BAKI,AzerVoice

Magiya - fövqəltəbii qüvvələr vasitəsilə insanlara, heyvanlara, təbiət hadisələrinə və hətta ilahi varlıqlara təsir göstərmək inancına əsaslanan qədim bir təlim və rituallar sistemidir. Bu inanc sistemi, insanın təbiət üzərində nəzarət və hökmranlıq arzusu ilə sıx bağlıdır. Magiyanın mahiyyətində əsas ideya - müəyyən simvolların, sözlərin, əşyaların və hərəkətlərin fövqəltəbii gücə malik olması və bu güc vasitəsilə hadisələrin gedişatını dəyişmək bacarığına inam dayanır.

Magiya bir çox formaya malikdir. Sehrbazlıq, cadugərlik, ovsunçuluq, falçılıq və bəddua kimi təzahürlər onun müxtəlif növlərini təşkil edir. Bu fəaliyyətlərin məqsədi bəzən qoruma (ağ magiya), bəzən zərər vurma (qara magiya), bəzən isə gələcəyi öyrənmək və ya gizlini bilmək (proqnostik magiya) olur.

İbtidai inanclarda və politeizmdə magiya

İbtidai insan cəmiyyətlərində magiya dinlə sıx bağlı olub və çox vaxt ondan fərqləndirilməyib. Animizm, totemizm, fetişizm kimi qədim inanc formalarında magiya təbiət qüvvələri ilə əlaqə qurma vasitəsi sayılırdı. Məsələn, animistik inanclarda hər bir daşa, ağaca və ya heyvana ruhun sahib olduğu düşünülür, magik rituallar vasitəsilə bu ruhlarla “ünsiyyət” qurmağa çalışılırdı.

Totemizmdə isə müəyyən bir heyvan və ya bitki qəbilənin himayədarı sayılır, totemin gücünü artırmaq və ya ondan himayə almaq üçün magik ayinlər keçirilirdi. Fetişizmdə əşyaların fövqəltəbii qüvvə daşıdığına inam vardı; bu, magiyanın maddi obyektlər vasitəsilə təzahür forması idi.

Politeist dinlərdə (məsələn, qədim Misir, Mesopotamiya, Yunanıstan və Roma dinlərində) magiya həm dini mərasimlərin, həm də gündəlik həyatın ayrılmaz hissəsi olmuşdur. Kahinlər eyni zamanda sehrbaz rolunu oynayır, rituallar vasitəsilə tanrıları razı salmağa və ya onların iradəsini dəyişməyə çalışırdılar.

Monoteist dinlərdə magiyaya münasibət

Monoteist dinlərdə isə magiya qəti şəkildə qadağan edilmişdir, çünki bu inanc sistemi bir olan Allahın iradəsinə şərik qoşmaq kimi dəyərləndirilir.

Xristianlıqda, cadugərlik “şeytani əməl” sayılır. İncil (Xüsusilə Qanunun Təkrarı və Çıxış bölmələrində) cadugərlik və sehrbazlıqla məşğul olanların Tanrıya qarşı günah işlətdiyi vurğulanır: “Cadugər qadını yaşatmayacaqsan” (Çıxış 22:18). Orta əsrlərdə bu ayənin təsiri ilə Avropada minlərlə insan “cadugərlik” ittihamı ilə edam edilmişdir.

İslamda isə magiya açıq şəkildə haram sayılır. Qurani-Kərimdə “Bəqərə” surəsinin 102-ci ayəsində Süleymanın sehrinə tabe olanlar və şeytanların insanlara sehr öyrətməsi qınanır. İslam teologiyasına görə, Allahdan başqa təsir və güc yarada biləcək varlıqlara inanmaq tövhid əqidəsinə ziddir və şirk sayılır.

Beləliklə, magiya İslam baxımından yalnız mənəvi sapma deyil, həm də insanın Allahın iradəsinə qarşı çıxması kimi qiymətləndirilir. Bu səbəbdən, İslam mədəniyyətində magiya ilə məşğul olanlar (cadugərlər, ovsunçular və bənzərləri) dini cəmiyyətlər tərəfindən rədd edilmiş və mənəvi təhlükə mənbəyi kimi dəyərləndirilmişdir.

Magiya - insanın qədimdən bəri təbiət və taleyin sirlərinə nüfuz etmək istəyinin simvoludur. O, dinin formalaşmasında mühüm mərhələlərdən biri olmuş, lakin monoteizmin yaranması ilə birlikdə kənara çıxarılmışdır. Bununla belə, onun izləri hələ də xalq inanclarında, adət-ənənələrdə və müasir mədəniyyətdə yaşayır. Magiya ilə dinin fərqi odur ki, din insanı ali qüvvəyə təslim olmağa çağırır, magiya isə insanın bu qüvvəyə hökm etməyə cəhdidir.