Hörmüz boğazı Fars körfəzini Oman körfəzi və Ərəb dənizi ilə birləşdirən, qlobal enerji daşımalarının həyata keçirildiyi ən mühüm dəniz marşrutlarından biridir. Dünyada dəniz yolu ilə daşınan neftin təxminən dörddə biri, həmçinin mayeləşdirilmiş təbii qazın əhəmiyyətli hissəsi bu boğazdan keçir. Bu səbəbdən bölgədə baş verən hər hansı insident beynəlxalq enerji bazarlarına və qlobal ticarətə təsir göstərə bilər.

Tehran Universitetinin tədqiqatçısı Məhəmməd Eslami İran iqtisadiyyatının uzunmüddətli sanksiyalara baxmayaraq dayanıqlılığını qoruduğunu iddia edib. Onun sözlərinə görə, Hörmüz boğazının bağlanması İran üçün məqsəd deyil. Eslami bildirib ki, Tehran bu strateji marşrutun idarə olunması ilə bağlı yeni əməkdaşlıq mexanizminin yaradılmasını dəstəkləyir. Bu mexanizmdə Avropa və Asiya ölkələrinin də iştirak etməsi nəzərdə tutulur. Tədqiqatçı hesab edir ki, İran iqtisadiyyatı uzun illər davam edən təzyiqlərə uyğunlaşa bilib. O, bunu hökumətin iqtisadi dayanıqlılığa inamının əsas səbəblərindən biri kimi qiymətləndirib. Hörmüz boğazı dünya enerji daşımalarının əsas marşrutlarından biri olaraq qalır. Bölgədə baş verən proseslər beynəlxalq enerji bazarları tərəfindən diqqətlə izlənilir.

Tehran Universitetinin tədqiqatçısı Məhəmməd Eslami İranın ali rəhbəri kimi təqdim edilən Müctəba Xameneinin təhlükəsizlik səbəbindən atasının dəfn mərasiminə qatıla bilmədiyini iddia edib. Onun sözlərinə görə, İran, Amerika Birləşmiş Ştatları və İsrail arasında həssas atəşkəs şəraiti davam edir. Eslami bildirib ki, mövcud təhlükəsizlik vəziyyəti səbəbindən ictimai tədbirlərdə iştirak riskli hesab olunur. O, həmçinin İranın Yaxın Şərq üzrə yeni strategiya hazırladığını irəli sürüb. Bu strategiyanın Hörmüz və Bab əl-Məndəb boğazlarını da əhatə etdiyi qeyd edilir. Tədqiqatçı Hizbullaha dəstəyin və Livanla bağlı siyasətin Tehran üçün prioritet olaraq qaldığını da vurğulayıb. Bu açıqlamalar müstəqil mənbələr tərəfindən təsdiqlənməyib. Bölgədə vəziyyət gərgin olaraq qalır.

İndoneziya və Sinqapur Malakka boğazının bütün ölkələr üçün açıq qalacağını bəyan ediblər. Ölkə rəhbərləri boğazın beynəlxalq dəniz nəqliyyatı üçün mühüm əhəmiyyət daşıdığını vurğulayıblar. İndoneziya bu məsələdə Malayziya və Tailandla əməkdaşlığı davam etdirəcəyini açıqlayıb. Sinqapur isə dənizdə sərbəst hərəkət prinsipinə sadiq olduğunu bildirib. Açıqlama İranın Hörmüz boğazından keçən gəmilər üçün ödəniş tətbiq ediləcəyinə dair bəyanatından sonra verilib. Hörmüz boğazı qlobal enerji ticarətinin əsas marşrutlarından biri hesab olunur. Bu səbəbdən bölgədə baş verən dəyişikliklər beynəlxalq daşımalar üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Mütəxəssislər vəziyyətin enerji bazarlarına təsirini diqqətlə izləyirlər.

Hörmüz boğazında aylardır gözləyən Yaponiya ilə əlaqəli yük gəmiləri nəhayət marşrutlarını davam etdirməyə başlayıblar. On gəmidən altısı ümumilikdə 12 milyon barel xam neft daşıyır. Yüklər əsasən Səudiyyə Ərəbistanı, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri və Qətərdən göndərilib. Gəmilərin böyük hissəsi Yaponiyanın tanınmış gəmiçilik şirkəti tərəfindən idarə olunur. Şirkət boğazdan keçid zamanı ekipajın və yüklərin təhlükəsizliyinə xüsusi önəm verdiyini bildirib. Eyni zamanda, Cənubi Koreyaya məxsus başqa bir neft tankeri də Hörmüz boğazını tərk edib. Həmin gəminin iyulun sonlarında Cənubi Koreyaya çatacağı gözlənilir. Mütəxəssislər hesab edirlər ki, bu hərəkət bölgədə dəniz daşımalarının tədricən bərpa olunduğunu göstərir.

Rusiya İranla strateji tərəfdaşlığını davam etdirməyə hazır olduğunu bildirib.Dmitri Medvedev bu açıqlamanı Tehranda səsləndirib. O, ABŞ və İsraillə münaqişədən sonra əməkdaşlığın vacibliyini vurğulayıb. Medvedev Hörmüz boğazının İrana ciddi strateji üstünlük verdiyini deyib. Onun sözlərinə görə, bu keçid İran üçün mühüm təsir vasitəsidir. Rusiya nümayəndə heyəti Tehranda mərasimdə iştirak edir. Açıqlama regionda diqqət çəkib.

Hindistan Yaxın Şərqdən maye təbii qaz tədarükünün bərpasından sonra məhdudiyyətləri ləğv edib. Hindistan hökumətinin bildirişinə görə, mart ayında fövqəladə tədbirlər tətbiq olunmuşdu. Qaz çatışmazlığı səbəbindən qeyri-prioritet sahələrin istifadəsi məhdudlaşdırılmışdı. Bu vəziyyət Hörmüz boğazı üzərindən daşımaların dayanması ilə bağlı idi. Tədarükün bərpası ilə enerji bazarında sabitlik yaranıb. Məhdudiyyətlərin artıq ləğv edildiyi açıqlanıb. Enerji sektorunda vəziyyət normallaşır.

İranın Çindəki səfiri Hörmüz boğazı ilə bağlı yeni mexanizmdən danışıb. O, Çin və dost ölkələrə xüsusi rejim tətbiq olunacağını bildirib. Səfir bu tənzimləmənin Omanla koordinasiyada aparılacağını qeyd edib. Plana görə, boğazdan keçən gəmilər üçün rüsumların tətbiqi nəzərdə tutulur. Diplomata görə, bu addım beynəlxalq hüquqa zidd deyil. Hörmüz boğazının strateji əhəmiyyəti vurğulanıb. Məsələ Pekində keçirilən forumda gündəmə gəlib.

İranın yeni ali rəhbərinin xarici siyasətdə daha sərt xəttə üstünlük verdiyi bildirilir. Əli Əkbər Dəreyni bu yanaşmanın Hörmüz boğazı ilə bağlı siyasətdə də özünü göstərdiyini deyib. O, yeni rəhbərin əvvəlki dövrlə müqayisədə daha iddialı mövqe sərgilədiyini bildirib. Tədqiqatçıya görə, İran strateji keçid nöqtələri üzərində nəzarəti gücləndirməyə çalışır. Eyni zamanda daxili iqtisadi problemlərin ölkə üçün ciddi çağırış olduğu qeyd edilib. Yeni rəhbərliyin prioritetləri arasında milli birlik və korrupsiyaya qarşı mübarizə yer alır. Analitik bu yanaşmanı daha realist siyasi kurs kimi qiymətləndirib.

Hörmüz boğazında ticarət gəmilərinin hərəkəti tədricən artsa da, risklər qalmaqdadır. Təhlilçi Aleks Əlfirraz Şirs bildirib ki, bu artım dünya iqtisadiyyatı üçün müsbət siqnaldır. Bununla belə, onun sözlərinə görə, ABŞ ilə İran arasında aparılan danışıqlar hələ yekun nəticə verməyib. Hörmüz boğazının gələcək statusu ilə bağlı qeyri-müəyyənlik davam edir. Təhlilçi hesab edir ki, danışıqlar uğursuz olarsa, İran bu boğazdan təzyiq vasitəsi kimi istifadə edə bilər. O, bölgədə sabitliyin yalnız uzunmüddətli razılaşma ilə mümkün olacağını bildirib. Hörmüz boğazı dünya enerji və ticarət marşrutlarının əsas nöqtələrindən biri olaraq qalır.

Hörmüz boğazında gəmi hərəkətinin artması müsbət addım kimi qiymətləndirilsə də, vəziyyət hələ də kövrəkdir. Müdafiə məsələləri üzrə təhlilçi Aleks Əlfirraz Şir bildirib ki, ABŞ ilə İran arasında uzunmüddətli razılaşma olmadan sabitlik davamlı olmayacaq. Onun sözlərinə görə, dünya ticarəti Hörmüz boğazından sərbəst keçiddən ciddi şəkildə asılıdır. Xüsusilə Qlobal Cənub və Cənub-Şərqi Asiya ölkələri bu marşrutun açıq qalmasına ehtiyac duyur. Hökumətlər yeni reallığa uyğunlaşaraq ticarəti bərpa etməyə çalışırlar. Lakin daimi siyasi həll əldə olunmasa, boğaz yenidən təzyiq vasitəsinə çevrilə bilər. Təhlilçi vəziyyətin hələ tam sabitləşmədiyini vurğulayıb.

Hörmüz boğazından keçən ticarət gəmilərinin sayı artmağa başlayıb. Mütəxəssislər bildirirlər ki, daha çox gəmi avtomatik tanınma sistemini aktiv saxlayaraq boğazdan keçir. Bununla yanaşı, bölgədə dəniz minaları ilə bağlı qeyri-müəyyənlik hələ də qalır. Minaların mövcudluğunu təsdiqləyən sübutların olmadığı qeyd edilir. Gəmiçilik şirkətləri ehtiyat məqsədilə alternativ marşrutlardan istifadə edirlər. Gəmilər əsasən cənub və şimal dəhlizlərinə üstünlük verirlər. Hörmüz boğazındakı vəziyyət beynəlxalq dəniz daşımalarına təsir göstərməkdə davam edir.