Tarix bu gün qlobal miqyaslı müharibələrin ən qanlı səhifələrinə, amansız qətliamlara və dünyanı dəyişən iqtisadi sənədlərə şahidlik edib

Tarix bu gün qadınların bərabərlik uğrunda qanlı mübarizəsinə, Yaxın Şərqdə imperiyaların yaranmasına və bəşəriyyətin ən böyük aviasiya sirlərindən birinə şahidlik edib.

Tarix bu gün dünyanı dəyişən ixtiralara, dəhşətli müharibələrin başlanğıcına və hüquq uğrunda qanlı mübarizələrə şahidlik edib. 7 mart – amerikalı ixtiraçı Aleksandr Qraham Bellin bəşəriyyətin kommunikasiya tarixini kökündən dəyişən telefonun rəsmi patentini aldığı (1876) tarixi gündür. Qlobal siyasət səhnəsində isə bu gün Adolf Hitlerin Versal müqaviləsinin şərtlərini kobud şəkildə pozaraq Reyn bölgəsini hərbi yolla işğal etdiyi (1936) və İkinci Dünya Müharibəsinə gedən yolu açdığı təqvimdir.

Tarix bu gün qlobal müharibələrin yeni mərhələyə keçdiyi, müstəqillik bəyannamələrinin verildiyi və böyük siyasi istefaların yaşandığı gündür. 6 mart – Xocalı soyqırımının ağır fəsadları və xalqın kütləvi etirazları fonunda Azərbaycan Respublikasının ilk Prezidenti Ayaz Mütəllibovun rəsmən istefa verdiyi (1992) tarixi gündür.

İttifaqına qanla rəhbərlik etmiş diktator İosif Stalinin vəfat etdiyi (1953) və milyonlarla insanın repressiya qorxusundan qurtulduğu tarixi gündür. Qlobal siyasət səhnəsində isə bu gün Böyük Britaniyanın sabiq baş naziri Uinston Çörçillin Amerika Birləşmiş Ştatlarında məşhur "Dəmir pərdə" çıxışını edərək (1946) Soyuq müharibənin başladığını dünyaya elan etdiyi təqvimdir.

Tarix bu gün böyük sərkərdələrin itkisinə, hərbi müdaxilələrə və bəşəriyyətin gələcəyini dəyişən siyasi hadisələrə şahidlik edib. 4 mart – Səlib yürüşlərinə qarşı İslam dünyasını birləşdirən və Qüdsü azad edən böyük hökmdar Səlahəddin Əyyubinin vəfat etdiyi (1193) hüznlü gündür. Müasir dövrdə isə bu tarix Rusiya ordusunun Avropanın ən böyük nüvə obyekti olan Zaporojye Atom Elektrik Stansiyasını işğal edərək (2022) qlobal nüvə fəlakəti riski yaratdığı təqvim kimi yaddaşlara qazınıb.

Tarix bu gün imperiyaların təməlinin sarsıldığı, qlobal xəritələrin yenidən cızıldığı və böyük elmi-siyasi inqilabların baş verdiyi gündür. 3 mart – Türkiyə Respublikasında Mustafa Kamal Atatürkün rəhbərliyi ilə Osmanlı xanədanının sürgün edildiyi, dinlə dövlət işlərinin ayrıldığı və xilafətin rəsmən ləğv olunduğu (1924) tarixi gündür.

Tarix bu gün qlobal miqyaslı diplomatik zəfərlərə, hərbi qarşıdurmalara və yeni müstəqillik bəyannamələrinə şahidlik edib. 2 mart – müstəqil Azərbaycan Respublikasının, eləcə də digər Türk dövlətlərinin (Qazaxıstan, Qırğızıstan, Özbəkistan, Türkmənistan) Birləşmiş Millətlər Təşkilatına tamhüquqlu üzv qəbul edildiyi (1992) ən qürurverici və tarixi gündür. Yaxın Şərq və ərəb dünyasında isə bu gün Mərakeşin Fransadan müstəqilliyini elan etdiyi (1956) və Liviya diktatoru Müəmmər Qəddafinin ölkənin adını rəsmən Liviya Ərəb Xalq Cəmahiriyyəsi olaraq dəyişdirdiyi (1977) tarixdir. Qlobal arenada Sovet İttifaqı və Çin arasında qanlı Damanski adası toqquşmasının (1969) başladığı, İraqda Aşura günü dəhşətli terror aktlarının (2004) baş verdiyi və Amerikanın "Pioneer 10" aparatının Yupiterə fəzaya buraxıldığı (1972) gündür. Müasir Azərbaycan tarixi üçün isə dövlət rəhbərliyinin Cənub Qaz Dəhlizi və iqtisadi inkişafla bağlı yeni rəsmi qərarlar verdiyi bir təqvimdir. Rusiya imperatoru I Nikolayın ölümündən Vilt Çemberlenin tarixi rekorduna qədər – www.voa.az 2 martın ən geniş, təfsilatlı və ölkədaxili rəsmi qərarlarla zəngin xronologiyasını təqdim edir.

Tarix bu gün qlobal geosiyasi qırılmalara, qanlı çevrilişlərə və elmi kəşflərə şahidlik edib. 1 mart – Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Amerika Birləşmiş Ştatları qoşunlarının Türkiyə ərazisindən İraqa daxil olmasına icazə verən "1 Mart tezkeresi"ni rədd edərək qlobal müharibə planlarını dəyişdiyi (2003) tarixi gündür. Qonşu coğrafiyada isə bu gün Rusiya parlamentinin Vladimir Putinə Ukrayna ərazisinə (Krım) ordu yeritməyə rəsmən icazə verdiyi (2014) və İrəvanda prezident seçkilərinin nəticələrinə etiraz edən nümayişçilərə qarşı ordunun atəş açdığı Ermənistan "1 mart" hadisələrinin (2008) yaşandığı qaranlıq təqvimdir. Müasir Azərbaycan tarixi üçün isə 1 mart dövlət rəhbərliyinin Cənub Qaz Dəhlizi və yaşıl enerji layihələri ilə bağlı strateji rəsmi qərarlar verdiyi bir gündür. Rusiya imperatoru II Aleksandrın sui-qəsdlə öldürülməsindən Dmitri Mendeleyevin dövri cədvəli tərtib etməsinə qədər – www.voa.az 1 martın ən geniş, təfsilatlı və ölkədaxili rəsmi qərarlarla zəngin xronologiyasını təqdim edir.

Tarix bu gün böyük siyasi təzyiqlərə, kəşflərə və qlobal atəşkəslərə şahidlik edib. 28 fevral – Türkiyə tarixində "Post-modern çevriliş" kimi tanınan, ordunun siyasətə sərt müdaxilə etdiyi Milli Təhlükəsizlik Şurasının tarixi qərarlarının qəbul olunduğu (1997) gündür. Qlobal miqyasda isə bu gün Amerika Birləşmiş Ştatlarının İraq ordusunu darmadağın edərək Körfəz müharibəsində atəşkəs elan etdiyi (1991), elmdə inqilab yaradan DNT-nin ikili sarmal quruluşunun kəşf olunduğu (1953) və İsveç baş naziri Olof Palmenin küçədə qətlə yetirildiyi (1986) tarixdir. Müasir Azərbaycan tarixi üçün isə 28 fevral Amerika Birləşmiş Ştatları ilə rəsmi diplomatik əlaqələrin qurulduğu (1992) və bu günümüzdə ölkə rəhbərliyinin yeni iqtisadi-sosial qərarlar verdiyi qürurverici bir təqvimdir. Misirin müstəqilliyindən Roma Papasının tarixi istefasına qədər – www.voa.az 28 fevralın ən geniş, təfsilatlı və ölkədaxili rəsmi qərarlarla zəngin xronologiyasını təqdim edir.

Tarix bu gün imperiyaların çökməsinə, qlobal atəşkəslərə və qaranlıq təxribatlara şahidlik edib. 27 fevral – Azərbaycanın müasir tarixinə qara hərflərlə yazılmış, erməni millətçilərinin və sovet xüsusi xidmət orqanlarının birgə ssenarisi olan Sumqayıt hadisələrinin başladığı (1988) gündür.

Tarix bu gün Azərbaycan xalqının ən böyük qan yaddaşına və qlobal miqyaslı hərbi qırılma nöqtələrinə şahidlik edib. 26 fevral – Ermənistan silahlı qüvvələrinin 366-cı motoatıcı alayın iştirakı ilə dinc azərbaycanlılara qarşı tarixin ən dəhşətli qətliamlarından biri olan Xocalı soyqırımını törətdiyi (1992) qaranlıq gündür. Bu gün həmçinin müasir Azərbaycan tarixində, dövlət başçısının azad olunmuş ərazilərdə Xocalı qurbanlarının xatirəsini əbədiləşdirən rəsmi addımlar atdığı hüzn və qürur günüdür. Qlobal arenada isə 26 fevral İraq diktatoru Səddam Hüseynin Küveytdən qoşunlarını geri çəkməyə məcbur olduğu (1991), Nyu-Yorkda Dünya Ticarət Mərkəzində ilk terror aktının törədildiyi (1993) və Fransada monarxiyanın devrilərək İkinci Respublika elan edildiyi (1848) tarixdir. Napaleonun Elbadan qaçışından Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Liviyaya sanksiyalarına qədər – www.voa.az 26 fevralın ən geniş, təfsilatlı və ölkədaxili rəsmi qərarlarla zəngin xronologiyasını təqdim edir.