Bakı, AzerPress:
XIV əsrin əvvəllərində Bizansa qarşı döyüş siyasəti ilə Anadoluda şöhrətini artıran Osmanlılar o zamandan Bizansın daxili siyasətinin əsas müəyyənedici amillərindən birinə çevrilmişdi. Orxan Qazi vaxtilə Şərqi və Qərbi öz hakimiyyəti altında saxlayan Bizans imperatorları I Muradın təbəəsi oldu və hökmdarın Anadolu yürüşlərində Osmanlı ordusunda iştirak etdilər.
Taxta çıxdığı gündən ata-babalarının qurduğu dövləti addım-addım imperiyaya çevirməyi qarşısına məqsəd qoyan Bəyazid İstanbulu yalnız özü kimi qüdrətli hökmdarlara layiq bir inci kimi görürdü. Bu dövrdə Osmanlının Bizansa təzyiqi daha da artmışdı. İstanbulda imperiya tacına can atan hər kəs sultanın izni olmadan uzun müddət hakimiyyətdə qala bilməyəcəyini bilirdi.
Osmanlı sultanı üçün önəmli olan Bizansı kimin idarə etməsi deyil, taxtda oturan şəxsin onun əmrlərinə mütləq tabe olması idi. İldırım Bəyazid ilk olaraq 1390-cı ildə qardaşı Savcı Bəylə üsyan edən Andronikosun oğlu VII İoannesin taxta çıxmasına imkan yaratdı.
Midilli adasına qaçan Manuel 1390-cı il sentyabrın 17-də iki uğursuz çevriliş cəhdindən sonra İstanbula gəldi, rəqibini qaçıraraq atası V İohannı yenidən taxta çıxardı. Manuel illik xərac ödəməyi və müəyyən sayda əsgərlə yürüşlərdə sultana xidmət etməyi qəbul etdikdən sonra İldırım Bəyazid hakimiyyət dəyişikliyini təsdiqlədi. Sultanın Anadoluya yürüşündən istifadə edən V İohann İstanbulu təhlükədən qorumaq üçün yeni bir qala tikdirdi və şəhər divarlarını təmir etdirdi, lakin İldırım Bəyazidin təhdidləri qarşısında öz əlləri ilə tikdiyi hər şeyi məhv etməli oldu.
İmperator İohannın ölümündən qısa müddət sonra hələ də sultanın xidmətində olan Manuel Bursadan qaçaraq atasının taxtına oturdu. Bundan qəzəblənən Bəyazid yeni imperatordan köhnə şərtləri yerinə yetirməyi, eyni zamanda şəhərdə müsəlman məhəlləsi qurmağı, məscid tikməyi və dini məhkəmə qurmağı istədi. Manuel İldırım Bəyazidin şərtlərini yerinə yetirmədikdə, vəzir Çandarlı Əli Paşanın komandanlığında Osmanlı qüvvələri 1391-ci ildə İstanbul divarları önündə yerləşdirildi. Divarları yıxacaq qədər güclü və böyük topların olmaması, Osmanlı donanmasının hələ də zəif olması, şəhərin dənizdən kömək almasına mane ola bilməməsi, şərq və qərbdə aramsız müharibələr kimi səbəblərdən Osmanlı geri çəkilməli oldu.
Osmanlı dövləti tarixində ilk dəfə Bəyazidn İstanbulu mühasirəyə alması Avropada böyük həyəcana səbəb olub. Manuel ümidlərini Avropanın köməyinə bağladı. Həmin zaman Bəyazid Silivrini ələ keçirərək buranı keçmiş imperator VII İohannın idarəsinə verdi və ondan Manuelə qarşı istifadə etməyə çalışdı. 1393-cü ildə şəhər camaatı ilə danışıqlara başlayan Çandarlı Əli Paşa onlara İohannı yenidən hökmdar seçsələr, sultanı mühasirənin götürülməsinə razı salacağını bildirdi. Müharibəyə baxmayaraq, 1393-1394-cü ilin qışında Serres yığıncağına qatılan Manuel İldırım Bəyazidin niyyətini daha yaxından görərək, Qərbdən, xüsusilə Venesiyadan daha çox kömək istəməyə başladı.
Sultan 1394-cü ildə İstanbula təzyiqləri daha da gücləndirdi. Hətta Bizansın xilası üçün böyük bir səlib ordusunun səfərbər edilməsi də Osmanlı blokadasını tam aradan qaldıra bilmədi. İldırım Bəyazid Manuelin son ümidlərini Nikopolisdəki müharibədə qazandığı qələbə ilə yox etdi. İmperator Sultan Bəyazidin bütün şərtlərini yerinə yetirməyə razı oldu.
İldırım Bəyazid İstanbulu almağa qərarlı idi və Nikopolisdəki qələbədən sonra Bizans İmperatorluğunu tamamilə çökdürmək üçün hazırlıqlarını sürətləndirdi. Bizansın Asiyada mövcudluğu 1396-cı ildə Osmanlıların Şile qalasını fəthi ilə sona çatdı. İmperator Manuel çarəsiz halda xristianlardan kömək gözləməkdən başqa heç nə edə bilmədi. Hətta pravoslav ənənəsinə son dərəcə bağlı olan Moskva Knyazlığında da I Vasili “Bizim kilsəmiz var, amma imperatorumuz yoxdur” deyərək, rus kilsələrində Bizans imperatorunun adının çəkilməsini qadağan etmişdi. Osmanlılar Qalatanın sağındakı təpəyə yerləşərək Pera genuyalılarına nəzarət etməyə başladılar. Sultan 1398-ci ildə Boğazın Asiya tərəfində Anadoluhisarı və Göksu, Mərmərənin Avropa sahillərində Böyük və Kiçik Çekmece qalalarını tikdirərək Bizansa gedən dəniz yolunu idarə etməyə çalışdı. Qəribəsi odur ki, Anadoluhisar Genovalı Negro ailəsindən olan bir memar tərəfindən tikilmişdi.
VII İohannın Bizans taxt-tacı hüququnu Fransa kralı Çarlza satmağa çalışdığı günlərdə marşal Boucicaut Fransa Genuya və Venesiya gəmilərindən ibarət donanma ilə İstanbulun köməyinə gəldi. Ancaq bu yardım Bizans üçün yeni bir ümid olsa da, həll yolu olmadı. Boucicaut İzmit körfəzi yaxınlığında türk gəmilərini yandırmaqdan və yağmalamaqdan başqa heç nə edə bilmədi. Fransız marşalının təklifi ilə İoahannla sülh bağlayan imperator Manuel taxt-tacı köhnə düşmənə verərək, Qərbdən daha çox kömək gətirmək üçün 1399-cu il dekabrın 10-da Boucicaut ilə birlikdə şəhəri tərk etdi. İmperator Avropa saraylarında mərasimlər və vəzifəsinə yaraşan vədlərlə qarşılanarkən Osmanlı əsgərləri şəhərə girməyə hazırlaşırdılar. Lakin Teymurun bu zaman Osmanlı sərhədlərinin şərqində yürüş etməsi İstanbulun Osmanlıların əlinə keçməsinin qarşısını aldı.
Ləman Əsədli
Twitter: Lamanasadli01