BAKI,VOA Analitik Təhlil Mərkəzi

Qızılın qiyməti son aylarda ciddi təzyiqlə üzləşərək bir unsiya üçün 4 min ABŞ dollarından aşağı enib. Bazar iştirakçıları artıq risklərdən və inflyasiyadan qorunmaq məqsədilə qızıla üstünlük vermək əvəzinə, ABŞ dollarının möhkəmlənməsinə və ABŞ-də faiz dərəcələrinin artırılacağı gözləntilərinə diqqət yetirirlər.

Hazırda spot bazarda qızılın qiyməti 0,9 faiz azalaraq bir unsiya üçün 3991 ABŞ dollarına enib. Beləliklə, qiymət ötən ilin noyabr ayından bəri ən aşağı səviyyələrdən birində qərarlaşıb. Qızıl yanvarın 29-da qeydə alınmış 5594,82 dollarlıq tarixi zirvədən təxminən 29 faiz ucuzlaşıb. Analitiklərin fikrincə, buna ABŞ, İsrail və İran arasında müharibənin yaratdığı inflyasiya təzyiqləri fonunda ABŞ-də faiz dərəcələrinin artırılacağı gözləntilərinin güclənməsi səbəb olub.

ABŞ dollarının bahalaşması da qızıl bazarına ciddi təsir göstərir. Qızıl dollarla qiymətləndirildiyi üçün ABŞ-dən kənardakı alıcılar üçün daha baha başa gəlir. Eyni zamanda, pul siyasətinin sərtləşdirilməsi və faiz dərəcələrinin artırılması gəlir gətirməyən aktiv kimi qızılı investorlar üçün daha az cəlbedici edir. Bu isə uzunmüddətli investorlar arasında satışların artmasına səbəb olub.

Maliyyə analitiklərinin qiymətləndirməsinə görə, davam edən yüksək inflyasiya mərkəzi bankların pul siyasəti ilə bağlı gözləntilərin yenidən nəzərdən keçirilməsinə gətirib çıxarıb. ABŞ Federal Ehtiyat Sisteminin sərt mövqeyi valyutaların dəyərdən düşməsinə qarşı tətbiq olunan hedcinq strategiyalarını zəiflədib. Məhz həmin strategiyalar qızılın əvvəlki bahalaşma mərhələsində əsas dəstək amillərindən biri hesab olunurdu.

Mütəxəssislər bildirirlər ki, qızılın 4 min dollar, gümüşün isə 60 dollar həddindən aşağı düşməsi bazarda mənfi əhval-ruhiyyəni daha da gücləndirib. Bu vəziyyət yanvar ayındakı zirvədən sonra başlayan korreksiyanı dərinləşdirib, investorların uzun mövqelərini bağlamasına səbəb olub. Güclü dollar və qızıl təminatlı birja investisiya fondlarından vəsait axınının azalması bazara əlavə təzyiq göstərən əsas amillər kimi qiymətləndirilir.

Bununla yanaşı, qızıl ilin əvvəlindən ümumi gəlirlilik baxımından 8,4 faiz ucuzlaşsa da, son 12 ay ərzində hələ də 18,5 faiz bahalaşıb. Bu isə göstərir ki, hazırkı satış dalğası ötən ilin qazancını tamamilə aradan qaldırmasa da, uzunmüddətli yüksəlişdən sonra bazarın nə qədər həssas vəziyyətdə olduğunu üzə çıxarıb. İnvestorların bazardan çıxması və qızıldakı mövqelərini azaltması bu prosesə əlavə təsir göstərib.

Son iclasdan sonra ABŞ Federal Ehtiyat Sisteminin qərarları qızılın ənənəvi bazar amilləri ilə əlaqəsini də dəyişib. Artıq geosiyasi risklərin artması belə qiymətləri əvvəlki kimi dəstəkləmir. Bazar iştirakçıları Federal Ehtiyat Sisteminin əsas prioritetinin qiymət sabitliyi olduğunu düşünürlər. Bu isə daha yüksək faiz dərəcələri hesabına gəlir gətirməyən qızıl üçün mənfi amil sayılır.

Federal Ehtiyat Sistemi son iclasında əsas faiz dərəcəsini dəyişməz saxlayıb. Bununla yanaşı, qurum cari il ərzində faizlərin artırılması ehtimalını da açıq saxlayıb. Rəhbərliyin proqnozlarına əsasən, doqquz nəfər 2026-cı il ərzində ən azı bir dəfə faiz artımını mümkün hesab edir.

Qiymətlərdəki geriləməyə baxmayaraq, mərkəzi bankların qızıl alışları bazarın əsas dayaqlarından biri olaraq qalır. Dünya Qızıl Şurasının keçirdiyi sorğu göstərir ki, son dörd il ərzində dünya üzrə mərkəzi banklar hər il orta hesabla 1000 ton qızıl alıblar. Bu göstərici əvvəlki onillikdə ildə təxminən 500 ton idi. Alışların artması geosiyasi və iqtisadi qeyri-müəyyənliklə əlaqələndirilir.

Sorğunun nəticələrinə görə, iştirakçıların 89 faizi yaxın 12 ay ərzində dünya mərkəzi banklarının qızıl ehtiyatlarını artıracağını gözləyir. Respondentlərin 45 faizi təmsil etdikləri qurumların da qızıl ehtiyatlarını artıracağını bildirib. Eyni zamanda, iştirakçıların 74 faizi hesab edir ki, yaxın beş il ərzində ABŞ dollarının dünya valyuta ehtiyatlarındakı payı orta və ya yüksək səviyyədə azalacaq.

Çində də qızıl bazarında diqqətçəkən addımlar atılır. Ölkənin iri bankları fiziki şəxslərin qiymətli metallar üzrə ticarət xidmətlərini mərhələli şəkildə dayandırmağa başlayıblar. Bu qərar son illərdə davam edən bahalaşma dövrünün başa çatması və bazardakı yüksək dəyişkənlik riskləri ilə izah edilir.

Çinin Sənaye və Ticarət Bankı iyulun 24-dən sonra fiziki şəxslərə Şanxay Qızıl Birjasında qiymətli metalların alqı-satqısı üzrə vasitəçilik xidmətlərini dayandıracağını açıqlayıb. Bank mövcud müştərilərinə həmin tarixədək mövqelərini satmağı və ya bağlamağı tövsiyə edib.

Quançjou Bankı da müştərilərindən qiymətli metallar üzrə mövqelərini bağlamağı tələb edib. Əks halda, ayın sonuna qədər mövqelərin məcburi bağlanacağı bildirilib. Bununla yanaşı, qızıl yığım məhsulları və qiymətli metalları izləyən investisiya fondlarına sərmayə yatırmaq imkanı saxlanılıb.

Məlumata görə, bu addımlar Çində fərdi investorların qızıl bazarında risklərini azaltmaq məqsədilə həyata keçirilən tədbirlərin davamıdır. Hələ 2022-ci ildən etibarən ölkənin iri bankları fiziki şəxslərin Şanxay Qızıl Birjasının əsas müqavilələri üzrə yeni mövqelər açmasına məhdudiyyət tətbiq etmiş, yalnız mövcud mövqelərin bağlanmasına və ya qızılın satışına icazə vermişdilər.

Qızıl bazarı üzrə tədqiqatçı Sun Tsyançjen hesab edir ki, son qərarlar bazara ciddi təsir göstərməyəcək. Onun sözlərinə görə, yeni mövqelərin açılması əvvəllər də məhdudlaşdırıldığı üçün hazırkı addım daha çox risklərin azaldılması siyasətinin davamı hesab olunmalıdır.

Banklar bildirirlər ki, məhdudiyyətlər risklərin idarə olunması məqsədi daşıyır və həm spot bazarı, həm də təxirə salınmış çatdırılma müqavilələrini əhatə edir. Bundan əvvəl Çin Poçt Əmanət Bankı və Pinqan Bankı da oxşar qərarlar qəbul etmişdi.

Böyük maliyyə institutları isə qızılın gələcək qiymətləri ilə bağlı fərqli proqnozlar açıqlayıblar. "Cey Pi Morqan" Bankı hesab edir ki, mərkəzi bankların davamlı tələbi nəticəsində 2026-cı ilin sonuna qədər qızılın qiyməti bir unsiya üçün 6000 ABŞ dollarına yaxınlaşa bilər, 2027-ci ildə isə 6300 dollar səviyyəsi mümkün görünür.

"Qoldman Saks" Bankı isə 2026-cı ilin sonu üçün proqnozunu 5400 dollardan 4900 dollara endirib. Bank bunu cari il ərzində faiz endirimləri ilə bağlı gözləntilərin zəifləməsi və ABŞ pul siyasətinin daha sərt qalacağı ehtimalı ilə əlaqələndirib.

"Yu Bi Es" Bankı da proqnozunu 5900 dollardan 5500 dollara endirib. Bank ABŞ dövlət istiqrazlarının gəlirliliyinin yüksəlməsi və dolların güclənməsinin təzyiq yaratdığını bildirsə də, mərkəzi bankların davamlı alışları və valyuta ehtiyatlarının şaxələndirilməsi hesabına uzunmüddətli perspektivdə qızıla münasibətdə müsbət mövqeyini qoruyub.

"Morqan Stenli" Bankı isə mayın 5-də yaydığı hesabatda bildirib ki, qızılın ilin ikinci yarısında 5200 dollar səviyyəsinə yüksəlməsi qızıl təminatlı investisiya fondlarına güclü vəsait axını olmadan çətin görünür. Hesabatda qeyd olunur ki, həmin fondlara daxil olan investisiyalar Federal Ehtiyat Sisteminin qərarlarına, real gəlirlilik göstəricilərinə və ABŞ dollarının məzənnəsinə əvvəlkindən daha həssas reaksiya verir.

"Sakso Bank" isə son hesabatında vurğulayıb ki, bazarda alıcıların inamının bərpası üçün qızıl təminatlı investisiya fondlarından satışların sabitləşməsi və ABŞ dollarının möhkəmlənmə tempinin zəifləməsi vacibdir. Bankın qiymətləndirməsinə görə, hazırda qiymətli metallar bazarı fundamental amillərdən daha çox investorların mövqeləri və texniki göstəricilərin təsiri altında formalaşır.