Ərəb coğrafiyası yüzilliklər boyu qlobal geosiyasətin mərkəzində yer alaraq həlledici hərbi toqquşmalara, dövlətçilik təşəbbüslərinə və diplomatik dönüşlərə səhnə olmuşdur. 31 avqust tarixi də Yaxın Şərq və Şimali Afrika regionunda regional qüvvələr balansını formalaşdıran mühüm qərarlarla yadda qalmışdır. Bu təqvim günündə xarici hərbi müdaxilələrin gedişatından tutmuş strateji atəşkəs və təxliyə razılaşmalarına qədər bir çox taleyüklü addım atılmışdır. Eyni zamanda siyasi liderlərin beynəlxalq bəyanatları, suverenlik aktları və regional təhlükəsizlik formatları məhz bu tarixdə dönüş nöqtələri yaşamışdır. Fərqli tarixi dövrlərdə cərəyan edən bu proseslər ərəb xalqlarının ictimai-siyasi inkişafında dərin izlər qoyaraq müasir dövrün mənzərəsinə birbaşa təsir etmişdir. Təqdim olunan xronologiya 31 avqustda ərəb dövlətlərində qeydə alınmış ən mühüm 20 tarixi hadisəni ardıcıllıqla əhatə edir.
#Ərəb ölkələri
Yaxın Şərq üzrə ekspert Rufiz Hafizoğlu hesab edir ki, İran–ABŞ qarşıdurması yeni mərhələyə keçərək İranın ərəb və ümumilikdə İslam dünyası ilə üz-üzə qoyulması ssenarisinə doğru inkişaf edir. Onun sözlərinə görə, ABŞ ilə aparılan mümkün danışıqların taleyi İran prezidentindən deyil, Ali Rəhbər Əli Xamenei və SEPAH rəhbərliyinin qərarlarından asılıdır. Ekspert həmçinin Tehranın ABŞ ilə danışıqlar aparmasını, lakin digər ölkələrin İsraillə təmaslarını tənqid etməsini İranın xarici siyasətində ikili standartların göstəricisi kimi qiymətləndirir.
Musiqi hər hansı bir vizaya, tərcüməçiyə ehtiyac duymadan xalqların qəlbinə yol tapan yeganə bəşəri dildir. Şərq dünyasının musiqi xəritəsinə nəzər saldıqda, Azərbaycanın unikal melodiyalarının, ritmlərinin və bəstəkarlıq məktəbinin Yaxın Şərqdən Körfəz ölkələrinə qədər uzanan nəhəng bir coğrafiyada dərin izlər qoyduğunu görmək mümkündür.
İran ilə Körfəz ölkələri arasında sazişlərin imzalanması qeyri-realdır
Sergey Lavrov ərəb ölkələrinin İran əleyhinə birləşməsinin “səhv olacağını” bildirib. O, belə ideyaların hazırda gündəmdə olmadığını qeyd edib. Rusiya və İranın bir çox sahədə əməkdaşlıq etdiyi vurğulanıb. Açıqlama Moskvada keçirilən dəyirmi masada verilib.
Donald Tramp ərəb ölkələrinin gələcəkdə “İbrahim Sazişlərinə qoşula biləcəyini bildirib. O, İranla bağlı vəziyyətin bu prosesə maneə yaratdığını qeyd edib. Tramp ölkələrin tezliklə razılaşmaya daxil olacağına ümid etdiyini deyib. Bununla belə, bəzi dövlətlər Fələstin məsələsi həll olunmadan normallaşmaya qarşıdır. Mövzu Yaxın Şərqdə diplomatik proseslərin gələcəyi baxımından əhəmiyyət daşıyır. ABŞ administrasiyası regionda genişlənmiş əməkdaşlıq modeli görmək istəyir. Bu bəyanat İsrail–ərəb münasibətləri kontekstində diqqət çəkir.
Fələstinlə bağlı alternativ sxemlər olsa da, ərəb ölkələri maraqlarını qoruyacaq.
Müharibə müvəqqəti dayanıb, lakin “İranın ərəb ölkələrinə hücumunun qarşısının necə almaq olar” sualı ətrafındakı müzakirələr daha da güclənir. Artıq bölgədə ənənəvi çəkindirmə metodları öz qüvvəsini itirib. Bu, sadəcə nəzəri bir qeyd deyil; sürətlənən regional proseslər göstərir ki, Fars körfəzi yeni mərhələyə qədəm qoyub. İndi təkcə hərbi güc təhdidlərin qarşısını almaq üçün kifayət etmir, müharibədən qaçmaq isə hələ sabitlik demək deyil. Pakistanın vasitəçiliyi ilə əldə olunmuş iki həftəlik atəşkəs regional münaqişədə mühüm dönüş nöqtəsidir. Lakin bu, körfəz ölkələrinin təhlükəsizlik sistemində yeni alətlər və yollar axtarmasını zəruri edir. Bu gün şahidi olduğumuz proses "hərəkətin qarşısını almaq" məntiqindən, böhranların davamlı eskalasiya (gərginliyin artması) fonunda idarə edilməsi reallığına keçiddir.
Səudiyyə Ərəbistanı Xarici İşlər Nazirliyi krallığın paytaxtı Ər-Riyadda ərəb və islam ölkələrinin xarici işlər nazirlərinin iştirakı ilə mühüm məşvərətçi iclasın keçiriləcəyini elan edib. Çərşənbə günü baş tutacaq bu toplantı regionda artan gərginlik fonunda təhlükəsizlik və sabitliyin təmin edilməsi yollarını müzakirə etmək məqsədi daşıyır.
Ərəb ölkələrinin xarici işlər nazirləri bazar günü İranın ərəb dövlətlərinə qarşı həyata keçirdiyi hücumları kəskin şəkildə pisləyərək, bu hərəkətləri "beynəlxalq sülh və təhlükəsizliyə ciddi təhdid" adlandırıblar. Onlar BMT Təhlükəsizlik Şurasını Tehranı bu hücumları dərhal dayandırmağa məcbur etməyə çağırıblar. Ərəb Dövlətləri Liqası Şurasının nazirlər səviyyəsində keçirilən fövqəladə iclası iddia edilən hücumları müzakirə etmək məqsədilə videokonfrans vasitəsilə baş tutub. Sessiyanın sonunda iştirakçılar "İranın qanunsuz təcavüzlərini" pisləyən və İranı regiondakı müttəfiq silahlı qruplaşmalar və milislərdən istifadə də daxil olmaqla, "düşmən hərbi əməliyyatlarını və qonşu dövlətlərə qarşı bütün təxribat xarakterli hərəkətləri və ya təhdidləri" dərhal dayandırmağa çağıran 16 bəndlik bəyanat yayıblar.
Səudiyyə Ərəbistanı, Misir, İordaniya, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, İndoneziya, Pakistan, Türkiyə və Qətər cümə günü yaydıqları birgə bəyanatda İsrail rəsmilərinin Rəfah sərhəd-keçid məntəqəsinin birtərəfli qaydada açılması və Qəza sakinlərinin Misirə yönləndirilməsi barədə açıqlamalarından dərin narahatlıq duyduqlarını bildiriblər.
Dohada Ərəb Dövlətləri Liqasına (ƏDL) və İslam Əməkdaşlıq Təşkilatına (İƏT) üzv ölkələrin xarici işlər nazirlərinin fövqəladə qapalı iclası keçirilir. İclas İsrailin HƏMAS-ın Dohadakı iqamətgahına endirdiyi hava zərbəsinə həsr olunub. İclasın əsas məqsədi İsrailin HƏMAS siyasi bürosunun üzvlərinə qarşı hücumu ilə bağlı vahid mövqenin formalaşdırılmasıdır.