#gərginlik

ABŞ Prezidenti Donald Tramp İranın nüvə proqramı ilə bağlı açıqlama verərək gələcəkdə “nüvə qalıqlarının” ABŞ tərəfindən götürülərək məhv ediləcəyini bildirib. O, bu prosesin həm İran daxilində, həm də ABŞ ərazisində həyata keçirilə biləcəyini deyib. Tramp prosesin sürətli və problemsiz olacağına ümid etdiyini qeyd edib. Eyni zamanda alternativ variantın mövcud olduğunu vurğulayıb. ABŞ-ın İran və Yaxın Şərqlə uzunmüddətli əməkdaşlığa hazır olduğu bildirilib. Prosesin nəticəsinin qeyri-müəyyən olduğu qeyd olunur. Siyasi gərginliyin davam etdiyi vurğulanır. Vəziyyət diqqətlə izlənilir.

BMT Baş katibi Antonio Quterreş Livan-İsrail sərhədində artan gərginliklə bağlı xəbərdarlıq edib. Mart ayından bəri vəziyyət ciddi şəkildə pisləşib. İsrail Livan ərazisində əməliyyatları artırıb. Hizbullah İsrail ərazisinə atəş açıb. Quterreş bütün tərəfləri diplomatik həll yoluna çağırıb. O bildirib ki, siyasi həll Livanın ərazi bütövlüyünü və suverenliyini tam qoruyacaq. Silah nəzarəti məsələsində Quterres Livan hökumətinin monopoliyasını dəstəkləyir. Təhlükəsizlik və qanunsuz silahların qarşısının alınması vacibdir.

Türkiyənin xarici işlər naziri Hakan Fidan bildirib ki, İran və ABŞ qarşılıqlı hücumları dayandırmalı və sülh danışıqlarını bərpa etməlidir. Fidan bu çağırışı Sofiyada etdiyi çıxışda səsləndirib. Nazir vurğulayıb ki, davamlı münaqişə heç bir tərəfə fayda vermir və daha böyük gərginliyə yol aça bilər. Türkiyə həm Vaşinqton, həm Tehran, həm də vasitəçi ölkələrlə sıx əlaqə saxlayır. Fidan qeyd edib ki, tərəflər yekun sülh razılaşmasına nail olmaq üçün danışıqları davam etdirməlidirlər. O diplomatik səyləri artırmaq üçün çağırış edib. Nazir sülhün davam etdirilməsini region üçün vacib sayıb. Danışıqların yenidən başlanması gərginliyi azalda bilər.

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının baş katibi Antonio Quterreş Yaxın Şərqdəki gərginliyin artmasından narahatlığını ifadə edib və bütün hücumların dərhal dayandırılmasını tələb edib. O vurğulayıb ki, Livan, İran və Qəzzadakı atəşkəs tam şəkildə hörmət edilməli, humanitar yardımlar maneəsiz və təhlükəsiz şəkildə çatdırılmalı, İsrailin Qəzzaya keçid məntəqələrini bağlama qərarına son qoyulmalıdır. Quterres qeyd edib ki, bölgədə münaqişələrin hərbi həlli yoxdur və irəliləyiş yalnız dialoq və danışıqlarla mümkündür. O bütün maraqlı tərəfləri beynəlxalq və regional sülh üçün diplomatik həll yollarını işləməyə çağırır.

“Rosneft”in baş direktoru İqor Seçin ABŞ neft və qaz şirkətlərinin Hörmüz boğazındakı gərginlikdən strateji və maliyyə baxımından faydalandığını bildirib. Seçin qeyd edib ki, ABŞ şirkətləri yüksək qiymətə neft sataraq rekord gəlir əldə edib. Eyni zamanda o, Çinin enerji təhlükəsizliyi və alternativ enerji infrastrukturuna sərmayələr qoyaraq bu cür gərginliklərə qarşı daha hazırlıqlı olduğunu vurğulayıb. Bölgədə yaranmış qarşıdurmalar qlobal enerji təminatı və dəniz nəqliyyatına təhdid yaradıb, atəşkəs qüvvəyə minib, lakin diplomatik səylər davam edir.

Livan Səhiyyə Nazirliyi İsrailin Livana qarşı hücumları nəticəsində ölən və yaralananların sayını açıqlayıb. 2 martdan etibarən 3 593 nəfərin həlak olduğu, 10 990 nəfərin isə müxtəlif dərəcəli xəsarət aldığı bildirilib. Son 24 saat ərzində isə 35 ölüm və 120 yaralanma qeydə alınıb. Statistik məlumatlar bölgədə humanitar böhranın dərinləşdiyini göstərir.

İordaniya İranın Bəhreyn və Küveytə qarşı həyata keçirdiyi hücumları pisləyərək, onları regional təhlükəsizliyə ciddi təhdid adlandırıb. Xarici İşlər Nazirliyinin bəyanatında bu addımların beynəlxalq hüququn pozulması olduğu vurğulanıb. Rəsmi Əmman Bəhreyn və Küveytlə həmrəy olduğunu bəyan edib, onların suverenliyinin və təhlükəsizliyinin qorunmasına yönəlmiş bütün tədbirləri dəstəklədiyini açıqlayıb. Bəyanatda həmçinin bölgədə sabitliyin qorunmasının vacibliyi xüsusi olaraq qeyd olunub.

İsrail baş naziri Benyamin Netanyahu Orta Şərqdə davam edən böhranla bağlı açıqlama verərək, İsrail və ABŞ qoşunlarının lazım gəldikdə İrana qarşı hərbi əməliyyat üçün hazır vəziyyətdə olduğunu açıqlayıb. O vurğulayıb ki, eskalasiya qərarı ABŞ prezidenti Donald Trampın səlahiyyətindədir və bu məsələ Vaşinqtonla razılaşdırılıb. Netanyahu İranın vəziyyətini “zəif” adlandıraraq, münaqişənin hələ bitmədiyini bildirib və tərəflərin mövcud hərbi hazırlıqlarını davam etdirdiyini qeyd edib. Bu açıqlamalar regionda gərginliyin davam etdiyini və tərəflər arasında diplomatik danışıqların eyni zamanda hərbi planların da hazırlandığını göstərir.

Qlobal maliyyə bazarları Yaxın Şərqdə artan gərginliyin təsiri ilə dəyişir: neft qiymətləri yüksəlir, Brent nefti bir barrel üçün 97,41 dollar səviyyəsinə çatıb. S&P 500 və Dow Jones kimi əsas ABŞ səhm indeksləri isə açılışda müvafiq olaraq 0,06 və 0,17 faiz dəyərində azalıb. Nasdaq Composite indeksi də kiçik düşüşlə 27 092,845 səviyyəsinə geriləyib. Bu vəziyyət investorlar arasında narahatlığa səbəb olub və bazarlarda dalğalanmalara yol açır.

Beyrutun cənub bölgələrində yaşayan sakinlər İsrailin hücumu və bombardmançı təhdidləri fonunda yenidən evlərini tərk etməyə başlayıblar. Təxminən 1,2 milyon nəfər artıq yükü köçkün vəziyyətinə düşdü. Pilotsuz uçuş aparatlarının səma və enerji təchizatı arasında narahatlığı artırır. Hizbullah ilə İsrailin təzyiqi ABŞ–İsrail və İranın təsirinin regiona təsirini daha da gücləndirib və vəziyyəti yüksək gərginlikdə saxlayır.

Cənubi Livanda İsrail ordusunun həyata keçirdiyi hava zərbələri Sur və Nəbatiyə bölgələrində ciddi ziyan yaradıb. Sur şəhərinin əl-Buss ərazisi iki dəfə vurulub, Cəbəl Amil Xəstəxanasının yaxınlığında hücumlar qeydə alınıb. Nəbatiyə rayonunun Kəfər Reman qəsəbəsində 4 nəfər ölüb, 3 nəfər yaralanıb. Həmçinin Nəbatiyə şəhərinin əl-Midan məhəlləsində endirilən zərbələr nəticəsində yaşayış binaları və şiə müsəlman icma mərkəzi ziyan görüb. Hücumlar regionda gərginliyi daha da artırıb.

İsrail ordusu Livanın Sur bölgəsində və cənub ərazilərində Hizbullaha məxsus obyektlərə hava zərbələrinə başlayıb. Əvvəlcə ordu bölgəyə yaxın zamanda hücum ediləcəyi barədə xəbərdarlıq etmişdi. NNA xəbər agentliyi Sur şəhərində Cəbəl Amil Xəstəxanası yaxınlığında əlavə hücumların baş verdiyini və əl-Maşuk bölgəsində iki hava hücumunun həyata keçirildiyini bildirir. Bu əməliyyatlar Livan cənubunda hərbi gərginliyin artmasına səbəb olub.