Bakı,AzerVoice, Azər Hüseynov Tarixçi, İstanbul Zaim Universitetinin Tarix və Mədəniyyət Bölümü Doktorantı, Qafqaz Etno-Sosial Araşdırmalar Mərkəzinin eksperti, xüsusi olaraq AzerVoice üçün
Dünən İsrail Suriyanı bombaladı. Bu bombardman yenə də regionda geosiyasi güc balansına təsir edən hadisələrdən biri oldu. Maraqlıdır ki, bəzi media orqanları bunu “İsrailin Türkiyə qorxusu” ilə əlaqələndirir. Həqiqətən belə bir qorxu vardırmı? Əlbəttə ki, vardır. Nə üçün?
Türkiyə artıq təkcə regional deyil, eyni zamanda qlobal siyasətdə də təsir gücünü artıran bir ölkədir. Xüsusilə Yaxın Şərqdə ABŞ-ın müttəfiqi və tərəfdaşı kimi çıxış edir. Amma bu, Türkiyənin tamamilə ABŞ-ın maraqlarına uyğun hərəkət etdiyi anlamına gəlmir. Ankara müstəqil siyasət yürüdür və bu, bəzən Vaşinqton üçün çətinliklər yaradır. ABŞ isə Türkiyəni tam nəzarətə ala bilmədiyi üçün ona zaman-zaman müxtəlif yollarla təzyiq göstərir.
İsrailin son bombardmanını da məhz bu kontekstdə qiymətləndirmək lazımdır. ABŞ Suriyada bir sistem qurmaq istəyir. Bu sistemin bir hissəsi Türkiyənin, digər hissəsi isə İsrailin nəzarətində olmalıdır. Məqsəd budur ki, Türkiyə nəzarətində olan bölgələrdə radikal islamçı qruplaşmaların baş qaldırmasının qarşısını alsın. İsrail isə öz təhlükəsizliyini təmin etmək üçün Suriyanın müəyyən bölgələrini nəzarətdə saxlasın.
ABŞ Türkiyəni hansı məsələdə sıxışdırır?
Ancaq burada başqa bir məqam da var. ABŞ-ın hazırda regiondakı əsas prioritetlərindən biri İrana qarşı siyasətini gücləndirməkdir. Vaşinqton Türkiyənin bu məsələdə daha açıq şəkildə onun yanında yer almasını istəyir. Amma Ankara İranla münasibətlərini müəyyən tarazlıq çərçivəsində saxlayır və Tehrana qarşı açıq şəkildə cəbhə açmır. Burada İranla ticarət əlaqələri, enerji sahəsində əməkdaşlıq və regional maraqlar ön plana çıxır.
Ola bilsin ki, ABŞ hələ Türkiyəni İran məsələsində tam razı sala bilməyib. Ona görə də digər müttəfiqi olan İsrailin əli ilə Türkiyəyə təzyiq edir.
Əsas oyun budur – ABŞ İsrail vasitəsilə Türkiyəni sıxışdırır ki, ondan İranı bombalamaqla bağlı konkret mövqe alsın.
Bu oyunun necə davam edəcəyini isə qarşıdakı aylarda regionda baş verən hadisələr müəyyən edəcək.