ABŞ-nin müdafiə naziri Pit Heqset İran limanlarına tətbiq edilən dəniz mühasirəsinin müddətsiz davam etdirilə biləcəyini bildirib. Onun sözlərinə görə, ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri bunun üçün kifayət qədər imkanlara malikdir. Hərbi gəmilərin növbəli şəkildə dəyişdirilməsi mühasirənin fasiləsiz saxlanmasına imkan verəcək. ABŞ İran limanlarına giriş və çıxışa nəzarəti Tehran üzərində təzyiq vasitəsi kimi istifadə edir. İran isə dəniz mühasirəsinin aradan qaldırılmasını əsas tələblərindən biri kimi irəli sürür. Tərəflər Hörmüz boğazındakı vəziyyətlə bağlı da fərqli mövqelər səsləndirirlər. Vaşinqton dənizdəki hərbi mövcudluğunu uzun müddət qorumaq imkanına malik olduğunu bildirir. Hegsetin son açıqlaması ABŞ-İran qarşıdurmasının yaxın zamanda tam həll olunmayacağı ehtimalını gücləndirir.

İranın ali rəhbərinin müşaviri Məhəmməd Müxbir Hörmüz boğazı ilə bağlı Tehranın siyasətinin qlobal güc nisbətini dəyişə biləcəyini bildirib. Onun fikrincə, ABŞ-nin İran körfəzindəki müttəfiqlərinin təhlükəsizliyini təmin etmək imkanları zəifləyib. Müxbir bölgədə Vaşinqtonun hərbi təminatlarından asılı olmayan yeni iqtisadi və təhlükəsizlik mexanizminin yaradılmasını təklif edir. İran hazırda Hörmüz boğazının gələcək idarəçiliyi ilə bağlı Omanla danışıqları davam etdirir. Tehran Omanla razılaşmanın boğazda gəmi hərəkətinin tam bərpası üçün yetərli olmayacağını bildirir. İran ABŞ-nin dəniz mühasirəsinin və sanksiyaların aradan qaldırılmasını tələb edir. Tehran, həmçinin dondurulmuş İran vəsaitlərinin sərbəst buraxılmasını istəyir. Hörmüz boğazı ətrafında yaranmış vəziyyət qlobal enerji daşımalarına və bölgədəki güc nisbətinə təsir göstərə biləcək mühüm amil olaraq qalır.

İran Silahlı Qüvvələri ABŞ-nin Hörmüz boğazında gəmilərin adi qaydada hərəkət etməsi barədə açıqlamalarını rədd edib. Tehran strateji su yolunun İranın tam idarəçiliyi və nəzarəti altında olduğunu bildirib. İranın Xatəmül-Ənbiya Mərkəzi Qərargahı heç bir ticarət gəmisinin İranın icazəsi olmadan təhlükəsiz keçə bilməyəcəyini açıqlayıb. Bu qaydanın neft daşıyan gəmilərə də şamil olunduğu vurğulanıb. İran boğazdan keçidin ölkənin Silahlı Qüvvələrinin nəzarəti altında həyata keçirilməsində israrlıdır. ABŞ isə Hörmüz boğazında sərbəst gəmiçiliyin təmin edildiyini bildirir. Tərəflərin ziddiyyətli açıqlamaları strateji su yoluna nəzarətlə bağlı gərginliyin davam etdiyini göstərir. Hörmüz boğazındakı vəziyyət qlobal enerji daşımaları baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyır.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp İranla davam edən münaqişədən məğlubiyyət görüntüsü yaratmadan çıxmağın yollarını axtarır. Tehrandakı Tətbiqi Elmlər Universitetinin professoru Mustafa Xoşçeşm belə hesab edir. Onun sözlərinə görə, Tramp döyüş meydanındakı vəziyyətdən asılı olmayaraq məğlubiyyətini etiraf etmək istəmir. Professor Hürmüz boğazından keçən gəmilərin İranın nəzarətində olan dəhlizdən istifadə etdiyini bildirib. O, bunu ABŞ-nin müharibədə qarşıya qoyduğu məqsədlərə çata bilməməsinin göstəricisi sayır. Xoşçeşm ABŞ-nin bölgədəki səfirliklərinin minimum heyətlə fəaliyyət göstərməsinə dair göstərişə də diqqət çəkib. Onun fikrincə, bu qərar İrana qarşı genişmiqyaslı hücum hazırlığının əlaməti ola bilər. Lakin ABŞ administrasiyasının belə bir hücum barədə rəsmi qərar qəbul etdiyinə dair məlumat yoxdur.

ABŞ-İran qarşıdurmasında Hörmüz boğazı əsas mübahisə mövzusu olaraq qalır. İyunun 17-də imzalanan Anlaşma Memorandumunun müddəti bazar günü başa çatır. Sənəd boğazdan kommersiya gəmilərinin təhlükəsiz keçidini nəzərdə tutur. Pakistanın vasitəçilik səyləri çərçivəsində Möhsin Nəqvi Tehrana səfər edib. İran boğazın açılması üçün ABŞ-ın hərbi əməliyyatları dayandırmasını və İran vəsaitlərini azad etməsini tələb edir. Vaşinqtonun mövqeyində isə həm sərt təhdidlər, həm də sülh razılaşması ilə bağlı mesajlar yer alır.

Almaniyanın Hapag-Lloyd şirkəti Hörmüz boğazının bağlanmasının ikinci rübdə ona 600 milyon dollar zərər vurduğunu açıqlayıb. Şirkətin xalis mənfəəti 306 milyon dollardan 83 milyon dollara düşüb. Asiya ixracının güclü olması və ABŞ-da tələbatın artması itkilərin bir hissəsini kompensasiya edib. Konteyner daşımaları bölməsinin əməliyyat mənfəəti də azalıb. Əlavə yanacaq, sığorta, anbar və marşrut dəyişiklikləri xərclərin artmasına səbəb olub.

Ekspert Abbas Əslani Donald Trampın ABŞ-ın Hörmüz boğazı üzərində “tam nəzarət” iddiasının ABŞ-İran danışıqları ilə ziddiyyət təşkil etdiyini bildirib. Onun sözlərinə görə, əgər Vaşinqton boğaz üzərində tam nəzarətə malikdirsə, danışıqlara ehtiyac azalır. İran və Oman arasında boğazın açılması ilə bağlı danışıqlar davam edir. Tehran sanksiyaların aradan qaldırılmasını, neft ixracına icazə verilməsini və müharibənin dayandırılmasını əsas tələblər kimi irəli sürür. İran məsələnin yalnız Hörmüz boğazı ilə məhdudlaşdırılmasına qarşı çıxır.

ABŞ və İran arasında Anlaşma Memorandumunun müddətinin başa çatmasına baxmayaraq, Tehran əsas şərtlərini dəyişmir. İran razılaşmanın uzadılmasından çox, onun icrası və təhlükəsizlik təminatlarına diqqət yetirir. Tehran ABŞ-ın dəniz blokadasının aradan qaldırılmasını əsas tələblərdən biri hesab edir. Sanksiyaların yumşaldılması və dondurulmuş aktivlərin açılması da İranın iqtisadi tələbləri sırasındadır. Hörmüz boğazının açılması məsələsi də danışıqların əsas mövzularından biri olaraq qalır.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp Hörmüz boğazı üzərində ABŞ-ın tam nəzarətə malik olduğunu bildirib. O, bu nəzarətin davam etdiriləcəyini qeyd edib. Tramp ABŞ-ın dəniz blokadasını “polad divar” adlandırıb və İranın buna qarşı çıxış edə bilməyəcəyini iddia edib. Açıqlama ABŞ-İran arasında Hörmüz boğazı ilə bağlı gərginliyin davam etdiyi bir vaxtda verilib. Boğaz dünya enerji daşımaları üçün strateji əhəmiyyət daşıyır.

Yaponiya Baş naziri Sanae Takaiçi İran Prezidentindən Babül-Məndəb boğazında husilərin mümkün hücumlarının qarşısının alınmasına kömək etməsini istəyib. Tərəflər telefon danışığı zamanı regional təhlükəsizlik məsələlərini müzakirə ediblər. Takaiçi İran və Oman arasında Hörmüz boğazı ilə bağlı danışıqlardakı irəliləyişdən məmnunluğunu bildirib. Yaponiya müharibənin diplomatik yollarla dayandırılmasını dəstəklədiyini açıqlayıb. Pezeşkian isə İranın regionda sabitliyi pozmaq niyyətində olmadığını bildirib və Yaponiyanın səylərini alqışlayıb.

Pakistan ABŞ və İran arasında danışıqların bərpası üçün vasitəçilik səylərini davam etdirir. Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Tahir Əndrabi İslamabadın iki tərəfi danışıqlar masasına gətirməyə çalışdığını bildirib. Səylər ABŞ-İran atəşkəs memorandumunun icrası və Hörmüz boğazı ilə bağlı məsələlərin həlli fonunda aparılır. Pakistan rəsmiləri İran, Səudiyyə Ərəbistanı və Küveytlə müzakirələr keçirib. İslamabad regional sülh və təhlükəsizliyin təmin olunmasında fəal rol oynamağa çalışır.

ABŞ və İran arasında iyunun 17-də imzalanan Anlaşma Memorandumunun müddəti gələn həftə başa çatır. Sənəd atəşkəs və müharibəyə son qoymaq üçün 60 günlük danışıqlar müddəti müəyyən edib. Lakin sonrakı dövrdə tərəflər arasında yenidən gərginlik yaranıb. Hörmüz boğazı, neft ixracı və dondurulmuş aktivlərlə bağlı maddələr əsas mübahisə mövzularıdır. Razılaşmanın gələcəyi və yekun sülh perspektivi hələ də qeyri-müəyyən olaraq qalır.