Misirin xarici işlər naziri Bədr Əbdülati strateji dəniz yollarında sərbəst hərəkətə qarşı təhdidlərin qəbuledilməz olduğunu bildirib. O, heç bir ölkənin Hörmüz və Bab əl-Məndəb boğazlarında gəmiçiliyə mane olmamalı olduğunu vurğulayıb. Nazir Qırmızı dənizdə də sərbəst və təhlükəsiz gəmiçiliyin təmin edilməsinin vacibliyini qeyd edib. Əbdülati dəniz yollarına qarşı təhdidləri regional və beynəlxalq təhlükəsizliyə birbaşa təhlükə adlandırıb. Onun sözlərinə görə, mövcud vəziyyət beynəlxalq təchizat zəncirlərinə mənfi təsir göstərir. Strateji su yollarındakı maneələr dünya ticarətinə də ciddi təsir edə bilər. Misir bütün boğazlarda sərbəst gəmiçiliyin beynəlxalq qaydalara uyğun qorunmasını istəyir. Qahirə dəniz təhlükəsizliyinin təmin edilməsini regional sabitlik üçün mühüm hesab edir.

Səudiyyə Ərəbistanı Hörmüz və Bab əl-Məndəb boğazlarının açıq və təhlükəsiz saxlanılmasına çağırıb. Xarici işlər naziri şahzadə Feysəl bin Fərhan Al Səud bu mövqeyi yaponiyalı həmkarı Toşimitsu Motegi ilə görüşündə açıqlayıb. O, dəniz təhlükəsizliyinin Səudiyyə Ərəbistanı və Yaponiya üçün əsas ortaq məsələlərdən biri olduğunu bildirib. Ər-Riyad bütün mühüm dəniz yollarında təhlükəsiz hərəkətin təmin edilməsinin vacibliyini vurğulayıb. Səudiyyə Ərəbistanı bölgədə gərginliyin azaldılması istiqamətində səylərini davam etdirəcəyini bildirib. Krallıq münaqişələrin yenidən başlanmasının qarşısını almaq üçün davamlı diplomatik həllərə üstünlük verir. Feysəl bin Fərhan diplomatiya və dialoqun Ər-Riyad üçün əsas vasitələr olduğunu vurğulayıb. Nazir Yaponiyanın beynəlxalq hüquq, sabitlik və dinc həll yollarına verdiyi dəstəyi də yüksək qiymətləndirib.

Yəmənin informasiya naziri Müəmmər əl-İryani husilərin Bab əl-Məndəb boğazına nəzarəti ələ keçirməyə hazırlaşdıqlarını iddia edib. Onun sözlərinə görə, husilər Yəmənin qərb sahillərində hərbi mövcudluqlarını genişləndirirlər. Nazir husilərin Qırmızı dənizdəki strateji Yəmən adalarına da nəzarəti ələ keçirməyə çalışdıqlarını bildirib. Yəmən hökuməti limanlara, gəmilərə və dəniz qüvvələrinə qarşı hücumları bu planın göstəricilərindən biri hesab edir. Husilər hazırda Bab əl-Məndəb boğazının birbaşa sahilindəki ərazilərə nəzarət etmirlər. Bununla belə, boğazdan şimalda yerləşən Hüdeydə limanı onların nəzarətindədir. Bab əl-Məndəb beynəlxalq ticarət və enerji daşımaları üçün dünyanın mühüm dəniz keçidlərindən biridir. Boğaza nəzarət uğrunda mümkün mübarizənin Qırmızı dənizdə təhlükəsizlik vəziyyətini daha da gərginləşdirə biləcəyi bildirilir.

Çinin dövlət nəzarətində olan iki böyük gəmiçilik şirkəti Yaxın Şərqin əsas dəniz keçidlərindən istifadəni məhdudlaşdırıb. Şirkətlər iyulun sonlarından tankerlərini Hörmüz və Bab əl-Məndəb boğazlarından uzaq saxlayırlar. Buna əsas səbəb bölgədə təhlükəsizlik risklərinin artmasıdır. Çin tankerləri neft yüklərini Körfəzdən kənarda, o cümlədən Füceyrə və Oman sahilləri yaxınlığında qəbul etməyə başlayıb. İki şirkətin ümumilikdə 100-dən çox iri neft tankeri var. Onların hər biri təxminən iki milyon barel neft daşıya bilir. Müharibədən əvvəl bu şirkətlər Çinin Yaxın Şərqdən neft idxalının təxminən yarısının daşınmasında iştirak edirdi. Yeni vəziyyət daşınma yollarının uzanmasına və nəqliyyat xərclərinin artmasına səbəb olur.

Hörmüz boğazında gəmi hərəkəti həftəsonu kəskin azalıb. Dəniz nəqliyyatını izləyən məlumatlara görə, keçidlərin sayı cümə günü 15-dən bazar günü 6-ya enib. 17 gəminin İranın birtərəfli müəyyən etdiyi marşrutdan istifadə etdiyi bildirilib. Daha 10 gəminin hansı marşrutla hərəkət etdiyi müəyyən edilməyib. Gəmi hərəkətinin azalması bölgədə təhlükəsizlik narahatlıqlarının artdığı vaxtda baş verib. Eyni dövrdə Bab əl-Məndəb boğazında 116 keçid qeydə alınıb. Hörmüz boğazındakı vəziyyət qlobal enerji daşımaları üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Yəmən hökuməti husilərin Qırmızı dənizdən keçən gəmilərdən ödəniş almağa hazırlaşdığını iddia edib. Rəsmilər bunun İranın dəstəyi ilə həyata keçirildiyini bildirirlər. İddialara görə, İranın İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu layihənin hazırlanmasında iştirak edir. Plan çərçivəsində ödənişləri toplayacaq ayrıca qurumun yaradılması nəzərdə tutulur. Bab əl-Məndəb boğazı hazırda qlobal enerji daşımaları üçün mühüm marşrut hesab olunur. Husilər və İran iddialara cavab verməyiblər. Məlumatlar müstəqil şəkildə təsdiqlənməyib.

Çin Qırmızı dənizdə gəmilərinin təhlükəsiz keçidi üçün husilərlə birbaşa danışıqlar aparıb. Pekin tankerlərinə hücum edilməyəcəyinə dair təminat almağa çalışıb. Çin bu məsələ ilə bağlı husilərlə əlaqə quran ilk ölkələrdən biri olub. Bildirilir ki, hər bir Çin gəmisinin keçidi ayrıca razılaşdırılıb. Husilər Səudiyyə limanlarında yük əməliyyatları aparan gəmiləri hədəfə ala biləcəklərini bəyan ediblər. Təhlükəsizlik narahatlığı səbəbindən bəzi tankerlər marşrutlarını dəyişiblər. Çin, İran və husilər məsələ ilə bağlı hələlik rəsmi açıqlama verməyiblər.

İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi Yəmən münaqişəsinin hərbi həllinin olmadığını bildirib. O, Iran Daily qəzetinə müsahibəsində problemlərin yalnız dialoq yolu ilə həll edilə biləcəyini vurğulayıb. Əraqçi Yəməndəki vəziyyətin İranla əlaqələndirilməsinin düzgün olmadığını qeyd edib. Onun sözlərinə görə, Bab əl-Məndəb boğazındakı hadisələr uzunmüddətli regional mübahisələrin nəticəsidir. Nazir tərəfləri siyasi dialoqa çağırıb. Son günlər bölgədə qarşılıqlı hücumların artması gərginliyi daha da yüksəldib. Regional təhlükəsizliklə bağlı narahatlıqlar davam edir.

Husilər Bab əl-Məndəb boğazının bağlanması barədə yayılan məlumatları təkzib ediblər. Hərəkat dəniz əməliyyatlarının yalnız Səudiyyə Ərəbistanına qarşı tətbiq edilən blokada ilə məhdudlaşdığını açıqlayıb. Sözçü Məhəmməd Əbdüssalam boğazın beynəlxalq gəmiçilik üçün bağlanmadığını bildirib. O, bu siyasətin Səudiyyə Ərəbistanının Yəmənə qarşı mövqeyinə cavab olduğunu iddia edib. Husilər 2023-cü ilin sonlarından Qırmızı dəniz və Ədən körfəzində gəmilərə hücumlar həyata keçirirlər. Hərəkat bu əməliyyatları Qəzzaya dəstək məqsədilə etdiyini bildirir. Bölgədə dəniz təhlükəsizliyi ilə bağlı narahatlıq davam edir.

Qətər husilərin Səudiyyə neft tankerlərinə hücumlarını pisləyib. Doha bu addımı beynəlxalq hüququn ciddi pozuntusu adlandırıb. Qətər Səudiyyə Ərəbistanı ilə həmrəy olduğunu bəyan edib. Bəyanatda BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələrinin icrasına çağırış edilib. Doha Omanın Yəməndə sülh prosesinin bərpası istiqamətindəki səylərini dəstəklədiyini bildirib. Məlumata görə, Bab əl-Məndəb boğazının bağlanması dünya neft ixracına ciddi təsir göstərə bilər. Bu vəziyyət qlobal enerji qiymətlərinin daha da yüksəlməsinə səbəb ola bilər.

Qırmızı dəniz, Bab əl-Məndəb və Hörmüz boğazında təhlükəsizlik məsələsinə çox vaxt yalnız Körfəz ölkələrinin yerli problemi kimi baxılır. Lakin bu, səhv yanaşmadır. Bu su yolları dunya iqtisadiyyatının şah damarlarıdır. Onların qorunması yalnız Körfəzin deyil, Avropa və Asiya ölkələrinin də milli təhlükəsizlik məsələsidir.

Tehran Universitetinin tədqiqatçısı Məhəmməd Eslami İranın ali rəhbəri kimi təqdim edilən Müctəba Xameneinin təhlükəsizlik səbəbindən atasının dəfn mərasiminə qatıla bilmədiyini iddia edib. Onun sözlərinə görə, İran, Amerika Birləşmiş Ştatları və İsrail arasında həssas atəşkəs şəraiti davam edir. Eslami bildirib ki, mövcud təhlükəsizlik vəziyyəti səbəbindən ictimai tədbirlərdə iştirak riskli hesab olunur. O, həmçinin İranın Yaxın Şərq üzrə yeni strategiya hazırladığını irəli sürüb. Bu strategiyanın Hörmüz və Bab əl-Məndəb boğazlarını da əhatə etdiyi qeyd edilir. Tədqiqatçı Hizbullaha dəstəyin və Livanla bağlı siyasətin Tehran üçün prioritet olaraq qaldığını da vurğulayıb. Bu açıqlamalar müstəqil mənbələr tərəfindən təsdiqlənməyib. Bölgədə vəziyyət gərgin olaraq qalır.