İran, sentyabr ayında Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyi (MAQATE) ilə imzaladığı və əməkdaşlığın bərpasını nəzərdə tutan Qahirə Anlaşmasını rəsmən ləğv etdiyini açıqlayıb. İranın Xarici İşlər naziri Abbas Əraqçi, İngiltərə, Fransa, Almaniya və ABŞ-ın MAQATE İdarə Heyətinə Tehran əleyhinə qərar layihəsi təqdim etməsindən sonra bu açıqlamanı verib. Əraqçi bildirib ki, qərar layihəsini təqdim edən ölkələr İranın yaxşı niyyətini nəzərə almadan MAQATE-nin etibarlılığına və müstəqilliyinə xələl vurublar və agentlik ilə İran arasındakı əməkdaşlıq prosesini pozublar. O, eyni zamanda, sentyabr ayında MAQATE ilə imzalanan əməkdaşlıq anlaşmasının artıq qüvvədə olmadığını vurğulayıb.

Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin (MAQATE) İdarə Heyəti İranın nüvə obyektləri və zənginləşdirilmiş uran ehtiyatları ilə bağlı məlumat və giriş tələblərini əhatə edən qətnaməni qəbul edib. Qətnamə Böyük Britaniya, Fransa və Almaniya (E3) ilə ABŞ tərəfindən təqdim olunub və İranın son 5 aydır MAQATE tərəfindən yoxlanılmayan zənginləşdirilmiş uran ehtiyatlarının ciddi narahatlıq doğurduğu vurğulanıb.

İran Xarici Əlaqələr üzrə Strateji Şura rəhbəri və ölkə lideri Əli Xameneinin baş müşaviri Kamal Xarazi bildirib ki, Tehran “bərabər status və qarşılıqlı hörmət” şərtilə ABŞ-la danışıqlara başlaya bilər. ABŞ mərkəzli CNN-ə danışan Xarazi, İran–ABŞ münasibətləri ilə bağlı sualları cavablandırıb. “Əgər qarşılıqlı hörmət və bərabərlik əsasında, mövzu və danışıqların çərçivəsi əvvəlcədən müəyyən olunarsa, biz buna – ABŞ-la danışıqlara – hazırıq.” - deyə Xarazi qeyd edib.

İran Prezidenti Məsud Pezeşkian bir daha bəyan edib ki, İranın nüvə proqramı yalnız dinc məqsədlərlə həyata keçirilir və ölkənin daxili ehtiyaclarını ödəməyə yönəlib. O, İslam Respublikasının heç vaxt nüvə silahı əldə etməyə çalışmadığını vurğulayıb. Bu açıqlamaları Pezeşkian çərşənbə axşamı Avstriyanın Tehrandakı yeni səfiri Fridrix Ştiftin etimadnamələrinin qəbul mərasimində səsləndirilib.

İran Hökumətinin sözçüsü Fatma Muhacirani bildirib ki, bu ilin iyun ayında İsrail və ABŞ-ın həyata keçirdiyi hücumlar nəticəsində nüvə təsislərinə dəyən zərər səbəbindən hazırda uranyum zənginləşdirmə fəaliyyəti mümkün deyil. Təbrizdə keçirdiyi mətbuat konfransında Muhacirani gündəmdəki mövzuları şərh edib. Avropa ölkələri – İngiltərə, Fransa və Almaniya – BMT Təhlükəsizlik Şurasında İranın uranyum zənginləşdirmə fəaliyyətini dayandırmasını tələb edən qərar layihəsi hazırladığına toxunan Muhacirani bildirib.

İran Atom Enerjisi Təşkilatının rəhbəri Məhəmməd İslami ABŞ və onun müttəfiqlərini İranın elmi nailiyyətlərinə qarşı gərginliyi artırmaqda ittiham edib. Yəmənin “Əl-Məsirə” televiziyasına müsahibəsində İslami, İranın dinc nüvə obyektlərinə edilən hücumların ölkənin elmi potensialına qarşı görünməmiş təcavüz olduğunu bildirib. Onun sözlərinə görə, bu hücumların vaxtı və xarakteri qarşıdurmanın yeni və təhlükəli mərhələyə adladığını göstərir. İslami İranın hüquqlarından geri çəkilməyəcəyini vurğulayaraq qeyd edib ki, “Tehran heç vaxt öz hüquqlarından güzəştə getməyəcək və heç kimə iradəsini diktə etməyə icazə verməyəcək.”

İranın BMT-dəki daimi nümayəndəsi Əmir Səid İravani bildirib ki, İran heç vaxt təzyiq və hədələr qarşısında geri çəkilməyəcək və hərbi təcavüzlə iqtisadi terror ölkəni öz qanuni hüquqlarından imtina etdirməyəcək. Nyu-Yorkda IAEA-nın hesabatı üzrə keçirilən BMT Baş Assambleyasının 80-ci sessiyasında çıxış edən İravani qeyd edib ki, Agentliyin hesabatları həmişə peşəkar və siyasətdən kənar olmalıdır.

Vyanada daimi nümayəndəlikləri olan İran, Çin və Rusiya, Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin (MAQATE) Baş Direktoru ilə Agentliyin yaxınlaşan İdarə Heyəti iclası öncəsi görüş keçiriblər. Görüş barədə məlumatı çərşənbə axşamı günü Vyanada beynəlxalq təşkilatlar üzrə Rusiya daimi nümayəndəsi Mixail Ulyanov açıqlayıb. “Çin, İran və Rusiya daimi nümayəndələri bu gün IAEA-nın Baş Direktoru Rafael Grossi və onun komandası ilə görüşərək yaxınlaşan İdarə Heyəti iclası ilə bağlı fikir mübadiləsi aparıblar,” – deyə Ulyanov X sosial şəbəkəsində qeyd edib.

İran, Çin və Rusiya səfirləri Vyanada Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin (IAEA) İdarə Heyətinin növbəti sessiyasına hazırlıq məqsədilə üçtərəfli görüş keçirib və mövqelərini uyğunlaşdırıblar. Rusiyanın beynəlxalq təşkilatlar üzrə daimi nümayəndəsi Mikhail Ulyanov çərşənbə axşamı gecəsi Telegram hesabında paylaşıb. “Bu gün Çin, İran və Rusiya İran nüvə məsələsi ilə bağlı ənənəvi üçtərəfli məsləhətləşmələrin növbəti raundunu keçirib.” - deyə paylaşımda qeyd edilib.

Rusiya Prezidenti Vladimir Putin, ABŞ Prezidenti Donald Trampın ABŞ-nin nüvə silahı sınaqlarını yenidən başlatmaqla bağlı açıqlamasından sonra bu istiqamətdə hərəkətə keçib.

Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin (MAQATE) baş direktoru Rafael Qrossi bildirib ki, İran, Qərblə gərginliyin daha da artmaması üçün BMT müfəttişləri ilə əməkdaşlığını “ciddi şəkildə yaxşılaşdırmalıdır”. Qrossi açıqlamasında bildirib ki, MAQATE İyun ayında İranla İsrail arasında başlayan müharibədən bəri İranda 10-dan çox yoxlama həyata keçirib. Lakin müfəttişlərə ABŞ tərəfindən bombalanmış bəzi nüvə obyektlərinə – Fordo, Nətənz və İsfahana – daxil olmağa icazə verilməyib.

ABŞ-da demokrat senatorlar Prezident Donald Trampın nüvə silahı testlərinin başlanması barədə verdiyi göstərişi tənqid ediblər. Senatorlar Jeanne Shaheen, Jacky Rosen və Mark Kelly bu addımı “təhlükəli və məsuliyyətsiz” adlandırıb. Shaheen qeyd edib ki, nüvə testlərinin yenidən başlaması ABŞ-ın 30 ildən artıq davam edən moratoriumunu sona çatdıracaq, Rusiya və Çin isə 1992-ci ildən bəri nüvə testi aparmayıb. Rosen isə radiasiyanın təsiri və dağıntıların həm ölkə daxilində, həm də dünyada hiss olunacağını vurğulayıb. Kelly isə ABŞ nüvə testləri halında Çinin də eyni addımı ata biləcəyini bildirib.