 42 gəminin keçməsinə icazə verilib.

Oman körfəzində baş vermiş son hadisə ABŞ və İran arasında davam edən qarşıdurmanın yeni mərhələyə keçdiyini göstərir. ABŞ Mərkəzi Komandanlığının məlumatına görə, İrana doğru hərəkət edən “Marivex” adlı neft tankeri hərbi göstərişlərə əməl etmədiyi üçün zərbə ilə dayandırılıb. Hücum nəticəsində gəminin mühərrik və idarəetmə sistemləri sıradan çıxıb və tanker hərəkət qabiliyyətini itirib. ABŞ tərəfi bu addımı həyata keçirdiyi dəniz məhdudiyyətləri siyasətinin tərkib hissəsi kimi təqdim edir. Son aylarda Vaşinqton və Tehran arasında həm hərbi, həm də iqtisadi sahədə gərginliyin artdığı müşahidə olunur. Analitiklər hesab edirlər ki, dəniz nəqliyyatına yönələn bu cür əməliyyatlar bölgədə onsuz da mürəkkəb olan təhlükəsizlik vəziyyətini daha da həssas hala gətirə bilər.

ABŞ Mərkəzi Komandanlığı CENTCOM İranın Oman Körfəzində ABŞ hərbi gəmilərinə xəbərdarlıq məqsədli atəş açması iddialarını rədd edib. CENTCOM bildirib ki, İran qüvvələri ABŞ gəmilərinə hücum etməyib və atəş açmayıb, çünki bu, atəşkəsin pozulması olardı. Eyni zamanda, İran donanması ABŞ-ı dəniz nəqliyyatını narahat etmək və ticarət gəmilərini ələ keçirməkdə ittiham edib. CENTCOM qeyd edib ki, ABŞ qüvvələri sərbəst şəkildə fəaliyyət göstərir və İran ətrafında blokada tədbirlərini davam etdirir. Hadisələr regionda gərginliyi artırır və ABŞ ilə İran arasında dənizdəki qarşılıqlı ittihamları ön plana çıxarır. Məlumatların ziddiyyətli olması tərəflər arasındakı diplomatik və hərbi balansın mürəkkəb olduğunu göstərir.

İran Oman Körfəzində ABŞ hərbi gəmilərinə xəbərdarlıq raketləri və dronlar atdığını açıqlayıb. Tehran ABŞ donanmasını ticarət gəmilərinə mane olmaq və neft tankerini ələ keçirməkdə ittiham edir. ABŞ Hind-Sakit Okean Komandanlığı M/T Davina gəmisini ələ keçirdiyini bildirib və dünya üzrə dəniz nəqliyyatının təhlükəsizliyini təmin etmək üçün əməliyyatları davam etdirəcəyini vurğulayıb. Bu hadisələr regionda gərginliyi artırır və İran-ABŞ arasında dənizdə qarşıdurma riskini yüksəldir. Tərəflər vəziyyəti izləyir və gələcək əməliyyatlara hazırlıq görürlər.

ABŞ Mərkəzi Komandanlığı bildirib ki, İran limanına doğru hərəkət edən Qambiya bayraqlı "Lian Star" yük gəmisi ABŞ qüvvələrinin müdaxiləsi nəticəsində dayandırılıb. Rəsmi məlumata görə, gəmi beynəlxalq sularda hərəkət edərkən ona 20-dən çox xəbərdarlıq edilib, lakin ekipaj bu çağırışlara əməl etməyib. Nəticədə ABŞ hərbi təyyarəsi gəminin mühərrik bölməsinə raket zərbəsi endirib və gəmi hərəkətsiz vəziyyətə salınıb. Vaşinqton eyni zamanda bildirib ki, İranla qüvvədə olan atəşkəs dövründə tətbiq edilən blokada tədbirlərinin icrası çərçivəsində indiyədək bir neçə ticarət gəmisi dayandırılıb və çoxsaylı gəmilər marşrutlarını dəyişməyə məcbur edilib.

ABŞ rəsmisinin verdiyi məlumata görə, İran limanlarından birinə daxil olmağa çalışan daha bir ticarət gəmisi ABŞ hərbi qüvvələri tərəfindən dayandırılıb. Bildirilir ki, Qambiya bayrağı altında üzən "Lian Star" adlı yük gəmisi ABŞ qüvvələrinin dəfələrlə etdiyi xəbərdarlıqlara məhəl qoymayaraq İran limanına doğru hərəkətini davam etdirib. Nəticədə Oman körfəzində ABŞ hərbi təyyarələrinin müdaxiləsi ilə gəmi hərəkətsiz vəziyyətə salınıb. Hadisə Vaşinqton və Tehran arasında dəniz nəqliyyatı, sanksiyalar və regional təhlükəsizlik ətrafında davam edən gərginliyin yeni mərhələyə keçdiyini göstərir.

ABŞ ordusu Hörmüz boğazı ətrafında tətbiq olunan dəniz məhdudiyyətləri çərçivəsində 100-dən çox ticarət gəmisinin istiqamətinin dəyişdirildiyini açıqlayıb. Dünyanın ən mühüm enerji və ticarət marşrutlarından biri hesab olunan Hörmüz boğazında vəziyyət qlobal bazarlarda narahatlıq yaradarkən, mümkün sülh razılaşması ilə bağlı yeni detallar da gündəmə gəlib.

İki milyon barel İraq xam nefti daşıyan Çinə məxsus "Yuan Hua Hu" adlı supertanker, Hörmüz boğazını keçib və hazırda ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin İran gəmilərinə qarşı yaratdığı blokadaya baxmayaraq, Oman körfəzi yaxınlığında lövbər salıb. Bu, ABŞ və İsrailin İrana qarşı müharibəsinin başlanmasından bəri Çin neft tankerinin bu su yolundan keçməsi ilə bağlı məlum olan üçüncü haldır.

"Financial Times" qəzetinin yaydığı məlumatlara görə, Hörmüz boğazından keçməyə cəhd edən bir neçə ticarət gəmisi ABŞ-ın tətbiq etdiyi dəniz blokadası səbəbindən hərəkətini dayandırmaq və ya Oman körfəzinə geri dönmək məcburiyyətində qalıb.