BAKI,VOA Analitik Təhlil Mərkəzi
İsrail siyasətində formalaşan yeni ittifaq – keçmiş baş nazirlər Naftali Bennett və Yair Lapidin birlikdə seçkilərə getmək qərarı – adi seçki manevri deyil, sistem daxilində dərin struktur dəyişikliklərinin siqnalı kimi qiymətləndirilir. Bu addım əslində bir əsas suala cavab axtarır: İsraildə müxalifət Benyamin Netanyahunun uzunmüddətli hakimiyyətinə real alternativ yarada bilərmi, yoxsa bu cəhd onun mövqelərini daha da möhkəmləndirəcək?
Bu ittifaqın siyasi mahiyyəti ilk növbədə müxalifətin parçalanmış strukturunu aradan qaldırmaq cəhdi ilə bağlıdır. Son illərdə İsrail siyasətində “Netanyahusuz blok” kimi tanınan düşərgə ideoloji baxımdan müxtəlif və koordinasiyasız qruplardan ibarət idi. Bennett–Lapid əməkdaşlığı bu parçalanmanı azaltmaq və vahid liderlik formalaşdırmaq məqsədi daşıyır. Bu baxımdan, ittifaq Netanyahunun qarşısında daha təşkilatlanmış və strukturlaşmış siyasi rəqib yaradır.
Lakin məsələnin digər tərəfi də var. Bu ittifaq ideoloji baxımdan ziddiyyətli elementləri bir araya gətirir. Bennett sağ-mərkəz və milli təhlükəsizlik yönümlü elektorata yaxın fiqur kimi tanınırsa, Lapid daha çox liberal və mərkəzçi seçicilərə xitab edir. Bu fərq xüsusilə sağ elektoratın davranışına təsir edə bilər. İttifaq nəticəsində Bennettin “sağçı lider” imicinin zəifləməsi ehtimalı yaranır ki, bu da Netanyahunun əsas siyasi üstünlüklərindən biri olan sağ seçici bazasını qorumasına kömək edə bilər.
Netanyahu üçün bu ittifaqın yaratdığı risklər və imkanlar paralel şəkildə mövcuddur. Bir tərəfdən, müxalifətin vahid platformada birləşməsi onun üçün real təhlükə yaradır. Çünki bu, seçki kampaniyasını fərdi partiyalar arasında rəqabətdən çıxarıb birbaşa liderlərarası qarşıdurmaya çevirir. Digər tərəfdən isə, bu ittifaq Netanyahunun illərdir istifadə etdiyi əsas siyasi arqumenti gücləndirə bilər: müxalifətin qeyri-sabit və ideoloji baxımdan uyğunsuz olması.
Ekspertlər bildirir ki, bu ittifaqın uğuru üç əsas amildən asılı olacaq. Birincisi, Bennettin müxalifət daxilində lider kimi qəbul olunmasıdır. Əgər o, vahid alternativ kimi təqdim oluna bilsə, bu, seçici davranışına ciddi təsir göstərə bilər. İkincisi, ittifaqın digər mühüm fiqurları, xüsusilə hərbi və təhlükəsizlik sahəsində nüfuzlu şəxsləri öz ətrafına toplaya bilməsidir. Üçüncüsü isə ən vacibi – sağ düşərgədən seçici transferinə nail olub-olmamasıdır.
Əgər ittifaq yalnız mövcud müxalif seçiciləri birləşdirərsə, bu, Netanyahunun mövqelərini sarsıtmaq üçün kifayət etməyəcək.
Eyni zamanda, bu ittifaq İsrail siyasətində simvolik əhəmiyyət də daşıyır. Uzun müddətdir davam edən siyasi qütbləşmə fonunda bu əməkdaşlıq müəyyən mənada “birlik mesajı” kimi təqdim olunur. Bu, Netanyahunun tətbiq etdiyi bölücü siyasi strategiyaya qarşı alternativ model kimi çıxış edə bilər. Lakin bu simvolik üstünlük praktiki nəticələrə çevrilmədiyi təqdirdə, siyasi təsiri məhdud qalacaq.
Digər mühüm məqam isə bu ittifaqın daxili sabitliyidir. Fərqli siyasi ənənələrdən gələn liderlərin uzunmüddətli əməkdaşlığı həmişə risklidir. Seçki öncəsi birlik asan əldə olunsa da, seçkidən sonra hakimiyyətin bölüşdürülməsi və qərarların koordinasiyası ciddi problemlər yarada bilər. Bu isə seçicilərdə etimad məsələsini gündəmə gətirir.
Nəticə etibarilə, Bennett–Lapid ittifaqı İsrail siyasətində yeni mərhələnin başlanğıcıdır, lakin onun nəticələri hələ qeyri-müəyyəndir. Bu ittifaq eyni zamanda həm Netanyahunun hakimiyyətinə real təhdid, həm də onun siyasi narrativini gücləndirən faktor ola bilər. Əsas sual isə açıq qalır: bu əməkdaşlıq İsraildə hakimiyyət dəyişikliyinə yol açacaqmı, yoxsa sadəcə mövcud siyasi balansın yeni formasını yaradacaq?