BAKI,AzerVoice Analitik Təhlil Mərkəzi
Son həftələrdə Livanda dövlətin narkotiklərlə bağlı fəaliyyətində keyfiyyətcə dönüş müşahidə olunur. Ölkənin sərhədləri və limanlarının illərlə “kaptagon” istehsalı və qaçaqmalçılığına çevrilməsindən sonra beynəlxalq və ərəb ölkələrinin sərt tənqidləri artmışdı. Limanlarda və hava limanlarında aşkar edilən hər yeni yük Livanın nüfuzuna ciddi zərbə vururdu.
İllərdir bütün Yaxın Şərq, xüsusən də Körfəz ölkələri bu “kasıbın kokaini” ilə doldurulmuşdu. Səudiyyə Ərəbistanı, Küveyt, İordaniya və Misirdə ardıcıl olaraq Livan və Suriyadan gələn kaptagon partiyaları ələ keçirilirdi.
Kənd təsərrüfatından “kaptagon imperiyası”na
Yarım əsrdən çoxdur ki, Livanın şərqindəki Bəqa vadisi (Baalbekdən Hermelə qədər uzanan ərazi) həmişə xaşxaş və həşiş əkini ilə tanınıb. Dövlət müəyyən dövrlərdə narkotik əkinlərini məhv etsə də, alternativ inkişaf və dəstək olmadığından bu bölgələrdə kənd təsərrüfatı narkotiklərlə bağlı olaraq qalıb.
Ancaq 2011-ci ildə Suriya müharibəsinin başlaması ilə vəziyyət dəyişdi: ucuz, kiçik, amma son dərəcə gəlirli “kaptagon” istehsalı sürətlə yayıldı. Bir həb istehsalının dəyəri cəmi 1 dollar idi, amma ərəb bazarlarında 20 dəfə baha satılırdı.
Hizbullahın Suriya ilə sərhədi nəzarətə götürməsi ilə birlikdə yerli tayfalar, peşəkar qaçaqçılar və siyasi-hərbi qruplardan ibarət geniş şəbəkə formalaşdı. Beynəlxalq hesabatlara görə, bu sənayenin əsas mərkəzləri Livan-Suriya sərhədində yaradılmışdı və Suriyanın “dördüncü diviziyası”nın (Bəşşar Əsədin qardaşı Mahir Əsədin rəhbərlik etdiyi hərbi birlik) zabitləri və Hizbullah kadrları tərəfindən qorunurdu. Bu ticarət həm Suriya rejiminə, həm də Hizbullaha illik yüz milyonlarla (bəzi qiymətləndirmələrdə milyardlarla) dollar qazandırır, silah və döyüşçülərin maliyyələşdirilməsini təmin edirdi.
Əsəd rejiminin çökməsindən dərhal sonra Suriyanın müxtəlif bölgələrində – Dəməşq ətrafında, Quseyrdə və Livanla sərhədə yaxın qəsəbələrdə böyük kaptagon zavodları ifşa olundu. Sonrakı aylarda həm Suriyada, həm də Livanda yeni fabriklər aşkar edildi. Livan hökuməti son aylar sərhəd nəzarətini gücləndirdi, limanlarda müasir skanerlər quraşdırdı, qaçaqçılıq şəbəkələrinin maliyyə yollarını izləməyə başladı və ərəb ölkələri ilə kəşfiyyat məlumatları mübadiləsini intensivləşdirdi.
Sentyabr 2025-də Livan ordusu Baalbekin Buday qəsəbəsində indiyə qədər aşkar edilən ən böyük laboratoriyalardan birinə basqın etdi: 64 milyon kaptagon həbini, 79 çən kimyəvi maddə, həmçinin pres və qablaşdırma avadanlıqları ələ keçirildi. İyulda 10 tonluq avadanlıqlarla təchiz olunmuş və 300 metrlik gizli tuneli olan nəhəng zavod dağıdıldı.
İyun 2025-də Hermeldə, Suriya sərhədinə yaxın Harf əs-Samaqə bölgəsində daha kiçik laboratoriyalar məhv edildi. Qaçaqmalçılıq marşrutlarının İordaniya, Türkiyə və Suriyadakı limanlar (Lazkiyə, Tartus) üzərindən Körfəz və Avropaya uzandığı sübut edildi.
Müşahidəçilər hesab edir ki, Livan dövlətinin son hərəkətləri beynəlxalq təzyiqlərlə bağlıdır. ABŞ, Avropa Birliyi və Körfəz ölkələri Livandan sərhədlərinə nəzarəti gücləndirməyi, qaçaqmalçılıq şəbəkələrini dağıtmağı və beynəlxalq monitorinq mexanizmləri qurmağı tələb edir.
Beləliklə, kaptagon ticarəti hələ də geniş şəbəkələrlə davam edir. Son aylarda milyonlarla həb ələ keçirilsə də, bu, problemin miqyasının nə qədər böyük olduğunu göstərir. Ekspertlərə görə, bu imperiyanın çökdürülməsi Livan və Suriya dövlətlərinin davamlı siyasi iradəsindən və beynəlxalq dəstəkdən asılı olacaq.