Fatimilər 909–1171-ci illər arasında Şimali Afrikada, Misirdə və Suriyada hökm sürmüş şiə dövləti idi. Dövlətin adı Həzrət Məhəmmədin qızı xanım Fatimənin adından gəlir. Sülalənin nümayəndələri özlərini Həzrət Əlinin və xanım Fatimənin soyundan hesab edirdilər. Lakin bu iddia tarix boyu alimlər arasında ciddi mübahisələrə səbəb olmuşdur.

İslamda tez- tez verilən suallardan biri də , “İman və etiqad arasında fərq nədir?“ sualıdır. Bu iki qavram arasında fərq varmı, varsa bu fərq nədir? Etiqad “ƏQİDƏ” sözündən alınamdır və çox vaxt “İMAN” sözü ilə sinonim olaraq işlənir. Etiqa sözünün mənası isə, “Düyün bağlamaq, bir şeyə ürəkdən inanmaq, onu ürəkdən qucaqlamaq” mənasındadır.

Məkkə -Ərəbistan yarımadasının şimalında, Batn-i Məkkə (Bəkkə) adlı vadidə salınmış qədim yaşayış məntəqəsidir. Şəhərin mərkəzində Kəbə yerləşir. Kəbənin əhatəsindəki çökəklik sahə “Bəthau Məkkə” adlanır və sel zamanı qumla dolduğu üçün tarixi mənbələrdə qeyd olunur.

Quran-i Kərimin 51-ci surəsi olan Zariyat surəsi 53 ayədən ibarətdir və Məkkə dövründə nazil olmuşdur. Surə adını ilk ayəsində keçən və "toz-torpağı sovuran küləklər" mənasına gələn "zariyat" sözündən götürmüşdür.

Təsəvvür edin, Abbasi dövrünün Bağdadından olan bir müsəlman tələbə eramızın X əsrindən zamanın sərhədlərini aşaraq müasir dövrə — Oksford və ya Sorbonna universitetlərinin auditoriyalarına səyahət edir. O, sakitcə mühazirə zalında əyləşərək tələbələrlə professorlar arasında gedən elmi mübadiləni izləyir. Bu mənzərə ona yad gəlməz – əksinə, tanış və doğma görünər.

IX əsrdə yaşamış Əbu Hənifə Muhəmməd ibn Əbdürrəhman əl-Bərdəi, İslam elminin inkişaf etdiyi dövrdə Azərbaycanın Bərdə şəhərindən çıxaraq İslam dünyasının mərkəzi hesab olunan Məkkəyə yollanmış görkəmli hədis ravilərindən biridir. Onun həyatı və fəaliyyəti Azərbaycanın orta əsrlər elm tarixində tutduğu mühüm yeri bir daha sübut edir.

İslamın nuru Mədinədə yayılmağa başladıqca, Peyğəmbərimiz (s.ə.s) nazil olan ayələri insanlara çatdırır və xüsusilə "Əhli-Kitabı" (yəhudi və xristianları) bu uca dinə dəvət edirdi. Qurani-Kərimdə Allaha səmimiyyətlə bağlanan və Onun ayələrini dünya mənfəətinə satmayan kitab əhli müjdələnirdi. Bu müjdəyə nail olanların başında isə yəhudi alimi Abdullah bin Səlam gəlirdi.

İnsan İslam irsi haqqında düşünəndə və əsrlər boyu müxtəlif elm və bilik sahələrində yazılmış o geniş miqyaslı əsərləri görəndə, ağlına tez-tez bu sual gəlir. Bu, öz zənginliyi və müxtəlifliyi ilə heyrətamiz bir mənzərədir: təfsir və hədisdə, fiqh və onun üsullarında, dil və ədəbiyyatda, tarix, təbabət və astronomiyada sayısız-hesabsız kitablar, həmçinin Bağdad və Dəməşqdən, Bakıdan,Bərdədən, Kordova və Qayravandan, Nişapur və Səmərqənddən hər tərəfdən axan adlar... Sanki bu sivilizasiya öz yaddaşını tamamilə mətnlərə əmanət etmişdir.

"Qədim palçıq məscidləri İslam dünyasının zəngin memarlıq irsinin mühüm nümunələridir və əsrlər boyu həm dini, həm də mədəni əhəmiyyətini qoruyub saxlamışdır."

Müsəlman cəmiyyəti böyüdükcə bilik əldə etmə yolları da genişləndi. Elmi inkişaf və tərəqqi ən yüksək zirvəsinə Abbasilər dövlətində, xüsusilə də Harun ər-Rəşid ilə oğlu və xələfi Məmunun dövründə çatdı. Bu iki xəlifə İslam mədəniyyətinin inkişafına çox böyük töhfə vermişdir. Bu dövrdə müsəlmanlar Quran haqqında və digər dini mövzularda əsərlər yazmağa başladılar. İbn İshaqın yazdığı Həzrət Məhəmmədin bioqrafiyası (daha sonra İbn Hişam tərəfindən yenidən yazılmışdır) İslam dünyasında ən qədim tarix əsəri sayılır. Ondan sonra İbn Əbdülhəkəmin Misirin və qərbdəki bölgələrin fəthindən bəhs edən "Fütuh" əsəri gəlir.

O, gənc bir çoban idi. Uqbə bin Əbu Muaytın qoyunlarını otarırdı. Bir gün yanına iki nəfər yaxınlaşaraq susadıqlarını dedilər və süd istədilər. Gənc çoban onlara unudulmaz bir cavab verdi: “Var, amma verə bilmərəm! Bu qoyunlar mənə əmanət edilmişdir. Sahibinin icazəsini almadan süd verə bilmərəm, əks halda əmanətə xəyanət etmiş olaram.”

Bu həqiqət, İslam inancında çox böyük məna daşıyır və Allah Rəsulu (s.ə.v) da bu gerçəyi özü də təsdiqləmişdir.