İranla artan gərginlik və Yaxın Şərqdəki hərbi toqquşmalar fonunda Körfəz ölkələri üçün yeni kollektiv müdafiə sisteminin yaradılması zərurəti yaranıb. "Körfəz NATO-su" adlandırılan bu ortaq müdafiə ittifaqı regionda dəniz yollarını qorumaq, iqtisadi sabitliyi təmin etmək və xarici təhdidlərin qarşısını almaq üçün mühüm strateji addım kimi qiymətləndirilir.

BAKI,VOA Analitik Təhlil Mərkəzi

İrana qarşı müharibənin qızışması, bununla müşayiət olunan Amerika və İsrail hücumları və İranın raket cavabları fonunda Körfəz bölgəsi misli görünməmiş təhlükəsizlik çağırışları ilə üzləşir. Son həftələrdə artan gərginlik sübut etdi ki, Körfəz Əməkdaşlıq Şurası (KƏŞ) ölkələri öz həyati maraqlarını qorumaq üçün tamamilə böyük güclərə bel bağlaya bilməzlər. Həyati əhəmiyyətli dəniz boğazları, limanlar, neft obyektləri və qida tədarük zəncirləri gündəlik təhdidlərlə üzləşir, eyni zamanda İranın hər bir addımı və ya ABŞ və İsrailin cavabı bölgədəki qeyri-sabitlik risklərini daha da artırır.

Bu kontekstdə, Körfəz regional müdafiə ittifaqının və ya "Körfəz NATO-su" adlandırıla biləcək bir qurumun yaradılması barədə müzakirələr daha da aktuallaşıb.

Bu ittifaq sadəcə nəzəri bir fikir deyil, həm də üzv dövlətlər arasında müdafiə imkanlarının inteqrasiyasına və istər birbaşa hərbi, istər kiber təhdidlər, istərsə də iqtisadi tədarük zəncirlərinin kəsilməsi olsun, istənilən potensial təhdidlərə qarşı birgə reaksiyanın əlaqələndirilməsinə olan təcili ehtiyaca strateji cavabdır.

Belə bir ittifaqın mövcudluğu Körfəz ölkələrinə çəkindirmə qabiliyyətini gücləndirməyə imkan verir və hər hansı bir ölkənin xarici təhdidlərlə və ya regional müdaxilələrlə təkbaşına üzləşməsi ehtimalını azaldır.

Körfəz NATO-sunun yaradılmasının ilk üstünlüyü kollektiv çəkindirmənin gücləndirilməsidir. Ortaq müdafiə sisteminin mövcudluğu istənilən rəqibi vəziyyəti gərginləşdirməzdən əvvəl iki dəfə düşünməyə vadar edir, çünki o, bir ölkəyə edilən hücumun vahid və həmrəy bir müdafiə qüvvəsi ilə qarşılaşacağını dərk edir.

Bu çəkindirici amil yalnız hərbi cavabla məhdudlaşmır, düşmən tərəflərə psixoloji və siyasi təsirə qədər uzanır və bütövlükdə regionun sabitliyini möhkəmləndirir.

İttifaq həmçinin Şura ölkələrinə daha çox müstəqillik təmin edir, çünki onlar hər zaman Körfəz ölkələrinin maraqları ilə üst-üstə düşməyən siyasi şərtlərə və ya qarşılıqlı maraqlara bağlı ola biləcək xarici zəmanətlərdən tam asılı olmadan strateji təhlükəsizlik qərarları qəbul edə bilərlər.

Bundan əlavə, Körfəz ittifaqı raketdən müdafiə, hava müşahidəsi, kibertəhlükəsizlik və erkən xəbərdarlıq sistemləri də daxil olmaqla, üzv dövlətlər arasında hərbi və texniki imkanların inteqrasiyası üçün fürsət yaradır.

Bu inteqrasiya israfçılığı azaldır və hər hansı qəfil təhdidə qarşı reaksiyanın səmərəliliyini artırır, həmçinin kəşfiyyat məlumatları və hərbi təcrübə mübadiləsi üçün ortaq bir platforma təmin edir.

İqtisadi baxımdan belə bir ittifaq həm Körfəz, həm də qlobal iqtisadiyyatın can damarı sayılan dəniz dəhlizləri, enerji və qida limanları kimi həyati maraqların qorunması üçün zəruridir.

Bu dəhlizlərin qorunması neft, qaz və əsas malların kəsintisiz axınını təmin edir və təhlükəsizlik böhranları səbəbindən qlobal bazarlardakı dalğalanma risklərini məhdudlaşdırır.

Körfəz NATO-su ideyasının Şura ölkələri arasında regional həmrəyliyi gücləndirməsi faktını da gözardı etmək olmaz. İttifaq yalnız hərbi aspektlərlə məhdudlaşmır, qida, enerji və həyati əhəmiyyətli infrastruktur təhlükəsizliyi sahələrini də əhatə edir ki, bu da daha geniş miqyaslı sabitlik yaradır və üzv dövlətlər arasında daxili münaqişə və ya iqtisadi rəqabət ehtimallarını azaldır.

Düzgün planlaşdırılıb, çox diqqətlə həyata keçirilərsə, bu ittifaq müasir Körfəz tarixindəki ən mühüm təhlükəsizlik və strateji investisiya ola bilər.

İttifaq həmçinin Şura ölkələrinə regional və beynəlxalq danışıqlarda daha böyük rol oynamaq imkanı verir və onlara böyük güclərə arxalanmaqla strateji müstəqillik arasında tarazlıq yaradaraq öz maraqlarını daha effektiv şəkildə qorumaq imkanı verir.

Bu üstünlüklərə baxmayaraq, Körfəz NATO-sunun yaradılması böyük çətinliklərlə üzləşir. Onlardan birincisi maliyyələşdirmə və resurslardır, çünki ortaq müdafiə sisteminin qurulması birgə qüvvələr üçün təlim proqramları ilə yanaşı, müasir texnologiya və avadanlıqlara da böyük sərmayələr tələb edir.

İkincisi, üzv dövlətlər arasında məqsəd və strategiyalarla bağlı konsensusdur, çünki prioritetlər bir ölkədən digərinə fərqlənə bilər. Buna görə də, ittifaqa birgə qərar qəbul etmək və hər bir ölkənin müdafiə planlarına sadiqlik səviyyəsini müəyyən etmək üçün aydın mexanizmlər lazımdır.

Üçüncüsü, texniki və logistik aspektdir, çünki ölkələr arasında müdafiə, rabitə və nəzarət sistemlərinin unifikasiyası ittifaqın səmərəliliyini təmin etmək üçün nəhəng layihələr tələb edir.

Həmçinin, qüvvələrin istənilən potensial təhdidlərlə tez və effektiv şəkildə mübarizə aparmağa hazır olmasını təmin etmək üçün hərbi koordinasiya və birgə təlimlər üçün mexanizmlər yaradılmalıdır.

Körfəz NATO-sunun yaradılması üçün hazırkı zaman xüsusilə uyğun görünür. Son müharibə mövcud təhlükəsizlik vəziyyətinin kövrəkliyini göstərdi və dəniz dəhlizləri, enerji və qida tədarük zəncirləri üçün riskləri artırdı.

Təxirə salmaq, qəfil gərginlik vəziyyətlərində sürətli reaksiya verməyə və ya yetərli olmaya biləcək xarici zəmanətlərdən asılılığın davam etməsi deməkdir.

Hazırkı vaxt İrana qarşı müharibədən çıxarılan dərsləri nəzərə alan və hər bir ölkənin real təhlükəsizlik və iqtisadi ehtiyaclarını müəyyən edən, diqqətlə düşünülmüş bir ittifaq qurmaq üçün fürsət yaradır.

Diplomatik cəhəti də gözardı etmək olmaz. Körfəz NATO-sunun yaradılması barədə elan elə aydın şəkildə edilməlidir ki, ittifaqın xalis müdafiə xarakterini vurğulasın və məqsədin xarici münaqişələrə cəlb olunmaq deyil, regional təhlükəsizliyi qorumaq olduğunu təsdiq etsin.

Siyasi və media mesajları qonşu ölkələrin və böyük güclərin etimadını qazanmaq və əlavə gərginliyə səbəb ola biləcək hər hansı reaksiyaların qarşısını almaq üçün həlledici olacaqdır.

Bundan əlavə, ittifaq regionda qida və enerji təhlükəsizliyini gücləndirə bilər, çünki o, tədarük xətlərini dəniz və iqtisadi təhdidlərdən qorumaq üçün mexanizmlər təmin edir, neft, qaz və əsas malların yerli və beynəlxalq bazarlara fasiləsiz axınını təmin edir. O cümlədən, həyati vacib infrastruktura kiberhücumlar və ya fəlakətlər qarşısında fövqəladə hallar planları və birgə koordinasiyanı əhatə edə bilər.

Sual Körfəz NATO-sunun həyata keçirilə biləcəyi deyil, nə üçün bu barədə ciddi düşünməyə hələ başlanmadığıdır. İttifaq ideyası sadəcə siyasi ambisiya deyil, strateji zərurətdir və o, Körfəz ölkələrinə həyati maraqlarını təmin etmək, müdafiə imkanlarını gücləndirmək və gələcək hər hansı təhdidlər qarşısında qərar qəbul etmə müstəqilliyini qorumaq üçün fürsət yaradır.

Bugünkü an bu variantı diqqətlə öyrənmək və ittifaqın onilliklər boyu regionun təhlükəsizliyi və sabitliyinin əsas dayağı olmasına imkan verən praktik əsaslar qoymaq üçün ideal şərait yaradır.

İndi Körfəz NATO-sunun yaradılması KƏŞ ölkələri üçün böyük güclərdən qismən asılılıqdan çıxaraq, öz maraqlarını qoruya bilən, iqtisadiyyatının sabitliyini təmin edən və regiondakı strateji rolunu gücləndirən kollektiv müdafiə qüvvəsinə sahib olmaq üçün tarixi bir fürsətdir. Düzgün planlaşdırılıb, çox diqqətlə həyata keçirilərsə, bu ittifaq müasir Körfəz tarixindəki ən mühüm təhlükəsizlik və strateji investisiya ola bilər.