ABŞ və İsrailin 2026-cı ilin əvvəlində İranla yaşadığı hərbi qarşıdurmanın ardından Yaxın Şərqin ən mühüm enerji keçid məntəqələrindən biri olan Hörmüz boğazı yenidən beynəlxalq siyasətin mərkəzinə çevrilib. Analitiklər hesab edirlər ki, Tehran son illərdə yalnız hərbi deyil, həm də hüquqi, iqtisadi və geosiyasi mexanizmlər vasitəsilə boğaz üzərində təsir imkanlarını genişləndirməyə çalışır.

Fransa Prezidenti Emmanuel Makron ABŞ–İran memorandumu ilə bağlı açıqlama verib. O, sənədin bütün problemləri dərhal həll etmədiyini bildirib. Makron razılaşmanın müsbət addım olduğunu qeyd edib. Onun sözlərinə görə, müharibənin davamı Hörmüz boğazının bağlanması riskini yaradırdı. Enerji sektorunun ciddi zərər görə biləcəyi vurğulanıb. Livandakı humanitar vəziyyət də diqqətə çatdırılıb. Makron memorandumun regionda döyüşləri azalda biləcəyini deyib. O, bunun humanitar və iqtisadi baxımdan vacib olduğunu bildirib.

Donald Tramp G7 sammiti kənarında ABŞ–İran memorandumuna dair açıqlamalar verib. O, razılaşmanı İranın nüvə silahı əldə etməsinin qarşısını alan “divar” adlandırıb. Tramp sənədin güclü və detallı olduğunu bildirib. Onun sözlərinə görə, İran razılaşmanı imzalamaq və normal həyata qayıtmaq istəyir. O, regionda yeni diplomatik mərhələnin mümkünlüyünü qeyd edib. Livanla bağlı suala cavabında İsrailin özünü müdafiə hüququnu dəstəkləyib. Bununla yanaşı, İsrailin “düzgün qərar” verməsinin vacibliyini vurğulayıb. Açıqlamalar G7 çərçivəsində beynəlxalq gündəmdə diqqət çəkib.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp Yeddilər Qrupu sammiti öncəsi Cenevrəyə gəlib. Onun daha sonra Fransanın Evian şəhərinə yollanacağı gözlənilir. Həmin şəhərdə dünya liderlərinin iştirakı ilə sammit keçiriləcək. Görüşün əsas mövzularından biri İran-ABŞ razılaşması olacaq. Hörmüz boğazında vəziyyət də müzakirələrdə mühüm yer tutacaq. Liderlər beynəlxalq gəmiçilik və enerji təhlükəsizliyi məsələlərini nəzərdən keçirəcəklər. Sammitdə qlobal iqtisadiyyatla bağlı fikir mübadiləsi də aparılacaq. Tədbirin nəticələri beynəlxalq siyasətə təsir göstərə biləcək qərarlarla yadda qala bilər.

Avropa Komissiyasının sədri Ursula fon der Lyayen İrana qarşı sanksiyalarla bağlı mövqeni açıqlayıb. O bildirib ki, sanksiyaların ləğvi üçün əvvəlcə real dəyişikliklər baş verməlidir. Fon der Lyayenin sözlərinə görə, bu dəyişikliklər etibarlı və yoxlanıla bilən olmalıdır. Avropa İttifaqı yalnız bundan sonra məhdudiyyətlərin yumşaldılmasını nəzərdən keçirə bilər. O qeyd edib ki, sanksiyalar müxtəlif səbəblərlə tətbiq olunub. Bunlar insan hüquqları və kütləvi qırğın silahları ilə bağlı narahatlıqları əhatə edir. Avropa Komissiyasının sədri qərarların konkret vəziyyətə əsasən veriləcəyini vurğulayıb. Avropa İttifaqı gələcək addımlarını hadisələrin inkişafına uyğun müəyyənləşdirəcək.

Donald Tramp İrana qarşı mövcud vəziyyətdə yerüstü qoşunların yerləşdirilməsinə ehtiyac olmadığını bildirib. Keçmiş prezident qeyd edib ki, sadəcə hava zərbələri ilə İranın hərbi qüvvələrinin böyük hissəsi məhv edilib. Tramp həmçinin danışıqlar yolu ilə humanitar həllin üstünlük təşkil etdiyini vurğulayıb və mediada yayılan xəbərlərin real vəziyyəti əks etdirmədiyini bildirib.

ABŞ Dövlət katibi Marko Rubio və Pakistanın xarici işlər naziri İshaq Dar arasında Vaşinqtonda keçirilən yüksək səviyyəli görüş başa çatıb. Pakistan Xarici İşlər Nazirliyinin açıqlamasına görə, tərəflər ikitərəfli əməkdaşlığın genişləndirilməsi və regional sülh, təhlükəsizlik və rifah sahələrində əlaqələrin gücləndirilməsi barədə razılığa gəliblər. Bununla yanaşı, görüş zamanı əldə olunan konkret nəticələr və ya mümkün sazişlər barədə ətraflı məlumat verilməyib. Diplomatik dairələr görüşü ABŞ–Pakistan münasibətlərində yeni mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirirlər.

İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi Livan parlamentinin sədri və Hizbullahın baş katibinə göndərdiyi mesajlarda dəstəyini ifadə edib və Livan hökuməti, xalqı, həmçinin müqavimət hərəkatını “Müqavimət və Azadlıq Günü” münasibətilə təbrik edib. Bu addım İsrailin Livandan çıxmasının ildönümünə təsadüf edir və ABŞ Dövlət katibi Marko Rubionun tənqidlərinə cavab xarakteri daşıyır. Hazırda ABŞ-İran arasında mümkün razılaşma prosesi davam edir və müharibənin dayandırılmasını əhatə edib-etmədiyi dəqiq bilinmir. Martın 2-dən bəri münaqişə 3,000-dən çox ölüm və yüz minlərlə didərginlə nəticələnib. İran isə Livan və Hizbullahı dəstəkləyərək razılaşma prosesində onları tərk etməyəcəyini təsdiqləyib.

Böyük Britaniya hökuməti İranla əlaqəli olduğu iddia edilən 12 fiziki şəxs və təşkilata qarşı yeni sanksiyalar tətbiq edib. Rəsmi London bu addımı “düşmən fəaliyyətlərdə” iştirak və müxtəlif qruplara maliyyə dəstəyi verilməsi iddiaları ilə əsaslandırıb. Sanksiyalar çərçivəsində aktivlərin dondurulması, səyahət qadağaları və digər məhdudiyyətlər nəzərdə tutulur. Ekspertlər yeni qərarın Böyük Britaniya ilə İran arasındakı gərginliyi daha da artıracağını bildirirlər.