Türkiyə və İsrail arasındakı münasibətlər tarix boyu əməkdaşlıq və gərginlik mərhələləri ilə formalaşıb. Lakin ehtimal edilən bir hərbi qarşıdurma ssenarisini təhlil edərkən təkcə siyasi gərginlik deyil, hər iki dövlətin mövcud hərbi potensialı, beynəlxalq hüquqi öhdəlikləri və regiondakı geosiyasi reallıqlar da nəzərə alınmalıdır.
#İsrail ordusu
İsrailin Dohada HƏMAS rəhbərliyinə aid yaşayış yerlərinə endirdiyi hava zərbəsi Qəzzada davam edən müharibənin gedişatında təhlükəli bir dönüş nöqtəsi oldu. Bu hadisə Vaşinqtonun müttəfiqi və İsraillə fələstinli qruplar arasında ənənəvi vasitəçi sayılan Qətəri ilk dəfə bu qədər birbaşa və görünməmiş şəkildə qarşıdurmanın mərkəzinə gətirdi. Doha baş verənləri “qorxaq hücum” adlandıraraq HƏMAS-ın Siyasi Bürosuna aid rəhbərlərin yaşayış yerlərinin hədəfə alındığını açıqladı. İsrail isə bunun “HƏMAS terror rəhbərliyinə” qarşı həyata keçirilmiş əməliyyat olduğunu bildirdi və bunu hərəkatın kadrlarını harada olurlarsa, orada izləyib məhv etmək kampaniyasının davamı kimi təqdim etdi.
Səudiyyə Ərəbistanının Xarici İşlər Nazirliyi İsrailin Suriya ərazilərinə qarşı həyata keçirdiyi hücumları pisləyib. Bu barədə nazirliyin yaydığı bəyanatda qeyd olunub. "Səudiyyə Ərəbistanı Krallığı İsrailin Suriya ərazisinə davamlı şəkildə həyata keçirdiyi hücumları, o cümlədən Hums və Latakiya vilayətlərində bir neçə əraziyə endirilən hava zərbələrini kəskin şəkildə pisləyir və qınayır. Nazirlik bu addımları beynəlxalq hüququn və Suriya ilə İsrail arasında 1974-cü il Ayrılma Razılaşmasının açıq-aşkar pozuntusu kimi qiymətləndirir" - deyə, bəyanatda bildirilib.
İsrail ordusunun Qətərdə HƏMAS rəhbərlərinə qarşı hücum həyata keçirdiyini elan etməsindən sonra, çərşənbə axşamı qlobal maliyyə bazarlarında gərginlik artdı. Bu bölgədə münaqişəni daha da kəskinləşdirdi və investorları təhlükəsiz sayılan aktivlərə yönəlməyə məcbur etdi. Nəticədə qızılın qiyməti tarixi rekord səviyyəni aşaraq ən yüksək göstəricisinə yüksəldi. Təsir yalnız qızıl ilə məhdudlaşmadı; yapon yeni və isveçrə frankı gün ərzində qazandıqları mövqeləri qorudu. Neftin qiyməti isə bir barel üçün təxminən 1 dollar artaraq 67 dollara yaxınlaşdı.
İsrailin baş naziri Benyamin Netanyahu Qəzza şəhərinin sakinlərinə dərhal ərazini tərk etmələri barədə xəbərdarlıq edib. Bu çağırış İsrailin bölgəyə qarşı hava hücumlarını gücləndirəcəyini açıqlamasından bir neçə saat sonra edilib. “Qəzza sakinlərinə deyirəm: bu fürsətdən istifadə edin və məni diqqətlə dinləyin. Sizə xəbərdarlıq edildi – dərhal çıxın” - deyə Netanyahu bildirib. O əlavə edib ki, İsrail qüvvələri hazırda sıralarını bərpa edir və şəhərdə quru əməliyyatına hazırlaşmaq üçün toplaşır.
Böyük Britaniyada İsraillə işləyən şirkətlərə qarşı aksiyaları ilə tanınan və iyul ayında qadağan edilən “Palestine Action” qrupuna dəstək məqsədilə Londonda keçirilən etirazlarda kütləvi həbslər baş verib. “Defend Our Juries” təşkilatının çağırışı ilə yüzlərlə insan paytaxtın Parlament Meydanında toplaşaraq yerli vaxtla saat 13:00-da etiraza başlayıb. Aksiya iştirakçıları “Soyqırıma yox, Palestine Action-a dəstək verirəm” şüarları yazılmış pankartlar qaldırıblar. Polisin müdaxiləsi ilə etiraz aksiyası gərginləşib. London Polisi açıqlama verərək saxlanmaların əksəriyyətinin qadağan edilmiş qrupa dəstək göstərilməsi səbəbilə həyata keçirildiyini bildirib.
İsrail ordusu Qəzzada yardım gözləyən fələstinlilərə hücum edib. İsrail əsgərləri sərhəd-keçid məntəqəsi yaxınlığındakı yardım paylama nöqtəsinə toplaşan fələstinlilərə atəş açıblar. Nəticədə 18 nəfər həlak olub, aralarında uşaqların da olduğu çox sayda insan yaralanıb.
Qəzza zolağında səhiyyə vəziyyəti İsrail ordusunun həyata keçirdiyi hücumlardan sonra demək olar ki, tamamilə çöküb. Bunu BMT-nin Uşaq Fondu (UNICEF) üzrə regional sözçüsü Səlim Oveys bildirib. O, uşaqların sağlamlıq vəziyyətinin son dərəcə ağır olduğunu qeyd edib. Onun sözlərinə görə, 36 xəstəxanadan yalnız 18-i qismən fəaliyyət göstərir və indiyədək səhiyyə müəssisələrinə 746 hücum qeydə alınıb. Oveys əlavə edib ki, fəaliyyət göstərən xəstəxanalar dərman və əsas tibbi ləvazimatların ciddi çatışmazlığı ilə üzləşib. Su qıtlığı və kanalizasiya sistemlərinin dağılması isə dəri infeksiyaları, hepatit və meningit kimi xəstəliklərin yayılmasına səbəb olub. O qeyd edib ki, mövcud yardımlar kifayət etmir, logistik və təhlükəsizlik problemləri isə yardımın mülki əhaliyə çatdırılmasına mane olur. Onun sözlərinə görə, Qəzzada məktəblərin 95 faizindən çoxu zərər görüb, onların 88 faizi isə yenidən qurulmaya və ya tam bərpaya ehtiyac duyur.
İsrail ordusunun Qəzzaya son 24 saat ərzində həyata keçirdiyi hücumlarda 87 fələstinli həlak olub, 409 nəfər isə yaralanıb. Səhiyyə mənbələrinin verdiyi məlumata görə, İsrail ordusu Qəzza zolağının şimalında yerləşən Qəzza şəhərinin müxtəlif ərazilərində insanları, evləri, çadırları və sığınacaqları hədəfə alıb. İsrail Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus təyyarələr şəhərin mərkəzində yerləşən Əl-Yermuk Stadionu yaxınlığında məcburi köçkünlərin sığındığı Əl-Farabi Məktəbini vurub. Hücum nəticəsində 8 nəfər həlak olub, çox sayda insan yaralanıb.
İsrailin hücumları və blokadası nəticəsində aclıq hökm sürən Qəzza zolağında son 24 saat ərzində aclıqdan ölənlərin sayı 5 nəfər artıb. Bu barədə Fələstin Səhiyyə Nazirliyi məlumat yayıb. Məlumata görə, ümumilikdə 138-i uşaq olmaqla həyatını itirənlərin sayı 387-yə çatıb.
İranın iyun ayında İsrail və ABŞ-ın hücumları nəticəsində zədələnmiş nüvə obyektlərinin hazırda bərpası müşahidə olunmur. İsrail ordusu isə bu mərhələdə həmin obyektlərə yeni zərbələr endirməyi planlaşdırmır. Bunu İsrail ordusunun Baş Qərargahının Əməliyyat İdarəsinin briqada komandiri İsrail Şumer ordu radiosuna müsahibəsində bildirib. “Hazırda müharibə zamanı zədələnmiş İranın nüvə və raket imkanlarının bərpası aparılmır” - deyə, Şumer qeyd edib.
İsrail ordusunun istefada olan polkovniki Eran Lerman Türkiyə ilə mümkün qarşıdurma ssenarilərinə dair diqqətçəkən açıqlamalar verib. Lerman bildirib ki, İsrail ordusu NATO-nun ikinci ən böyük gücü olan Türkiyə ordusu ilə müharibəyə hazır deyil. “Biz belə böyük bir ordu ilə müharibəyə qətiyyən hazır deyilik. Ümid edirəm ki, heç vaxt bu həddə çatmarıq”-deyə o bildirib. Onun sözlərinə görə, İsrailin imkanları məhduddur, lakin ölkənin dəniz qüvvələri istedadlı və cəsurdur, havada isə üstünlüklərin mövcud olduğuna inanır. “Bütün bunlara baxmayaraq, Türkiyənin quru qoşunları çox böyükdür və biz onlarla birbaşa müharibəyə heç vaxt girməməliyik”- deyə o əlavə edib.