BAKI, VOA
1989-cu ildə Çində baş verən kütləvi etirazlar ölkənin siyasi tarixində ən mühüm və mübahisəli hadisələrdən birinə çevrilib.
1989-cu il mayın 17-də təxminən bir milyon nəfərlik etirazçı kütləsi Pekin küçələrinə çıxaraq daha demokratik siyasi sistemin qurulmasını tələb edib.
Çində etirazların əsası hələ 1980-ci illərin ortalarından formalaşmağa başlamışdı. Kommunist hakimiyyəti iqtisadi sahədə bəzi məhdudiyyətlərin yumşaldılacağını və daha sərbəst bazar münasibətlərinin inkişafına imkan yaradılacağını açıqlamışdı.
İqtisadi dəyişikliklər cəmiyyətdə yeni gözləntilər formalaşdırdı. Xüsusilə tələbələr və ziyalılar iqtisadi islahatların siyasi sahədə də həyata keçirilməsini tələb etməyə başladılar. Onlar siyasi idarəetmədə dəyişikliklər, daha geniş azadlıqlar və demokratik mexanizmlərin tətbiqini istəyirdilər.
1989-cu ilin əvvəllərində Çinin bir sıra iri şəhərlərində dinc etiraz aksiyaları keçirilməyə başlandı. Bu nümayişlərin ən böyüyü Pekinin mərkəzində yerləşən Tyananmen meydanı ətrafında baş verdi.
May ayının ortalarına doğru küçələrə çıxan insanların sayı sürətlə artdı. Minlərlə insan şüarlar səsləndirir, mahnılar oxuyur və plakatlar nümayiş etdirərək daha geniş demokratik hüquqların təmin edilməsini və sərt mövqeli bəzi dövlət rəsmilərinin vəzifədən uzaqlaşdırılmasını tələb edirdi.
Hakimiyyət isə etirazlara qarşı getdikcə daha sərt tədbirlər görməyə başladı. Etirazçıların bir hissəsi saxlanıldı və zorakılıq halları qeydə alındı.
1989-cu il iyunun 3-də silahlı qüvvələr Tyananmen meydanına daxil olaraq etiraz aksiyasını dağıdıb. Sonradan bu hadisə Tyananmen meydanı qətliamı kimi tarixə düşüb.
Hadisələr nəticəsində minlərlə insanın öldüyü, on min nəfərdən çox şəxsin isə saxlanıldığı bildirilir.
Etirazlar dünya ictimaiyyətinin böyük diqqətini cəlb etmişdi. O dövrdə Sovet İttifaqının rəhbəri Mixail Qorbaçov Çində islahatların vacibliyini açıq şəkildə vurğulamışdı.
ABŞ-də isə tələbələrə geniş ictimai dəstək göstərilmişdi. Hadisələrdən sonra Vaşinqton administrasiyası Çinə silah satışını dayandırmış və iqtisadi məhdudiyyətlər tətbiq etmişdi.
Buna baxmayaraq, Çin hakimiyyəti mövqeyini dəyişməmiş və etirazçıları ölkənin ictimai sabitliyini pozan şəxslər kimi qiymətləndirmişdi.