#Tehran

İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi Pakistan ordusunun komandanı, feldmarşal Asim Münirlə telefon danışığı aparıb. Tərəflər bölgədəki son hadisələri müzakirə ediblər. Danışıqlarda davam edən qarşıdurmanın diplomatik yollarla həlli imkanlarına diqqət yetirilib. İran və Pakistan arasında ikitərəfli münasibətlərin inkişafı da nəzərdən keçirilib. Pakistan İranla ABŞ arasındakı danışıqlarda vasitəçilik edən ölkələrdən biri olub. İyunun 17-də tərəflər arasında anlaşma sənədi qəbul edilmişdi. Sənəddən sonra yekun razılaşmanın əldə olunması üçün danışıqlar davam etdirilsə də, tərəflər razılığa gələ bilməyiblər. Tehran və İslamabad bölgədəki vəziyyətlə bağlı siyasi təmaslarını davam etdirirlər.

Çin ABŞ-nin İrana qarşı iqtisadi təzyiqi gücləndirmək siyasətini tənqid edib. Çin Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Lin Tsyan sanksiyaların problemlərin həllinə kömək etmədiyini bildirib. Pekin tərəfləri məsuliyyətli addımlar atmağa çağırıb. Çin İranla bağlı fikir ayrılıqlarının diplomatik və siyasi yollarla aradan qaldırılmasını istəyir. ABŞ isə Tehrana qarşı iqtisadi təzyiqi artırmağa çalışır. Yeni məhdudiyyətlərin Çinə də əhəmiyyətli təsir göstərə biləcəyi bildirilir. 2025-ci ilin məlumatlarına görə, İranın dəniz yolu ilə ixrac etdiyi neftin 80 faizdən çoxunu Çin alıb. Bu səbəbdən Vaşinqtonun yeni tədbirləri Çin–İran enerji və ticarət əlaqələrinə birbaşa təsir göstərə bilər.

Tacikistan İrandan 2,55 milyon ton neft və neft məhsulları almaq istəyir. Müraciətə 2 milyon ton xam neft daxildir. Düşənbə həmçinin 150 min ton benzin və 300 min ton dizel yanacağı almağı planlaşdırır. İrandan alınması nəzərdə tutulan təyyarə yanacağının həcmi isə 100 min tondur. Tacikistan neft məhsullarına olan tələbatının təxminən 80 faizini hazırda Rusiyadan təmin edir. Rusiyada yaranan yanacaq çatışmazlığı Düşənbəni yeni tədarük mənbələri axtarmağa sövq edib. Tacikistan Qazaxıstan, Türkmənistan, İran, İraq və Belarusla əlavə tədarük imkanlarını müzakirə edir. ABŞ-nin İrana qarşı iqtisadi təzyiq siyasətinin Tacikistanın planlarına necə təsir edəcəyi hələlik məlum deyil.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp İranla danışıqların gələcəkdə yenidən başlaya biləcəyini bildirib. O, bunun “nə vaxtsa” mümkün ola biləcəyini deyib. Tramp danışıqların bərpası üçün konkret vaxt açıqlamayıb. ABŞ prezidenti Vaşinqtonun əsas tələbinin İranın nüvə silahına malik olmaması olduğunu vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, İran nüvə silahı əldə edə bilməz. Tramp Tehran nüvə silahına sahib olarsa, ondan istifadə edə biləcəyini iddia edib. O, ABŞ-nin buna imkan verməyəcəyini bildirib. Trampın açıqlaması Vaşinqtonun İranla gələcək danışıqlar imkanını tamamilə istisna etmədiyini göstərir.

İraqın Baş naziri Əli əz-Zeydi İran parlamentinin sədri Məhəmməd Baqir Qalibafla görüşüb. İraqın baş naziri İranın ölkəsinə göstərdiyi dəstəyi yüksək qiymətləndirib. O, xüsusilə təxminən 10 il əvvəl İŞİD-ə qarşı mübarizə zamanı Tehranın tutduğu mövqeyi qeyd edib. Görüşdə İran və İraq arasında əməkdaşlığın gələcək istiqamətləri müzakirə olunub. Tərəflər müxtəlif sahələrdə birgə fəaliyyətin genişləndirilməsi imkanlarını nəzərdən keçiriblər. İkitərəfli münasibətlərin daha da möhkəmləndirilməsinin vacibliyi vurğulanıb. Qalibaf İraq hökumətinin Tehranla əlaqələrin inkişaf etdirilməsi istiqamətindəki səylərini yüksək qiymətləndirib. İran parlamentinin sədri əməkdaşlığın iki xalqın ortaq maraqlarına xidmət etməli olduğunu bildirib.

İran Prezidenti Məsud Pezeşkian Silahlı Qüvvələrə dövlət dəstəyinin davam etdiriləcəyini bildirib. O, hökumətin Silahlı Qüvvələrin ehtiyaclarını təmin etmək üçün bütün imkanlardan istifadə edəcəyini vurğulayıb. Prezident ölkənin müdafiə gücünün artırılmasını mühüm vəzifə kimi qiymətləndirib. Pezeşkian bu barədə hökumətin iclasında danışıb. O, məqsədə çatmaq üçün bütün icra qurumlarının əməkdaşlığının vacib olduğunu bildirib. Dövlət qurumlarının müdafiə sahəsində əlaqələndirilmiş şəkildə fəaliyyət göstərməsinin zəruriliyi vurğulanıb. Silahlı Qüvvələrin hansı konkret ehtiyaclarının təmin ediləcəyi barədə məlumat verilməyib. İran rəhbərliyi ölkənin müdafiə imkanlarının gücləndirilməsini davam etdirəcəyini bildirir.

İran parlamentinin üzvü İbrahim Rzayi Hörmüz boğazının təhlükəsizliyinə dair yeni planın təfərrüatlarını açıqlayıb. Təklifə əsasən, boğazın idarə edilməsi, izlənilməsi və gəmilərin yoxlanılması İranın nəzarətinə veriləcək. Bu prosesə İran Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargahının nəzarət etməsi nəzərdə tutulur. İrana düşmən hesab edilən və ya casusluqda şübhəli bilinən gəmilərin boğaza daxil olmasına icazə verilməyə bilər. Milli təhlükəsizliyə təhdid hesab edilən gəmilərə də eyni məhdudiyyətin tətbiqi nəzərdə tutulur. Silahlı Qüvvələrin Baş Qərargahı gəmilərdən alınacaq keçid və xidmət ödənişlərinin qaydalarını müəyyən edə bilər. İran son aylarda Hörmüz boğazında gəmilərin hərəkətinə nəzarəti gücləndirib. Rzayi həmçinin İranın maraqlarına zərər vurulduğu halda Tehran tərəfindən cavab tədbirlərinin görülə biləcəyini bildirib.

İraq İrandan Hörmüz boğazı vasitəsilə neft ixracında xüsusi yanaşma istəyib. Bu tələbi İraq parlamentinin sədri Heybət əl-Həlbusi iranlı həmkarı Məhəmməd Baqir Qalibafla görüşündə səsləndirib. Əl-Həlbusi İraqın bölgədəki son hadisələrdən ən çox təsirlənən ölkələrdən biri olduğunu bildirib. O, Tehranı iki ölkə arasındakı münasibətləri nəzərə alaraq İraqın iqtisadi maraqlarını qorumağa çağırıb. Hörmüz boğazındakı vəziyyət neft gəlirlərindən böyük dərəcədə asılı olan İraq üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Qalibaf isə İranın İraqla iqtisadi və ticarət əməkdaşlığını genişləndirmək istədiyini bildirib. O, iki ölkə arasında daha əvvəl imzalanmış razılaşmaların həyata keçirilməsinin davam etdirilməsinin vacibliyini vurğulayıb. Tərəflər iqtisadi əlaqələrin daha da inkişaf etdirilməsində maraqlı olduqlarını bildiriblər.

İran Xarici İşlər Nazirliyi Fransanın Tehrandakı səfirliyinin iki əməkdaşını beynəlxalq hüquq normalarına və 1961-ci il Diplomatik Əlaqələr haqqında Vyana Konvensiyasına zidd fəaliyyət göstərdiklərinə görə "persona non grata" (arzuolunmaz şəxs) elan edib və onların ölkəyə girişinə qadağa qoyub.

İran Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargah rəisi Əli Abdullahi Körfəz ölkələrinə xəbərdarlıq edərək, Birləşmiş Ştatlar ordusuna hər hansı köməklik göstərməməyə çağırıb. O, regionda baş verən bütün hərbi hərəkətliliyin Tehranın nəzarəti altında olduğunu vurğulayaraq, "gözümüzdən heç nə yayınmır" ifadəsini işlədib.

Məhəmməd Baqir Qalibaf ABŞ-nin İrana təzyiqi artırmaq siyasətini sərt tənqid edib. İran parlamentinin sədri Vaşinqtonun bu yolla əlavə güzəştlər əldə edə bilməyəcəyini bildirib. Onun sözlərinə görə, ABŞ-nin istədiyi bəzi güzəştlər əvvəlki razılaşmada nəzərdə tutulmayıb. Qalibaf ABŞ-nin maliyyə naziri Skott Bessent və müdafiə naziri Pit Heqseti də tənqid edib. İran rəsmisi onların mövcud vəziyyətin öhdəsindən gəlmək imkanlarını şübhə altına alıb. O, ABŞ rəhbərliyini yaratdığı vəziyyəti özü həll etməyə çağırıb. Açıqlama Vaşinqtonun Tehrana iqtisadi və hərbi təzyiq göstərməyə davam etdiyi bir dövrdə verilib. İran tərəfi təzyiqin Tehranı yeni güzəştlərə məcbur etməyəcəyini bildirir.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp İranla danışıqların hələlik təxirə salınmasını istəyib. ABŞ rəsmisinin sözlərinə görə, Tramp Tehranın razılaşmaya hazır olmasını gözləyir. Rəsmi Vaşinqtonla Tehran arasında təmasların müsbət istiqamətdə getdiyini bildirib. Buna baxmayaraq, ABŞ prezidenti hazırda gözləmə mövqeyi tutmağa qərar verib. Vaşinqton rəhbərliyi bu vəziyyətin ABŞ-nin İranla danışıqlara dair mövqeyində ziddiyyət yaratmadığını bildirir. Tramp bundan əvvəl İranla hazırda heç bir danışığın aparılmadığını və görüş planlaşdırılmadığını açıqlamışdı. ABŞ ilə İran arasında iyunda əldə edilmiş müvəqqəti razılaşmanın müddəti də artıq başa çatıb. İndi danışıqların yenidən başlanmasının Tehranın razılaşmaya hazır olub-olmamasından asılı olduğu bildirilir.