İran

İran Prezidenti Məsud Pezeşkian Pakistanın müstəqilliyinin 79-cu ildönümü münasibətilə Pakistan xalqını təbrik edib və iki ölkənin ümumi maraqlarının getdikcə daha sıx şəkildə bir-birinə bağlandığını bildirib. İran prezidenti İran və Pakistan arasında uzun illər ərzində formalaşmış strateji münasibətlərin dərinləşdirilməsi və genişləndirilməsi istiqamətində yeni mərhələnin başladığını vurğulayıb.

İran rəsmiləri Hörmüz boğazında gəmi hərəkətinə nəzarətin Tehranın əlində olduğunu bildirərək ABŞ-ın bölgədəki mövqeyinə qarşı çıxıblar. İran rəsmiləri boğazdan heç bir gəminin ölkənin icazəsi və nəzarəti olmadan keçə bilməyəcəyini vurğulayıb. İranın ali rəhbərinin müşaviri Məhəmməd Müxbir isə Tehranın tələbləri yerinə yetirilmədiyi halda “hücum xarakterli müharibə” strategiyasına keçə biləcəyini açıqlayıb.

İran Xarici İşlər Nazirliyi Fransa və bir sıra Qərb ölkələrinin insan hüquqları məsələsi ilə bağlı İrana qarşı birgə bəyanat yaymasını tənqid edib və bunu məsuliyyətdən yayınmaq cəhdi kimi qiymətləndirib. Əhmədi bildirib ki, sözügedən ölkələr özlərinin Afrika, Qərbi Asiya və digər regionlarda insan hüquqları və beynəlxalq humanitar hüququn pozulmasındakı roluna görə məsuliyyətdən yayınmağa çalışırlar.

İranın ali rəhbərinin müşaviri Məhəmməd Müxbir Hörmüz boğazı ilə bağlı Tehranın siyasətinin qlobal güc nisbətini dəyişə biləcəyini bildirib. Onun fikrincə, ABŞ-nin İran körfəzindəki müttəfiqlərinin təhlükəsizliyini təmin etmək imkanları zəifləyib. Müxbir bölgədə Vaşinqtonun hərbi təminatlarından asılı olmayan yeni iqtisadi və təhlükəsizlik mexanizminin yaradılmasını təklif edir. İran hazırda Hörmüz boğazının gələcək idarəçiliyi ilə bağlı Omanla danışıqları davam etdirir. Tehran Omanla razılaşmanın boğazda gəmi hərəkətinin tam bərpası üçün yetərli olmayacağını bildirir. İran ABŞ-nin dəniz mühasirəsinin və sanksiyaların aradan qaldırılmasını tələb edir. Tehran, həmçinin dondurulmuş İran vəsaitlərinin sərbəst buraxılmasını istəyir. Hörmüz boğazı ətrafında yaranmış vəziyyət qlobal enerji daşımalarına və bölgədəki güc nisbətinə təsir göstərə biləcək mühüm amil olaraq qalır.

İran Silahlı Qüvvələri ABŞ-nin Hörmüz boğazında gəmilərin adi qaydada hərəkət etməsi barədə açıqlamalarını rədd edib. Tehran strateji su yolunun İranın tam idarəçiliyi və nəzarəti altında olduğunu bildirib. İranın Xatəmül-Ənbiya Mərkəzi Qərargahı heç bir ticarət gəmisinin İranın icazəsi olmadan təhlükəsiz keçə bilməyəcəyini açıqlayıb. Bu qaydanın neft daşıyan gəmilərə də şamil olunduğu vurğulanıb. İran boğazdan keçidin ölkənin Silahlı Qüvvələrinin nəzarəti altında həyata keçirilməsində israrlıdır. ABŞ isə Hörmüz boğazında sərbəst gəmiçiliyin təmin edildiyini bildirir. Tərəflərin ziddiyyətli açıqlamaları strateji su yoluna nəzarətlə bağlı gərginliyin davam etdiyini göstərir. Hörmüz boğazındakı vəziyyət qlobal enerji daşımaları baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyır.

İran Kəşfiyyat Nazirliyi ABŞ və İsrail kəşfiyyatı ilə əlaqəli olduğunu iddia etdiyi iki şəxsin təhlükəsizlik qüvvələri ilə qarşıdurmada öldürüldüyünü açıqlayıb. Hadisənin ölkənin cənub-şərqində baş verdiyi bildirilib. Bundan başqa, Sistan və Bəlucistanda sabitliyi pozmaq və infrastruktura zərər vurmaq planında şübhəli bilinən dörd nəfər saxlanılıb. İran tərəfi onların ölkəyə daxil olmağa çalışdığını bildirib.

İranın ali rəhbərinin ofisinin siyasi müşaviri Rəsul Sənai-Rad ölkəsinin mümkün yeni müharibədə daha sərt davranacağını bildirib. O, İranın son müharibədə müqavimət göstərdiyini və gələcəkdə daha güclü mövqe nümayiş etdirəcəyini deyib. İran rəsmisi ölkənin “düşməninin” iqtisadi təzyiqlərlə daxili parçalanma yaratmağa çalışdığını iddia edib. Onun sözlərinə görə, bu strategiya uğursuz olub. Açıqlama İran-ABŞ arasında gərginliyin davam etdiyi bir vaxtda verilib.

RUSI eksperti Maykl Stivens İranın müharibəni uzatmaqla ABŞ üzərində təzyiqi artırmağa çalışdığını bildirib. Onun sözlərinə görə, Tehran ABŞ-ın quru əməliyyatı keçirməyəcəyinə inanır. Bu səbəbdən İran üçün hakimiyyətin mövcudluğuna birbaşa təhlükənin azaldığı düşünülür. Ekspert İranın müharibənin intensivliyini artırmağa çalışa biləcəyini qeyd edib. ABŞ-ın İran hakimiyyətini geri addım atmağa məcbur etmək imkanlarının məhdud olduğu vurğulanıb.

İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi Fransanı insan hüquqları və beynəlxalq hüququ müdafiə etdiyini iddia edərkən ikili standartlardan istifadə etməkdə ittiham edib. İranın xarici işlər naziri Fransanın özünü insan hüquqlarının müdafiəçisi kimi təqdim etməsini rədd edib və Parisin İsrailin Qəzzadakı hərəkətlərinə, eləcə də İrana qarşı hərbi əməliyyatlara dəstəyinin onun mənəvi mövqeyini sarsıtdığını bildirib.

ABŞ və İran arasında Anlaşma Memorandumunun müddətinin başa çatmasına baxmayaraq, Tehran əsas şərtlərini dəyişmir. İran razılaşmanın uzadılmasından çox, onun icrası və təhlükəsizlik təminatlarına diqqət yetirir. Tehran ABŞ-ın dəniz blokadasının aradan qaldırılmasını əsas tələblərdən biri hesab edir. Sanksiyaların yumşaldılması və dondurulmuş aktivlərin açılması da İranın iqtisadi tələbləri sırasındadır. Hörmüz boğazının açılması məsələsi də danışıqların əsas mövzularından biri olaraq qalır.

SEPAH-ın Qüds qüvvələrinin komandanı İsmayıl Qaani İraqa səfər edib. Məlumata görə, o, Bağdadda siyasi və təhlükəsizlik rəsmiləri, eləcə də şiə silahlı qruplarının rəhbərləri ilə görüşüb. Görüşlərdə İraq hökumətinin silahlı qrupları tərksilah etmək planı müzakirə olunub. Mənbə İranın hazırda silahların təhvil verilməsinə qarşı olduğunu iddia edib. Tehran tərəfinin siyasi razılaşma yolu ilə həll axtardığı bildirilib.