Nə, necə, niyə? Elmi ensiklopediya

Əfsanələrə görə, Agaş insan beyninə və qəlbinə təsir edərək, yaxşı niyyətləri və müsbət fikirləri unutdurur, onların yerinə şübhə, paxıllıq və nifrət kimi mənfi düşüncələri yerləşdirir. O, “bəd nəzər” anlayışı ilə sıx əlaqələndirilir - yəni bir insanın pis baxışı və ya qısqanclığı ilə başqasına zərər yetirməsi inancı ilə. Agash bu mənada həm metaforik, həm də mənəvi zərər simvoludur; o, insanı öz içindəki işıqdan uzaqlaşdıran, qaranlıq düşüncələrə yönəldən qüvvə kimi təqdim olunur.

Orta əsrlərdə ismaililiyin, xüsusən Suriyada fəaliyyət göstərən radikal qoluna verilən addır. İsmailiyyə məzhəbinin nizariyyə qoluna mənsub olan bu qrup XI əsrdə İranda Həsən Səbbah tərəfindən qurulmuşdu. Daha sonrakı dövrdə bu qrup Suriya ərazisində də bir çox qalanı zəbt etmiş və kiçik dövlətlər qurmağa müvəffəq olmuşdur.

Fələk orta əsr İslam kosmologiyasında ulduzları daşıdığına və hərəkət etdirdiyinə inanılan şəffaf göy kürəsinə verilən addır. Bu termin İslam fəlsəfəsində, xüsusilə Farabinin (871-950) sistemləşdirdiyi südur nəzəriyyəsində böyük əhəmiyyət kəsb edən məfhumdur.

Hinduizmdə altı ortodoks düşüncə/inanc axınından (āstika) biri sayılan yoga, Buddizm və Caynizmdə daha dar işlənmə çərçivəsində zehni meditasiya/yoğunlaşma üçün vasitəçi bir metod kimi qəbul edilir. Yoga, Orta əsrlərdə İslam təsəvvüfündəki bəzi tətbiqləri, müasir dövrlərdə isə populyar bir sıra dini hərəkatları təsirləyə biləcək qədər güclü bir mədəniyyətin formalaşmasına töhfə vermişdir.

Ərəbcə “qəlib” kökündən gələn və ağırlığı müəyyənləşdirilmiş, üstündə aid olduğu dövləti göstərən simvol və yazılar olan metal pul vahidi üçün istifadə olunan termin. İslam dünyasında Əməvilər dövründən etibarən dövlət müstəqilliyinin simvolu kimi kəsilən sikkələrdə ilk dövrlərdə hökmdarın adı, ünvanı, dua və digər dini ifadələr qeyd olunurdu. Türk-İslam dövlətlərinin bir çoxunda isə sikkələrdə təsvirlərdən də istifadə olunmuşdur.

Daosizm yarandığı dövrdən etibarən Konfutsiçiliklə yanaşı, Çin fəlsəfi və dini dünyagörüşünü formalaşdıran iki əsas sistemdən biri olmuşdur. Təlimin əsas prinsipləri Lao-tzuya aid edilən “Tao Te Ching” (e.ə. VI–III əsrlər) və Zhuangzi tərəfindən yazılmış “Zhuangzi” (e.ə. IV əsr) əsərlərində öz əksini tapmışdır.