#Yaxın Şərq

Livanın cənubunda vəziyyət kövrək və təhlükəli olaraq qalır. Son günlər zorakılığın müəyyən qədər azalmasına baxmayaraq, İsrail ordusunun hücumları yenidən güclənib. İsrail qüvvələri Nəbatiyyə vilayətindəki Ərəb Səlim qəsəbəsinin yaşayış ərazisinə zərbə endirib. İlkin məlumatlara görə, hücum nəticəsində azı bir qadın həlak olub. İsrail ordusu zərbəni Hizbullahın Əli Tahir yüksəkliklərindəki qüvvələrinə pilotsuz uçuş aparatları göndərməsinə cavab kimi təqdim edir. Əli Tahir Nəbatiyyəyə nəzarət baxımından strateji əhəmiyyət daşıyan ərazi hesab olunur. İsrailin Hizbullah qüvvələrinin həmin ərazidən çıxmasını istədiyi bildirilir. Bölgədə hərbi təzyiqin artması qarşıdurmanın daha da genişlənə biləcəyi ilə bağlı narahatlığı gücləndirir.

Suriyada YPG/SDQ-nin silahlı qüvvələrini ləğv edərək Suriya ordusuna inteqrasiya qərarı İsrail mətbuatında Türkiyə üçün böyük diplomatik və hərbi uğur kimi qiymətləndirilib. İsrailin “Maariv” qəzetində yayımlanan təhlildə Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğanın Suriya istiqamətində həyata keçirdiyi siyasətin Ankara üçün mühüm nəticələr doğurduğu bildirilib. Təhlildə YPG/SDQ-nin muxtariyyət iddialarından geri çəkilərək silahlı qüvvələrinin Suriya ordusuna daxil edilməsinə razılaşması Türkiyənin bölgədəki təsirinin göstəricisi kimi təqdim olunub.

Ərəb dünyası əsrlər boyu qlobal geosiyasətin, milli azadlıq mübarizələrinin və mühüm diplomatik qərarların mərkəzində yer almışdır. 27 avqust tarixi də Yaxın Şərq və Şimali Afrika regionunda strateji təsirə malik hadisələrlə yadda qalmışdır. Bu təqvim günündə müstəmləkə idarəçiliyinə qarşı çıxışlardan tutmuş regional təhlükəsizlik formatlarının yaradılmasına qədər bir çox mühüm addım atılmışdır. Eyni zamanda siyasi sui-qəsdlər, beynəlxalq koalisiyaların formalaşması və dövlətlərarası sərhəd mübahisələri məhz bu tarixdə dönüş nöqtələri yaşamışdır. Fərqli onilliklərdə baş verən proseslər ərəb xalqlarının ictimai-siyasi yaddaşında silinməz izlər buraxaraq bu günün reallıqlarına birbaşa təsir etmişdir. Təqdim olunan xronologiya 27 avqustda ərəb coğrafiyasında qeydə alınmış ən əhəmiyyətli 20 tarixi hadisəni ardıcıllıqla əhatə edir.

Körfəz ölkələrində ABŞ ilə İran arasındakı müharibənin yaxın zamanda başa çatmayacağı ilə bağlı gözləntilər güclənir. Qətər Universitetinin dosenti Abdullah Bəndər əl-Üteybi Donald Trampın müharibədə üstün mövqedə olduğunu göstərməyə çalışdığını bildirib. Onun fikrincə, ABŞ prezidenti İranın nümayiş etdirdiyi strateji səbir siyasətinə bənzər yanaşma sərgiləyir. Vaşinqtonun İrana qarşı yeni iqtisadi sanksiyaları da gərginliyin artmasının göstəricisi kimi qiymətləndirilir. Mütəxəssis hesab edir ki, ABŞ-nin iqtisadi imkanları hazırda tətbiq edilən tədbirlərdən daha genişdir. Buna görə də Körfəz ölkələri qarşıdurmanın uzana biləcəyini düşünür. Bununla yanaşı, bölgə ölkələrinin yüksək səviyyəli nümayəndələrinin Tehrana səfərləri diplomatik imkanların tam tükənmədiyini göstərir. Əl-Üteybinin fikrincə, iqtisadi təzyiqlərə baxmayaraq, müharibənin danışıqlar yolu ilə dayandırılması üçün hələ də imkan mövcuddur.

Yaponiya Hörmüz boğazından enerji asılılığını azaltmağa hazırlaşır. Ölkə daha etibarlı enerji təchizatı sistemi yaratmaq niyyətindədir. 2025-ci ildə Yaponiyanın xam neft idxalının 93 faizi Hörmüz boğazından keçib. Yeni plan hökumətin çərşənbə günü keçirilən iclasında təqdim olunub. Konkret tədbirlərin ilin sonunadək müəyyənləşdirilməsi nəzərdə tutulur. Yaponiya Yaxın Şərqin neft hasil edən ölkələri ilə əməkdaşlığı genişləndirmək istəyir. Hörmüz boğazından yan keçən boru kəməri layihələrinə xüsusi diqqət ayrılacaq. Tokio bununla ölkənin enerji təhlükəsizliyini gücləndirməyi hədəfləyir.

Çin Sədri Si Cinpin İordaniya Kralı II Abdullahla Pekində görüşüb. Çin lideri Fələstin məsələsini Yaxın Şərq probleminin mərkəzi məsələsi adlandırıb. Si Cinpin İsrail–Fələstin qarşıdurmasının siyasi həllinə çağırıb. O, tərəflər arasında sülh danışıqlarının yenidən başlanmasının vacibliyini vurğulayıb. Çin lideri müstəqil Fələstin dövlətinin mümkün qədər tez yaradılmasını dəstəklədiyini bildirib. Pekin Fələstin məsələsinin iki dövlət prinsipi əsasında həllinin tərəfdarıdır. İordaniya da Fələstin məsələsində mühüm regional tərəflərdən biri olaraq qalır. Görüş Yaxın Şərqdə gərginliyin davam etdiyi bir dövrdə keçirilib.

Bəsic qüvvələrinin rəhbəri Hüseyn Taib qlobal güc balansının dəyişdiyini bildirib. O, ABŞ və İsrailin hazırda ən zəif mövqelərindən birində olduğunu iddia edib. Taib ABŞ-nin artıq dünyanın, İsrailin isə Yaxın Şərqin “mərkəzi” olmadığını deyib. O, Avropanın da Vaşinqtonla münasibətlərdə mövqeyinin zəiflədiyini iddia edib. İran rəsmisi mümkün yeni danışıqlarla bağlı iranlılara xəbərdarlıq edib. Onun sözlərinə görə, Tehran rəqiblərinin danışıqlar masasına qayıtmasına ehtiyatla yanaşmalıdır. Taib qarşı tərəfi əvvəlki öhdəliklərini yerinə yetirməməkdə və təzyiq siyasətinə qayıtmaqda ittiham edib. O, ABŞ və İsraildəki iqtisadi problemlərin də onların mövqelərinin zəifləməsinə təsir göstərdiyini iddia edib.

Çin ABŞ-nin Yaxın Şərqdə yeni iqtisadi təzyiq tədbirlərinə qarşı çıxıb. Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Lin Cien sanksiyaların münaqişənin həllinə kömək etməyəcəyini bildirib. Pekin tərəfləri siyasi və diplomatik vasitələrdən istifadə etməyə çağırıb. Çin birtərəfli ABŞ sanksiyalarına uzun müddətdir qarşı çıxır. Pekin BMT Təhlükəsizlik Şurasının razılığı olmadan tətbiq edilən məhdudiyyətlərin beynəlxalq hüquqi əsasının olmadığını bildirir. Açıqlama ABŞ-nin İrana iqtisadi təzyiqi artırdığı bir vaxtda verilib. Vaşinqton Pekinin Tehranla iqtisadi əlaqələrini azaltmasını istəyir. Çin isə iqtisadi təzyiq əvəzinə danışıqlar və diplomatiyanı müdafiə edir.

ABŞ “Corc Vaşinqton” təyyarədaşıyan gəmisinin Yaxın Şərqə çatdığını təsdiqləyib. Gəminin başçılıq etdiyi zərbə qrupu ABŞ Mərkəzi Komandanlığının məsuliyyət bölgəsində fəaliyyətə başlayıb. “Corc Vaşinqton” hazırda Ərəb dənizindədir. Onun bölgəyə göndərilməsinin əvvəlcədən planlaşdırıldığı bildirilir. Təyyarədaşıyan gəminin uzun müddətdir bölgədə olan “Abraham Linkoln”u əvəz etməsi gözlənilir. “Abraham Linkoln”un heyətinin uzunmüddətli xidməti ABŞ-də müzakirələrə səbəb olub. Bəzi qanunvericilər gəmidəki şəraitin araşdırılmasını tələb ediblər. “Corc Vaşinqton”un gəlişi ABŞ-nin Yaxın Şərqdə güclü hərbi-dəniz mövcudluğunu davam etdirdiyini göstərir.

İran parlamentinin sədri Məhəmməd Baqir Qalibaf Yaxın Şərqdə yeni regional nizamın formalaşdığını bildirib. Onun fikrincə, xarici qüvvələrin bölgə ölkələrinin münasibətlərinə təsiri sürətlə azalır. Qalibaf ABŞ-nin bölgədən “şərəfli çıxış” yolu axtardığını iddia edib. O, açıqlamasında Əbu Mehdi əl-Mühəndis və Qasım Süleymaninin adlarını çəkib. Hər iki şəxs 2020-ci ilin yanvarında Bağdad hava limanının yaxınlığında ABŞ-nin həyata keçirdiyi hücum nəticəsində öldürülüb. Qalibaf bölgədəki dəyişiklikləri onların apardığı mübarizə ilə əlaqələndirib. İran parlamentinin sədri İsrailin regional məqsədlərinin də uğursuzluğa düçar olduğunu iddia edib. Onun fikrincə, bölgədə xarici müdaxilənin azalması ilə yeni siyasi münasibətlər sistemi yaranır.

Qəzza şəhərinin mərkəzində pilotsuz uçuş aparatı ilə həyata keçirilən hücumda ölənlərin sayı 9-a çatıb. Yerli mənbələr hücumun İsrail tərəfindən həyata keçirildiyini bildirirlər. Son məlumatı hadisə yerində çalışan təcili tibbi yardım mənbəsi açıqlayıb. Ölənlərin sayı ilkin məlumatlarla müqayisədə artıb. Hücum Qəzza şəhərinin mərkəzi hissəsində baş verib. Zərbənin konkret hədəfi barədə ətraflı məlumat açıqlanmayıb. Yaralıların sayı ilə bağlı da hələlik dəqiq məlumat yoxdur. İsrail tərəfinin hadisəyə münasibəti barədə məlumat verilməyib.