İranın BMT-dəki səfiri Əmir Səid İrəvani ABŞ-ın hücumları davam edərsə, Tehran ABŞ-la imzalanmış MoU üzrə öhdəliklərini yerinə yetirməyəcəyini bildirib. Diplomatik açıqlamada ABŞ-ın 7-8 iyul tarixlərində İran adaları və cənub şəhərlərinə qarşı hücumları BMT Nizamnaməsinin kobud pozuntusu kimi qiymətləndirilib. İrəvani deyib ki, Tehran yalnız ABŞ öz öhdəliklərini tam və səmimi şəkildə yerinə yetirdiyi halda MoU-ya sadiq qalacaq. Bu xəbər, gərginliyin artdığı bölgədə diplomatik münasibətlərin nə qədər həssas olduğunu göstərir.

Pakistanın Baş naziri Şahbaz Şərif İran Prezidenti Məsud Pezeşkianla telefon danışığında regiondakı son gərginliyi müzakirə edib. Şərif ABŞ və İran arasında artan qarşıdurmadan narahatlığını bildirib və bütün tərəfləri təmkin göstərməyə çağırıb. Pakistan hökuməti diplomatik yollarla böhranın həll edilməsinin vacibliyini vurğulayıb. Danışıqlar regional sabitliyin qorunması və yeni eskalasiyanın qarşısının alınması istiqamətində aparılıb. İslamabad ABŞ-İran münasibətlərində yaranan gərginliyin daha geniş regional böhrana çevrilməməsi üçün vasitəçilik səylərini dəstəkləyir.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp İran tərəfindən ona qarşı sui-qəsd cəhdi baş verəcəyi təqdirdə cavab tədbirləri üçün əvvəlcədən göstərişlər verdiyini bildirib. Tramp İranın uzun müddətdir onu hədəf aldığını iddia edib və təhlükəsizlik məsələsində ciddi xəbərdarlıq verib. O, açıqlamasında İranın Ali lideri Ayətullah Əli Xameneinin dəfn mərasimində ona qarşı təhdid xarakterli çağırışların səsləndiyini qeyd edib. ABŞ lideri bildirib ki, mümkün hücum halında İranın “misli görünməmiş” cavabla üzləşəcəyini deyib. Trampın bu açıqlaması ABŞ-İran münasibətlərində gərginliyin yüksək olduğu və diplomatik səylərin davam etdiyi bir dövrə təsadüf edir. Tehran isə ABŞ-ın son addımlarını tənqid edərək özünü müdafiə hüququnu vurğulayır.

İran parlamentinin sədri Məhəmməd Bagir Qalibaf ABŞ-la davam edən qarşıdurmanın İranın təslim olması ilə bitməyəcəyini bildirib. O qeyd edib ki, Vaşinqton əldə olunan anlaşmadan geri çəkilərsə, Tehran özünü müdafiə etmək üçün bütün imkanlardan istifadə edəcək. Qalibaf müharibənin sona çatmasının beynəlxalq ictimaiyyət üçün prioritet olduğunu vurğulasa da, İranın mövqeyindən geri çəkilməyəcəyini bildirib. O, müsəlman ölkələrini ABŞ və İsrailə qarşı birlik nümayiş etdirməyə çağırıb. Açıqlama ABŞ-İran arasında gərginliyin davam etdiyi və diplomatik danışıqların taleyi ilə bağlı qeyri-müəyyənliyin qaldığı bir vaxtda səslənib. Tehran tərəfi həm hərbi hazırlığını, həm də siyasi mövqeyini qoruduğunu açıqlayır.

ABŞ və İran arasında əldə olunan anlaşma memorandumunun yenidən bərpa olunması mümkün hesab edilir, lakin bunun üçün ciddi diplomatik səylər tələb olunur. RUSI eksperti Maykl Stivens bildirib ki, əsas maneə tərəflərin bir-birinin mövqeyini qəbul etməməsidir. Onun sözlərinə görə, danışıqların davam etməsi üçün tərəflərdən biri mövcud gərginliyi azaltmağa yönəlmiş addım atmalıdır. Ekspert memorandumun bəzi müddəalarının yenidən hərbi qarşıdurma riskini artırdığını qeyd edib. O bildirib ki, tərəflər arasında fikir ayrılıqlarına baxmayaraq, neft qiymətlərinin kəskin yüksəlməməsi bazarların diplomatik həll ehtimalına inandığını göstərir. Stivens hesab edir ki, ABŞ və İran arasında uzunmüddətli qarşıdurmanın qarşısını almaq üçün danışıqlar kanalı açıq saxlanmalıdır.

ABŞ Prezidenti Donald Trampın “danışıqlar” ifadəsi ilə bağlı açıqlaması ABŞ-İran diplomatik prosesinin detalları barədə suallar yaradıb. Tramp tərəflərin danışıqları davam etdirmək barədə razılaşdığını bildirib, lakin konkret hansı danışıqlardan söhbət getdiyini açıqlamayıb. Məlumata görə, bu proses Qətərin vasitəçiliyi ilə İranda aparılan təmaslarla bağlı ola bilər. Qətər vasitəçilərinin ABŞ rəsmiləri ilə, o cümlədən xüsusi nümayəndələrlə əlaqədə olduğu bildirilir. ABŞ administrasiyasının diplomatik səyləri artırdığı və danışıqlar kanalını qorumağa çalışdığı qeyd olunur. Bununla yanaşı, Tramp atəşkəsin artıq qüvvədə olmadığını açıqlayıb. Mövcud vəziyyət ABŞ və İran arasında həm hərbi gərginliyin, həm də diplomatik cəhdlərin paralel davam etdiyini göstərir.

Çin BMT Təhlükəsizlik Şurasında ABŞ və İranı hərbi qarşıdurmaya son qoymağa və əldə olunan razılaşmaya əməl etməyə çağırıb. Çinin BMT-dəki nümayəndə müavini Sun Ley bildirib ki, tərəflər arasında atəşkəsin qorunması vacibdir. O qeyd edib ki, ABŞ və İran memorandum çərçivəsində bir-birinin suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmət etməyi öhdələrinə götürüblər. Çin diplomatı İranın nüvə silahı hazırlamamaq öhdəliyini davam etdirməli olduğunu, lakin dinc nüvə enerjisindən istifadə hüququnun tanınmalı olduğunu vurğulayıb. Pekin həmçinin İran əleyhinə sanksiyaların ləğvinə çağırıb. Çin ABŞ-İran böhranının diplomatik yolla həlli üçün konstruktiv rol oynamağa hazır olduğunu bildirib.

ABŞ-ın BMT-dəki nümayəndə müavini Temmi Brüs İranla diplomatik danışıqlar imkanının açıq qaldığını bildirib. O qeyd edib ki, Vaşinqton dialoqa hazırdır, lakin İran beynəlxalq öhdəliklərə əməl etmədiyi müddətdə danışıqlar aparmaq çətindir. ABŞ diplomatı İranın mülki obyektlərə və gəmilərə qarşı hücumlarını qəbuledilməz adlandırıb. Brüs bildirib ki, ABŞ Prezidenti Donald Tramp sülh tərəfdarıdır, lakin təhlükəsizlik təhdidlərinə cavab veriləcək. O, Tehranın beynəlxalq hüququ və BMT qətnamələrini pozduğunu iddia edib. Açıqlama ABŞ-İran gərginliyinin davam etdiyi və diplomatik səylərin yenidən gündəmə gəldiyi bir vaxtda səslənib.

ABŞ və İran arasında dayandırılmış atəşkəs danışıqlarının bərpası üçün diplomatik səylər davam edir. Qətər vasitəçilərinin Tehranda yeni danışıqlar üçün şərait yaratmağa çalışdığı bildirilir. İran son ABŞ hava zərbələrinin iki ölkə arasında etimadsızlığı daha da artırdığını açıqlayıb. Tehran bildirir ki, hücumlar zamanı hava limanları, logistika obyektləri və nəqliyyat infrastrukturu hədəfə alınıb. İran rəsmiləri Donald Trampın NATO sammitində anlaşmanın başa çatdığını elan etməsini və daha əvvəl verdiyi vədə baxmayaraq Ayətullah Əli Xameneinin dəfn mərasimi zamanı hücumların həyata keçirilməsini tənqid edib. Onların fikrincə, mövcud anlaşma tam etimada deyil, qarşılıqlı öhdəlik prinsipinə əsaslanır. Yeni diplomatik cəhdlər ABŞ və İran arasında gərginliyin azaldılmasına yönəlib.

Qətər və Misir ABŞ-İran arasında əldə olunan memorandumun icrası və regionda təhlükəsizliyin gücləndirilməsi yollarını müzakirə edib. Qətərin Baş naziri və xarici işlər naziri Şeyx Məhəmməd bin Əbdülrəhman bin Casim Al Tani ilə Misirin xarici işlər naziri arasında telefon danışığı zamanı diplomatik prosesin davam etdirilməsi məsələləri diqqət mərkəzində olub. Tərəflər Hörmüz boğazında sərbəst gəmiçiliyin qorunmasının regional və qlobal təhlükəsizlik üçün mühüm əhəmiyyət daşıdığını vurğulayıblar. Qətər və Misir ABŞ-İran anlaşmasının qorunması və yeni eskalasiyanın qarşısının alınması istiqamətində səyləri dəstəkləyirlər. Ekspertlər hesab edirlər ki, Hörmüz boğazında sabitliyin təmin olunması enerji bazarları və beynəlxalq ticarət üçün strateji əhəmiyyət daşıyır.

Qətər diplomatlarının ABŞ və İran arasında əldə olunmuş anlaşma memorandumunu qorumaq və yeni eskalasiyanın qarşısını almaq üçün İrana səfər etdiyi bildirilir. Mənbələrə görə, Qətər nümayəndə heyəti İran rəsmiləri ilə danışıqlar apararaq gərginliyin azaldılması və daha geniş diplomatik prosesin davam etdirilməsi üçün imkanları müzakirə edir. Qətər və Pakistan əvvəlki aylarda ABŞ-İran danışıqlarında mühüm vasitəçi rolunu oynayıb. Tərəflər arasında əldə olunan memorandumun cəmi üç həftə əvvəl imzalandığı və vasitəçilərin bu razılaşmanın qorunmasına çalışdığı qeyd olunur. Yeni diplomatik təşəbbüslərin əsas məqsədi mövcud anlaşmanı möhkəmləndirmək və gələcək sülh çərçivəsi üçün zəmin yaratmaqdır. ABŞ-İran qarşıdurmasının yenidən gərginləşdiyi bir vaxtda Qətərin səyləri regional sabitlik baxımından mühüm addım kimi qiymətləndirilir.

Qətər ABŞ və İranı qarşılıqlı anlaşmaya sadiq qalmağa və diplomatik danışıqları davam etdirməyə çağırıb. Qətərin Baş naziri və xarici işlər naziri Şeyx Məhəmməd bin Əbdülrəhman bin Casim Al Tani Misirin xarici işlər naziri ilə telefon danışığında regiondakı son vəziyyəti müzakirə edib. O bildirib ki, mövcud anlaşmanın qorunması və tərəflər arasında dialoqun davam etdirilməsi yeni hərbi eskalasiyanın qarşısını almaq üçün vacibdir. Qətər həmçinin Hörmüz boğazında naviqasiya azadlığının təmin edilməsinin vacibliyini vurğulayıb. Rəsmi Doha hesab edir ki, bu su yolunda təhlükəsiz keçidin qorunması həm regional sabitlik, həm də qlobal enerji bazarları üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır. ABŞ və İran arasında gərginliyin artması fonunda Qətər vasitəçilik və diplomatik əlaqələrin saxlanılması istiqamətində səylərini davam etdirir. Ekspertlər bildirirlər ki, Hörmüz boğazında hər hansı ciddi böhran dünya enerji təchizatına və beynəlxalq ticarətə təsir göstərə bilər.