BAKI, AzerVoice, Fərid Mikayılov

Elmi ictimaiyyətdə maraq doğuran yeni araşdırma kainatın başlanğıcına dair ənənəvi nəzəriyyəni yenidən gündəmə gətirib.

"Physical Review D jurnalında" dərc olunan məqalədə bildirilir ki, Böyük Partlayış (Big Bang) əslində bir “Böyük Sıçrama” (Big Bounce) ola bilər.

İngiltərənin Portsmut Universitetindən professor Enrike Qastanyaqanın rəhbərlik etdiyi tədqiqatda irəli sürülən hipotezə görə, kainatın başlanğıcı nəhəng bir qara dəliyin çökməsi və müəyyən həddə çatdıqdan sonra geri sıçraması ilə yaranıb. Bu proses, kosmoloqların Böyük Partlayışdan sonra baş verdiyini düşündükləri sürətli genişləməyə bənzər şəkildə yeni bir kainat formalaşdırıb.

Yeni nəzəriyyəyə görə, bizim kainatımız bir qara dəliyin içində yerləşə bilər və müşahidə edilən digər qara dəliklərin də özlərinə məxsus “kiçik kainatları” ola bilər. Qastanyaqa bu vəziyyəti “matruşka kuklaları kimi iç-içə dünyalar” şəklində təsvir edir.

Model həmçinin standart kosmologiyada izahı çətin olan bəzi məsələlərə cavab verir. Ənənəvi yanaşmaya görə, kainatın yaranması üçün sürətli inflyasiya dövrü və hazırkı genişləməni izah etmək üçün “qaranlıq enerji” anlayışına ehtiyac var. Qara dəlik modeli isə bu prosesi sadəcə cazibə qüvvəsi və kvant mexanikası ilə izah etməyə çalışır.

Alimlər bildirirlər ki, nəzəriyyə müəyyən müşahidələrlə yoxlanıla bilər. Əsas proqnozlardan biri kainatın tamamilə düz deyil, azacıq əyri — kürə formasında olmasıdır. Bu istiqamətdə Avropa Kosmik Agentliyinin Euclid peyki hazırda ən dəqiq ölçmələri aparır və nəticələrin 2030-cu ildə açıqlanacağı gözlənilir.

Model həmçinin, kainatın əvvəlki çöküş mərhələsindən qalma “qalıcı qara dəliklər” və “neytron ulduzları”nın bu gün də mövcud ola biləcəyini, onların qalaktikaların formalaşmasında iz buraxdığını ehtimal edir.