İran Hörmüz boğazından keçən gəmilərə rəsmi marşrutlardan istifadə etmələri ilə bağlı xəbərdarlıq edib. Xatəm əl-Ənbiya Mərkəzi Qərargahı müəyyən olunmuş qaydalara əməl etməyən gəmilərə qarşı qəti tədbirlər görüləcəyini açıqlayıb. Xəbərdarlıq bir gəminin təsdiqlənməmiş marşrutdan istifadə edərkən dayazlığa oturması barədə məlumatdan sonra verilib. İran rəsmiləri boğazda gəmiçilik qaydalarına ciddi riayət olunmasını tələb edirlər. Hörmüz boğazı qlobal enerji daşımalarının əsas marşrutlarından biridir. Buna görə də bölgədə baş verən hər bir hadisə beynəlxalq diqqətlə izlənilir. Gəmiçilik təhlükəsizliyi ilə bağlı vəziyyət nəzarətdə saxlanılır.

Təhlilçi Rob Qayst Pinfold hesab edir ki, Hörmüz boğazına nəzarət İran rəhbərliyi üçün dəyişdirilməsi mümkün olmayan əsas məsələlərdəndir. Onun sözlərinə görə, bu mövzuda İran daxilində fikir ayrılığı yoxdur. Tehran boğaz üzərində nəzarət üçün inzibati mexanizmlər formalaşdırıb. Təhlilçi hesab edir ki, mövcud vəziyyət hərbi yolla dəyişdirilə bilməz. Onun fikrincə, yalnız ABŞ ilə İran arasında əldə olunacaq razılaşma yeni şərait yarada bilər. Belə bir razılaşma baş verməyənədək bölgədə hazırkı vəziyyət davam edəcək. Hörmüz boğazı qlobal enerji daşımalarının əsas marşrutlarından biri olaraq qalır.

İranda Əli Xameneinin dəfn mərasiminə hazırlıq davam edir. Rəsmi məlumata görə, Tehrana 20 milyondan çox insanın gələcəyi gözlənilir. Bu rəqəm paytaxt əhalisinin sayını iki dəfədən çox üstələyir. Vida mərasimləri Tehrandan başqa Qum və Məşhəd şəhərlərində də keçiriləcək. Hər iki şəhərdə də çoxsaylı insanların iştirakı gözlənilir. Təhlükəsizlik və nəqliyyat tədbirləri gücləndirilib. Mərasimin ölkə tarixinin ən izdihamlı tədbirlərindən biri olacağı bildirilir.

Təhlilçilərin fikrincə, İran müharibədən sonra Hörmüz boğazında mövqeyini daha da gücləndirib. London Kral Kollecinin müəllimi Rob Qayst Pinfold bildirib ki, diplomatik razılaşma Tehranın boğaz üzərində nəzarətini zəiflətməyib. Onun sözlərinə görə, müharibədən əvvəl hər gün boğazdan təxminən 125 gəmi keçirdisə, hazırda bu rəqəm daha aşağıdır. Fars körfəzi ölkələri alternativ ticarət marşrutlarının inkişafını sürətləndirirlər. Buna baxmayaraq, İranın bölgədə təsir imkanlarını artırdığı bildirilir. Təhlilçi hesab edir ki, gəmiçilik şirkətləri yeni vəziyyətə uyğun fəaliyyət göstərməyə məcburdurlar. Hörmüz boğazı qlobal enerji daşımalarının əsas keçid məntəqələrindən biri olaraq qalır.

İran Bəhreyndə ABŞ-ın rəhbərliyi ilə keçirilən regional təhlükəsizlik toplantısını tənqid edib. İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü İsmayıl Bəqai bu görüşlərin sülhə xidmət etmədiyini bildirib. Onun sözlərinə görə, ABŞ bölgədə həyata keçirdiyi siyasəti belə toplantılar vasitəsilə ört-basdır etməyə çalışır. Bəqayi region ölkələrini son hadisələrdən nəticə çıxarmağa çağırıb. Təhlükəsizlik toplantısında Yaxın Şərqin 12 ölkəsinin hərbi nümayəndələri iştirak ediblər. Görüşdə regional müdafiə əməkdaşlığı və dəniz təhlükəsizliyi müzakirə olunub. İranın açıqlaması bölgədə davam edən siyasi gərginliyi bir daha gündəmə gətirib.

Hörmüz boğazında hərəkətsiz qalan "Arista" gəmisi ilə bağlı yeni məlumatlar yayılıb. Dəniz daşımalarını izləyən qurumlar gəminin mart ayından bəri eyni ərazidə olduğunu bildirirlər. Məlumata görə, gəmi İranın neft daşıma sahəsində fəaliyyət göstərən iş adamı Məhəmməd Hüseyn Şamxaninin idarə etdiyi fəaliyyət şəbəkəsi ilə əlaqələndirilir. ABŞ və Avropa İttifaqı Şamxanini İran və Rusiyanın kölgə neft daşımaları şəbəkəsində mühüm rol oynamaqda ittiham edir. Gəminin son günlərdə deyil, aylar əvvəl hərəkətsiz qaldığı qeyd olunur. Hadisə Hörmüz boğazında təhlükəsizlik və gəmiçiliklə bağlı müzakirələri yenidən gündəmə gətirib. Boğaz qlobal enerji daşımalarının əsas keçid məntəqələrindən biri hesab olunur.

Təhlilçilər İsrailin Livanın cənubundan çıxmamasının İran və ABŞ arasında aparılan dolayı danışıqlara təsir göstərdiyini bildirirlər. Mühənnəd Səllumun sözlərinə görə, Tehran buna cavab olaraq İsveçrədə nəzərdə tutulan danışıqları təxirə salıb və Hörmüz boğazında təzyiqi artırıb. O hesab edir ki, buna baxmayaraq, tərəflər danışıqlardan imtina etmək niyyətində deyil. İran sanksiyaların yumşaldılmasını, ABŞ isə Hörmüz boğazında gəmiçiliyin açıq qalmasını vacib hesab edir. Təhlilçi Hizbullahın zəifləməsinin İranın regional təsir imkanlarını azaltdığını da bildirib. Onun fikrincə, Tehran Livan məsələsində təzyiq göstərəcək, lakin iqtisadi maraqlarını təhlükəyə atmayacaq. Bu qiymətləndirmə bölgədə diplomatik gərginliyin davam etdiyini göstərir.

Pakistanın Baş naziri Şahbaz Şərif bu həftə İran və Türkiyəyə səfər edəcək. Səfər çərçivəsində onun İranın ali rəhbəri Əli Xameneinin dəfn mərasimində iştirak edəcəyi açıqlanıb. Pakistan Xarici İşlər Nazirliyi səfərin iyulun 3–5-ni əhatə edəcəyini bildirib. Mərasim iyulun 4-də Tehranda başlayacaq. Əli Xameneinin iyulun 9-da doğulduğu Məşhəd şəhərində dəfn olunacağı qeyd edilir. Şahbaz Şərifin səfərinin ikitərəfli münasibətlər baxımından da əhəmiyyət daşıdığı vurğulanır. Səfərin regional diplomatik təmasların davamı kimi qiymətləndirildiyi bildirilir.

İranın Xatəm əl-Ənbiya qərargahı ABŞ və İsrailə sərt xəbərdarlıq edib. Qərargah İrana qarşı hər hansı səhv hesablamanın ağır cavabla qarşılanacağını bildirib. Açıqlamada ABŞ, İsrail və onların bölgədəki tərəfdaşları təhdid və təcavüz addımlarından çəkinməyə çağırılıb. İran tərəfi ölkənin müstəqilliyini, təhlükəsizliyini və ərazi bütövlüyünü qorumağa tam hazır olduğunu bəyan edib. Bu xəbərdarlıq ABŞ ilə İran arasında qarşılıqlı hücumların sülh danışıqlarını təhlükə altına salmasından sonra səsləndirilib. Tehran mümkün hərbi addımların regionda gərginliyi daha da artıracağını hesab edir. Son açıqlama Yaxın Şərqdə təhlükəsizlik vəziyyətinin hələ də həssas olaraq qaldığını göstərir.

Təhlükəsizlik və kəşfiyyat sahəsində aparılan araşdırmaların gizli bir elm olduğu, heç vaxt ictimaiyyətə açıqlanmadığı və müzakirə edilmədiyi barədə fikirlər əslində bir əfsanədir. Dünyanın bir çox ölkələrində kəşfiyyat qurumları rəsmi internet səhifələrində məxfiliyi ləğv edilmiş sənədləri, kitabları və xüsusi araşdırmaları dərc edir, hətta dövri jurnallar buraxırlar. Məsələn, Amerikanın Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsi rüblük olaraq kəşfiyyat araşdırmalarına dair xüsusi toplu yayımlayır.

İran Prezidenti Məsud Pezeşkian ABŞ ilə danışıqları müdafiə edib. O bildirib ki, ali rəhbər Müctəba Xamenei danışıqları qadağan etməyib. Pezeşkianın sözlərinə görə, əgər belə bir göstəriş olsaydı, hökumət buna mütləq əməl edərdi. Bu açıqlama ABŞ–İran anlaşma memorandumu ilə bağlı ölkə daxilində davam edən tənqidlər fonunda verilib. Müctəba Xameneinin razılaşmaya dair mövqeyi İranda geniş müzakirə olunur. Ali rəhbərin daha əvvəl memorandumla bağlı fərqli baxışa malik olduğunu deməsi mübahisələri artırıb. Tehran isə danışıqların davam etdiyini bildirir.

İran xarici işlər nazirinin müavini Kazım Qəribabadi Dohada Qətər və Pakistan rəsmiləri ilə keçirilən görüşlərin başa çatdığını bildirib. Görüşlər ABŞ ilə İran arasında imzalanmış anlaşma memorandumunun icrası çərçivəsində aparılıb. Müzakirələrin əsas məqsədi memorandumun müddəalarının həyata keçirilməsi ilə bağlı məsələləri dəyərləndirmək olub. Görüşlərin nəticələri barədə hələlik ətraflı məlumat açıqlanmayıb. Qətər və Pakistan bu prosesdə vasitəçi rolunda çıxış edir. Tehran danışıqların texniki xarakter daşıdığını vurğulayır. Əlavə açıqlamaların daha sonra veriləcəyi bildirilir.