İraqın qədim xalq yaradıcılığı nümunələrindən biri hesab edilən "husa" adlanan xalq nəğmələri və coşqulu şüarlar əsrlər boyu qəbilələrin tarixini, kimliyini və mənəvi dəyərlərini yaşadan mühüm mədəni irs kimi qorunub saxlanılıb. İslamdan əvvəlki dövrlərdən günümüzədək davam edən bu ənənə yalnız müxtəlif mərasimlərdə səsləndirilən sözlər toplusu deyil, həm də qəbilələrin keçmişini, qəhrəmanlıq salnaməsini və ictimai yaddaşını gələcək nəsillərə ötürən mühüm vasitə hesab olunur.

Rusiyanın Kiyevə endirdiyi hava zərbəsi bir ailənin illərlə topladığı mədəni irs nümunələrini məhv edib. Mədəniyyət işçisi İrina Plexova minlərlə kitabın, dini əşyaların və ailə yadigarlarının yanaraq məhv olduğunu bildirib. Onun sözlərinə görə, Roma Papası Fransisk tərəfindən hədiyyə edilmiş təsbeh də yanğında itib. Hücum nəticəsində paytaxt Kiyevdə azı 30 nəfər həyatını itirib. Ailə Ukraynanın ən böyük kino arxivinin yaxınlığında yaşayırdı. Yanğın nəticəsində mənzil tamamilə yararsız vəziyyətə düşüb. Ailə illərlə topladığı qiymətli irs nümunələrini itirib.

Paris şəhərində Azərbaycan və UNESCO Baş Konfransı arasında əməkdaşlıq müzakirə edilib. Tərəflər mədəniyyətlərarası dialoq və mədəni irsin qorunmasını əsas mövzu kimi müzakirə ediblər. Azərbaycanın UNESCO ilə əməkdaşlığının inkişaf etdiyi qeyd olunub. Gələcək layihələr və çoxtərəfli dialoq diqqət mərkəzində olub. Görüş konstruktiv əməkdaşlıq ruhunda keçib.

Parisdə Azərbaycan mədəniyyət naziri ilə UNESCO Baş direktoru arasında görüş keçirilib. Tərəflər əməkdaşlığın genişləndirilməsi imkanlarını müzakirə ediblər. Mədəni irsin qorunması və mədəniyyətlərarası dialoq əsas mövzulardan olub. Azərbaycan UNESCO ilə tərəfdaşlığa xüsusi önəm verdiyini bildirib. Gələcəkdə birgə layihələrin artırılması razılaşdırılıb. Görüş konstruktiv və əməkdaşlıq ruhunda keçib.

Livanın Mədəniyyət Nazirliyi ölkənin tarixi və mədəni irs obyektlərinə qarşı həyata keçirilən hücumlarla bağlı narahatlığını ifadə edib. Nazirlik xüsusilə Sur şəhərinin dünya mədəni irsinin mühüm hissəsi olduğunu vurğulayaraq bu ərazilərin qorunmasının beynəlxalq məsuliyyət daşıdığını bildirib. Açıqlamada Livanın cənubunda yerləşən və minilliklərə söykənən tarixə malik Sur şəhərinin, eləcə də digər tarixi abidələrin təhlükə altında olduğu qeyd edilib. Nazirlik bəzi hücumlar nəticəsində tarixi obyektlərin zərər gördüyünü bildirərək beynəlxalq təşkilatları vəziyyətə müdaxilə etməyə çağırıb. UNESCO-nun Dünya İrs Siyahısına daxil edilən Sur şəhərinin qorunmasının vacibliyi xüsusi vurğulanıb. Rəsmi Beyrut hesab edir ki, mədəni irsə qarşı yönələn hər hansı təhlükə ümumbəşəri dəyərlərə qarşı təhlükə kimi qiymətləndirilməlidir.

Ankarada Qərbi Azərbaycanın və Qars bölgəsinin milli geyim mədəniyyətinə həsr olunmuş tədbirlər keçirilib. Layihə çərçivəsində elmi konfrans, milli geyim sərgisi və Qərbi Azərbaycan mətbəxindən furşet təqdim olunub. Tədbir zamanı azərbaycanlıların tarixən yaşadıqları torpaqlardan deportasiyalara məruz qalması, maddi və qeyri-maddi mədəni irsin qorunması məsələləri müzakirə olunub. Məqsəd Qərbi Azərbaycanın zəngin mədəni irsini beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırmaq, qorumaq və ümumtürk mədəni irsi ilə bağlı məlumatları yaymaqdır.

İsrailin Cənubi Livana hücumu ölkənin min illik tarixi və mədəniyyət irsinə ciddi ziyan vurub. Atəşkəs olmasına baxmayaraq, İsrail qüvvələri 900 illik Beaufort qalasını ələ keçirərək, şiddətli döyüşlərdən sonra regionda dərin hərbi müdaxiləsini davam etdirib. İsrail qoşunları Litani çayının şimalını keçərək Zahrani çayına doğru irəliləyib. Bu hadisələr Livanın mədəni irsi və tarixi abidələrinin təhlükə altında olduğunu göstərir.

Parisdə mədəni irsin böhran şəraitində qorunması məsələləri müzakirə edildi Paris şəhərində böhran və fövqəladə hallar zamanı mədəni irsin qorunması, bərpası və beynəlxalq əməkdaşlığın gücləndirilməsi məsələlərinə həsr olunmuş mühüm görüş keçirilib.

Türkiyənin Mədəniyyət və Turizm Naziri Mehmet Nuri Ersoy bildirib ki, 2025-ci ildə xaricə qanunsuz çıxarılan 180 mədəniyyət nümunəsi Türkiyəyə qaytarılıb. 2002–2025-ci illər arasında isə ümumilikdə qaytarılan mədəniyyət nümunələrinin sayı 13 448-ə çatıb. Nazir qeyd edib ki, Mədəniyyət Varlıqları və Muzeylər Baş İdarəsinin Qanunsuzluqla Mübarizə Şöbəsi vasitəsilə mədəni irsin qorunmasına dair fəaliyyətlər 2025-ci ildə də konkret nəticələrlə davam etdirilib. Xaricə çıxarılan mədəni nümunələr elmi, hüquqi və diplomatik yolla tək-tək müəyyən edilərək ölkəyə gətirilir, muzeylər, hərrac evləri və kolleksiyalar diqqətlə yoxlanılır, beynəlxalq əməkdaşlıqlar və hüquqi proseslər isə ardıcıl aparılır.

1-2 dekabr 2025-ci il tarixində Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhsil, Elm və Mədəniyyət üzrə Təşkilatının (UNESCO) Silahlı münaqişələr zamanı mədəni mülkiyyətin mühafizəsi üzrə 1954-cü il Haaqa Konvensiyasının İkinci Protokoluna tərəf dövlətlərin 16-cı iclası keçirilib.

Ispaniya Krallığının Barselona şəhərində 29 sentyabr – 1 oktyabr tarixlərində UNESCO-nun Mədəniyyət Siyasətləri və Dayanıqlı İnkişaf üzrə Dünya Konfransı (MONDIACULT 2025) keçirilir. Tədbirdə mədəniyyət naziri Adil Kərimlinin rəhbərliyi ilə Azərbaycan nümayəndə heyəti də iştirak edir.

İslam Dünyası Təhsil, Elm və Mədəniyyət Təşkilatının (ICESCO) Baş direktoru Dr. Salim bin Məhəmməd Əl-Malikin 2025-ci il 17–18 sentyabr tarixlərində Astanada keçiriləcək Dünya və Ənənəvi Din Liderlərinin VIII Qurultayında iştirakı çərçivəsində, Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun təşəbbüsü və dəstəyi ilə səfər proqramının genişləndirilməsi planlaşdırılıb.