İranın BMT-dəki səfiri Əmir Səid İrəvani ABŞ-ın hücumları davam edərsə, Tehran ABŞ-la imzalanmış MoU üzrə öhdəliklərini yerinə yetirməyəcəyini bildirib. Diplomatik açıqlamada ABŞ-ın 7-8 iyul tarixlərində İran adaları və cənub şəhərlərinə qarşı hücumları BMT Nizamnaməsinin kobud pozuntusu kimi qiymətləndirilib. İrəvani deyib ki, Tehran yalnız ABŞ öz öhdəliklərini tam və səmimi şəkildə yerinə yetirdiyi halda MoU-ya sadiq qalacaq. Bu xəbər, gərginliyin artdığı bölgədə diplomatik münasibətlərin nə qədər həssas olduğunu göstərir.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp İrana qarşı sərt bəyanatla çıxış edərək, özünə qarşı hər hansı sui-qəsd cəhdinin baş verəcəyi təqdirdə Vaşinqtonun Tehrana dağıdıcı zərbə endirəcəyini bildirib.

ABŞ BƏƏ-yə hərbi məhsullar, kommersiya peykləri və süni intellekt texnologiyalarının ixracı ilə bağlı məhdudiyyətləri yumşaldıb. Yeni qaydalara əsasən, BƏƏ hökuməti və təsdiqlənmiş şirkətlər bəzi qabaqcıl hesablama texnologiyalarını əlavə lisenziya olmadan əldə edə biləcək. G42, Core42 və ABŞ şirkətlərinin BƏƏ-dəki bölmələri müəyyən AI çipləri və serverləri üçün sadələşdirilmiş prosedurlardan yararlanacaq. Vaşinqton bu qərarı BƏƏ ilə uzunmüddətli təhlükəsizlik və iqtisadi tərəfdaşlığın nəticəsi kimi təqdim edib. ABŞ həmçinin BƏƏ-nin Yaxın Şərqdə əsas ticarət tərəfdaşlarından biri olduğunu vurğulayıb. Yeni qaydalar iki ölkə arasında texnologiya və müdafiə sahəsində əməkdaşlığın genişlənməsinə imkan yarada bilər.

ABŞ senatorları Donald Tramp administrasiyası ilə Rusiyaya qarşı yeni sanksiyalar qanun layihəsinin irəlilədilməsi barədə razılıq əldə etdiklərini açıqlayıblar. Sənəd Rusiyanın enerji ixracından gəlir əldə edən ölkələrə qarşı əlavə məhdudiyyətlər tətbiq etməyi nəzərdə tutur. Senatorlar bildiriblər ki, məqsəd Moskvanın hərbi imkanlarına iqtisadi təzyiq göstərməkdir. Qanun layihəsi Rusiya ilə bağlı siyasətdə Konqres və Ağ Ev arasında koordinasiyanın gücləndirilməsi kimi qiymətləndirilir. Sənədin yaxın zamanda təqdim ediləcəyi gözlənilir.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp İran tərəfindən ona qarşı sui-qəsd cəhdi baş verəcəyi təqdirdə cavab tədbirləri üçün əvvəlcədən göstərişlər verdiyini bildirib. Tramp İranın uzun müddətdir onu hədəf aldığını iddia edib və təhlükəsizlik məsələsində ciddi xəbərdarlıq verib. O, açıqlamasında İranın Ali lideri Ayətullah Əli Xameneinin dəfn mərasimində ona qarşı təhdid xarakterli çağırışların səsləndiyini qeyd edib. ABŞ lideri bildirib ki, mümkün hücum halında İranın “misli görünməmiş” cavabla üzləşəcəyini deyib. Trampın bu açıqlaması ABŞ-İran münasibətlərində gərginliyin yüksək olduğu və diplomatik səylərin davam etdiyi bir dövrə təsadüf edir. Tehran isə ABŞ-ın son addımlarını tənqid edərək özünü müdafiə hüququnu vurğulayır.

İran parlamentinin sədri Məhəmməd Bagir Qalibaf ABŞ-la davam edən qarşıdurmanın İranın təslim olması ilə bitməyəcəyini bildirib. O qeyd edib ki, Vaşinqton əldə olunan anlaşmadan geri çəkilərsə, Tehran özünü müdafiə etmək üçün bütün imkanlardan istifadə edəcək. Qalibaf müharibənin sona çatmasının beynəlxalq ictimaiyyət üçün prioritet olduğunu vurğulasa da, İranın mövqeyindən geri çəkilməyəcəyini bildirib. O, müsəlman ölkələrini ABŞ və İsrailə qarşı birlik nümayiş etdirməyə çağırıb. Açıqlama ABŞ-İran arasında gərginliyin davam etdiyi və diplomatik danışıqların taleyi ilə bağlı qeyri-müəyyənliyin qaldığı bir vaxtda səslənib. Tehran tərəfi həm hərbi hazırlığını, həm də siyasi mövqeyini qoruduğunu açıqlayır.

ABŞ və İran arasında əldə olunan anlaşma memorandumunun yenidən bərpa olunması mümkün hesab edilir, lakin bunun üçün ciddi diplomatik səylər tələb olunur. RUSI eksperti Maykl Stivens bildirib ki, əsas maneə tərəflərin bir-birinin mövqeyini qəbul etməməsidir. Onun sözlərinə görə, danışıqların davam etməsi üçün tərəflərdən biri mövcud gərginliyi azaltmağa yönəlmiş addım atmalıdır. Ekspert memorandumun bəzi müddəalarının yenidən hərbi qarşıdurma riskini artırdığını qeyd edib. O bildirib ki, tərəflər arasında fikir ayrılıqlarına baxmayaraq, neft qiymətlərinin kəskin yüksəlməməsi bazarların diplomatik həll ehtimalına inandığını göstərir. Stivens hesab edir ki, ABŞ və İran arasında uzunmüddətli qarşıdurmanın qarşısını almaq üçün danışıqlar kanalı açıq saxlanmalıdır.

ABŞ Prezidenti Donald Trampın “danışıqlar” ifadəsi ilə bağlı açıqlaması ABŞ-İran diplomatik prosesinin detalları barədə suallar yaradıb. Tramp tərəflərin danışıqları davam etdirmək barədə razılaşdığını bildirib, lakin konkret hansı danışıqlardan söhbət getdiyini açıqlamayıb. Məlumata görə, bu proses Qətərin vasitəçiliyi ilə İranda aparılan təmaslarla bağlı ola bilər. Qətər vasitəçilərinin ABŞ rəsmiləri ilə, o cümlədən xüsusi nümayəndələrlə əlaqədə olduğu bildirilir. ABŞ administrasiyasının diplomatik səyləri artırdığı və danışıqlar kanalını qorumağa çalışdığı qeyd olunur. Bununla yanaşı, Tramp atəşkəsin artıq qüvvədə olmadığını açıqlayıb. Mövcud vəziyyət ABŞ və İran arasında həm hərbi gərginliyin, həm də diplomatik cəhdlərin paralel davam etdiyini göstərir.

Çin BMT Təhlükəsizlik Şurasında ABŞ və İranı hərbi qarşıdurmaya son qoymağa və əldə olunan razılaşmaya əməl etməyə çağırıb. Çinin BMT-dəki nümayəndə müavini Sun Ley bildirib ki, tərəflər arasında atəşkəsin qorunması vacibdir. O qeyd edib ki, ABŞ və İran memorandum çərçivəsində bir-birinin suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmət etməyi öhdələrinə götürüblər. Çin diplomatı İranın nüvə silahı hazırlamamaq öhdəliyini davam etdirməli olduğunu, lakin dinc nüvə enerjisindən istifadə hüququnun tanınmalı olduğunu vurğulayıb. Pekin həmçinin İran əleyhinə sanksiyaların ləğvinə çağırıb. Çin ABŞ-İran böhranının diplomatik yolla həlli üçün konstruktiv rol oynamağa hazır olduğunu bildirib.

ABŞ-ın BMT-dəki nümayəndə müavini Temmi Brüs İranla diplomatik danışıqlar imkanının açıq qaldığını bildirib. O qeyd edib ki, Vaşinqton dialoqa hazırdır, lakin İran beynəlxalq öhdəliklərə əməl etmədiyi müddətdə danışıqlar aparmaq çətindir. ABŞ diplomatı İranın mülki obyektlərə və gəmilərə qarşı hücumlarını qəbuledilməz adlandırıb. Brüs bildirib ki, ABŞ Prezidenti Donald Tramp sülh tərəfdarıdır, lakin təhlükəsizlik təhdidlərinə cavab veriləcək. O, Tehranın beynəlxalq hüququ və BMT qətnamələrini pozduğunu iddia edib. Açıqlama ABŞ-İran gərginliyinin davam etdiyi və diplomatik səylərin yenidən gündəmə gəldiyi bir vaxtda səslənib.

Beynəlxalq Enerji Agentliyi ABŞ-İran arasında artan hərbi gərginliyin qlobal neft bazarına təsir göstərə biləcəyini açıqlayıb. Agentlik daha əvvəl 2027-ci ildə neft bazarında ciddi artıqlıq olacağını proqnozlaşdırırdı, lakin yeni eskalasiya bu gözləntiləri dəyişə bilər. IEA hesab edir ki, Yaxın Şərqdə davam edən qeyri-sabitlik enerji təchizatına əlavə risklər yaradır. Hörmüz boğazında təhlükəsizlik problemləri neft daşımaları və qiymətlər üçün əsas narahatlıq mənbəyi olaraq qalır. Təşkilat vəziyyətin inkişafından asılı olaraq bazar proqnozlarını yeniləyə biləcəyini bildirib.

Rusiya BMT Təhlükəsizlik Şurasının fövqəladə iclasında Böyük Britaniya, Fransa və Almaniyanı ABŞ və İsrailin İrana qarşı hücumlarına münasibətdə qərəzli mövqe tutmaqda ittiham edib. Rusiyanın BMT-dəki nümayəndə müavini Anna Evstigneeva bildirib ki, Qərb ölkələri İranın mülki infrastrukturuna qarşı zərbələrə göz yumur. O, ABŞ və İsrailin fəaliyyətinə münasibətdə ikili standartların tətbiq edildiyini iddia edib. Rusiya diplomatı bəzi ölkələrin beynəlxalq prosedurları və obyektiv reallıqları şübhə altına almağa çalışdığını bildirib. Moskva hesab edir ki, İranla bağlı vəziyyət beynəlxalq hüquq çərçivəsində qiymətləndirilməlidir. Açıqlama ABŞ-İran gərginliyinin artdığı və BMT-də fikir ayrılıqlarının dərinləşdiyi bir dövrdə verilib. Təhlükəsizlik Şurasında İran böhranı ilə bağlı mövqelər arasında ciddi fərqlər qalmaqda davam edir.