#ABŞ–İran münasibətləri

ABŞ maliyyə naziri Skott Bessent bildirib ki, İrana qarşı sanksiyaların məqsədi Tehranın danışıqlar masasına qayıtması üçün şərait yaratmaqdır. O, İranın hərbi addımlarını ölkədəki iqtisadi çətinliklərlə əlaqələndirib. Bessent İran rəhbərliyinin vəziyyətin ağırlaşmasından narahat olduğunu iddia edib. ABŞ yeni sanksiyalar vasitəsilə İranın iqtisadi əlaqələrini məhdudlaşdırmağa çalışır. Vaşinqton daha bir İran bankına qarşı tədbir hazırladığını açıqlayıb. Tehran isə ABŞ-nin təzyiq siyasətinə qarşı çıxır. Tərəflər arasında diplomatik gərginlik davam edir.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp İranla bağlı sərt açıqlamalar verib. O, İranı “uğursuz və ölü dövlət” adlandırıb. Tramp İranın donanması və hava qüvvələrinin olmadığını iddia edib. ABŞ Prezidenti ölkənin valyuta vəziyyəti və hərbçilərə maaş ödənişləri ilə bağlı da ittihamlar səsləndirib. O, İranda inflyasiyanın 300 faiz olduğunu bildirib. Tramp İran rəhbərliyini ölkəni idarə edə bilməməkdə ittiham edib. İran tərəfi isə ABŞ-nin təzyiq siyasətinə qarşı mövqeyini davam etdirir. Açıqlama Vaşinqton və Tehran arasında gərginliyin yüksək olduğu bir vaxtda verilib.

İran ordusunun sözçüsü Əbülfəzl Şəkərçi Donald Trampın Hörmüz boğazı ilə bağlı açıqlamalarına cavab verib. O, ABŞ-nin bu strateji su yolunu öz ərazisi elan etmək niyyətinin mümkün olmadığını bildirib. Şəkərçi İranın bölgədə ABŞ hərbi mövcudluğuna qarşı olduğunu vurğulayıb. İran rəsmisi amerikalı qüvvələrin Qərbi Asiyadan çıxarılmasının Tehran üçün əsas məqsədlərdən biri olduğunu deyib. O, Hörmüz boğazının bölgə ölkələri üçün mühüm strateji əhəmiyyət daşıdığını qeyd edib. ABŞ və İran arasında bu su yolunun nəzarəti ilə bağlı gərginlik davam edir. Hörmüz boğazı qlobal enerji daşımalarının əsas marşrutlarından biri hesab olunur.

Donald Tramp ABŞ-nin İran da daxil olmaqla rəqiblərinə qarşı üstünlük qazandığını iddia edib. ABŞ Prezidenti bu barədə “Truth Social” hesabında paylaşım edib. Tramp demokratları “saxta sorğular” yaymaqda ittiham edib. Onun fikrincə, belə sorğular respublikaçı seçiciləri ruhdan salmağa yönəlib. Tramp ölkədə əhvali-ruhiyyənin yüksək olduğunu bildirib. O, ABŞ-nin “hamıya, o cümlədən İrana qarşı qalib gəldiyini” bəyan edib. Tramp İranı iqtisadi və hərbi baxımdan ciddi tənəzzül içərisində olan ölkə kimi xarakterizə edib. ABŞ Prezidentinin İranla bağlı iddialarını təsdiqləyən konkret göstəricilər paylaşımda təqdim edilməyib.

SEPAH sözçüsü Hüseyn Mohebbi İrana mümkün hücumla bağlı ABŞ-yə xəbərdarlıq edib. O bildirib ki, İranın infrastrukturu vurularsa, ABŞ-nin enerji baxımından strateji nöqtələri və həyati maraqları hədəfə alına bilər. Mohebbi konkret hədəflərin adlarını açıqlamayıb. SEPAH rəsmisi ABŞ-nin Hörmüz boğazı ilə bağlı məqsədlərinin baş tutmadığını iddia edib. O, İranın silah istehsalının davam etdiyini də bildirib. Mohebbinin sözlərinə görə, İranın hərbi ehtiyatlarının məhdud olması barədə təsəvvürlər doğru deyil. İranın ağıllı və idarəolunan raketlərinin istehsalının davam etdiyi bildirilir. Açıqlama Hörmüz boğazı və ABŞ–İran münasibətlərində gərginliyin yüksək olduğu bir vaxtda verilib.

Pakistan ABŞ və İran arasında diplomatik vasitəçilikdə mühüm rol oynaya bilər. Rabia Axtarın fikrincə, tərəflər arasındakı ritorika sərtləşdikcə vasitəçiliyə ehtiyac artır. Pakistan Vaşinqton və Tehranda danışıqlar üçün siyasi iradə yarada bilməz. Bunun əvəzində İslamabad diplomatiyaya qayıdışın siyasi qiymətini aşağı sala bilər. ABŞ və İran təzyiq qarşısında danışıqlara qayıtmış tərəf kimi görünmək istəmirlər. Bu səbəbdən tərəflərin geri çəkilmiş kimi görünmədən təmkin nümayiş etdirə biləcəyi diplomatik yolun yaradılması vacib hesab olunur. Pakistan belə bir mexanizmin formalaşdırılmasında vasitəçi rolunu oynaya bilər. Məqsəd tərəflərin siyasi nüfuzlarını qoruyaraq yenidən danışıqlar masasına qayıtmasına şərait yaratmaqdır.

Bəsic qüvvələrinin rəhbəri Hüseyn Taib qlobal güc balansının dəyişdiyini bildirib. O, ABŞ və İsrailin hazırda ən zəif mövqelərindən birində olduğunu iddia edib. Taib ABŞ-nin artıq dünyanın, İsrailin isə Yaxın Şərqin “mərkəzi” olmadığını deyib. O, Avropanın da Vaşinqtonla münasibətlərdə mövqeyinin zəiflədiyini iddia edib. İran rəsmisi mümkün yeni danışıqlarla bağlı iranlılara xəbərdarlıq edib. Onun sözlərinə görə, Tehran rəqiblərinin danışıqlar masasına qayıtmasına ehtiyatla yanaşmalıdır. Taib qarşı tərəfi əvvəlki öhdəliklərini yerinə yetirməməkdə və təzyiq siyasətinə qayıtmaqda ittiham edib. O, ABŞ və İsraildəki iqtisadi problemlərin də onların mövqelərinin zəifləməsinə təsir göstərdiyini iddia edib.

İran ABŞ-nin yeni sanksiya təhdidləri fonunda iqtisadi təzyiqlə üzləşir. Körfəz Beynəlxalq Forumunun baş elmi əməkdaşı Rob Qayst Pinfold diplomatik prosesin də Tehran üçün istənilən nəticəni vermədiyini bildirib. Tərəflər arasında anlaşma memorandumunun müddəti artıq başa çatıb. Ekspertin sözlərinə görə, sənəd nə İranı, nə də ABŞ-ni istədiyi nəticəyə çatdırıb. İran rəhbərliyi daxilində bundan sonra atılacaq addımlarla bağlı fərqli mövqelər mövcuddur. Bəzi qüvvələr diplomatiyanın davam etdirilməsini, digərləri isə daha sərt yanaşmanı dəstəkləyir. Tehran iqtisadi təzyiq və diplomatik dalan arasında mürəkkəb seçim qarşısında qalıb. Ekspert hesab edir ki, hazırda böhranın hansı istiqamətdə inkişaf edəcəyinə dair aydın cavab yoxdur.

İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi ABŞ-nin yeni iqtisadi təzyiq kampaniyasının uğursuz olacağını bildirib. Onun açıqlaması Donald Trampın İrana qarşı son dərəcə ağır iqtisadi tədbirlər görmək təhdidindən sonra verilib. Əraqçi Vaşinqtonun oxşar siyasəti əvvəllər də həyata keçirdiyini xatırladıb. O, 14 il əvvəl ABŞ-nin İrana qarşı ağır sanksiyalarla hədələdiyini bildirib. İran rəsmisi həmin siyasətin nəticə vermədiyini iddia edib. Əraqçi ABŞ-nin hazırkı addımlarını əvvəlki təzyiq siyasətinin təkrarı kimi qiymətləndirib. Tehran iqtisadi sanksiyaların İranın mövqeyini dəyişdirməyəcəyini bildirir. ABŞ isə İrana qarşı iqtisadi təzyiqi daha da artırmağa hazırlaşır.

Çin ABŞ və İranı dialoqa və danışıqlara çağırıb. Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Lin Cien Pekinin birtərəfli sanksiyalara qarşı olduğunu bildirib. Çin beynəlxalq hüquqa və BMT Təhlükəsizlik Şurasının mandatına əsaslanmayan məhdudiyyətləri qəbul etmədiyini vurğulayıb. Lin Cien hərbi gücdən istifadənin vəziyyəti daha da gərginləşdirəcəyini deyib. Onun sözlərinə görə, təzyiq siyasəti heç bir tərəfin maraqlarına xidmət etmir. Pekin tərəfləri məsuliyyətli davranmağa çağırıb. Çin mövcud fikir ayrılıqlarının siyasi və diplomatik yollarla aradan qaldırılmasını istəyir. Açıqlama ABŞ-nin İrana qarşı yeni sanksiya təhdidləri fonunda verilib.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp İranla danışıqların gələcəkdə yenidən başlaya biləcəyini bildirib. O, bunun “nə vaxtsa” mümkün ola biləcəyini deyib. Tramp danışıqların bərpası üçün konkret vaxt açıqlamayıb. ABŞ prezidenti Vaşinqtonun əsas tələbinin İranın nüvə silahına malik olmaması olduğunu vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, İran nüvə silahı əldə edə bilməz. Tramp Tehran nüvə silahına sahib olarsa, ondan istifadə edə biləcəyini iddia edib. O, ABŞ-nin buna imkan verməyəcəyini bildirib. Trampın açıqlaması Vaşinqtonun İranla gələcək danışıqlar imkanını tamamilə istisna etmədiyini göstərir.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp İranla danışıqların hələlik təxirə salınmasını istəyib. ABŞ rəsmisinin sözlərinə görə, Tramp Tehranın razılaşmaya hazır olmasını gözləyir. Rəsmi Vaşinqtonla Tehran arasında təmasların müsbət istiqamətdə getdiyini bildirib. Buna baxmayaraq, ABŞ prezidenti hazırda gözləmə mövqeyi tutmağa qərar verib. Vaşinqton rəhbərliyi bu vəziyyətin ABŞ-nin İranla danışıqlara dair mövqeyində ziddiyyət yaratmadığını bildirir. Tramp bundan əvvəl İranla hazırda heç bir danışığın aparılmadığını və görüş planlaşdırılmadığını açıqlamışdı. ABŞ ilə İran arasında iyunda əldə edilmiş müvəqqəti razılaşmanın müddəti də artıq başa çatıb. İndi danışıqların yenidən başlanmasının Tehranın razılaşmaya hazır olub-olmamasından asılı olduğu bildirilir.