#ABŞ

ABŞ Mərkəzi Komandanlığı İrana qarşı dəniz mühasirəsinin davam etdiyini açıqlayıb. Komandanlığın məlumatına görə, ABŞ qüvvələri indiyədək 75 ticarət gəmisinin istiqamətini dəyişdirib. Üç gəminin hərəkət imkanlarının sıradan çıxarıldığı bildirilir. Daha iki gəmiyə isə ABŞ qüvvələri daxil olub. Bu tədbirlərin mühasirə tələblərinə əməl olunmasını təmin etmək məqsədilə həyata keçirildiyi qeyd edilir. Son həftələrdə ABŞ qüvvələrinin istiqamətini dəyişdirdiyi gəmilərin sayı davamlı şəkildə artır. Avqustun 21-də bu göstəricinin 68 olduğu bildirilirdi. ABŞ qüvvələri İran limanlarına gedən və oradan çıxan gəmilərə qarşı nəzarəti davam etdirir.

İran parlamenti sədrinin müavini Əli Nikzad Xark adasındakı neft infrastrukturuna baxış keçirib. Səfər ABŞ-nin bir neçə ay davam edən hücumlarından sonra həyata keçirilib. İran rəsmisi adadakı neft obyektlərinin mövcud vəziyyəti ilə tanış olub. Xark adası İranın neft ixracı üçün strateji əhəmiyyət daşıyan əsas məntəqələrdən biridir. Ən yüksək fəaliyyət dövründə ölkənin ümumi neft ixracının təxminən 90 faizi bu ada vasitəsilə həyata keçirilib. Xark adasının gündə təxminən 1,5 milyon barel neftin ixrac üçün hazırlanması imkanına malik olduğu bildirilir. Buna görə adadakı infrastrukturun fəaliyyəti İranın neft gəlirlərinin qorunması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Əli Nikzadın səfəri hücumlardan sonra neft obyektlərinin vəziyyətinin qiymətləndirilməsi fonunda baş tutub.

İranın neft naziri Möhsün Paknejad ölkənin xam neft ixracının davam etdiyini bildirib. Onun sözlərinə görə, ABŞ-nin İran limanları və gəmilərinə qarşı mühasirəsi neft satışlarını tam dayandıra bilməyib. Bununla belə, xarici bazarlara çatdırılan neftin həcmi azalıb. Paknejad ixracın hansı yollarla həyata keçirildiyi barədə ətraflı məlumat verməyib. Nazir belə məlumatların İranın rəqibləri tərəfindən istifadə oluna biləcəyini bildirib. Tehran bu səbəbdən neft tədarükünün yolları və həcmi barədə məlumatları məhdud saxlayır. Neft satışı İranın xarici valyuta gəlirlərinin əsas mənbələrindən biri olaraq qalır. ABŞ-nin təzyiqlərinə baxmayaraq, İran dünya bazarlarına xam neft çıxarmağa davam etdiyini bildirir.

İran Həmkarlar Palatasının rəhbəri Qasım Nüdeh Fərəhani ölkədə mal qıtlığının olmadığını bildirib. Onun sözlərinə görə, əsas problem məhsulların qiymətlərinin yüksəlməsidir. Qiymət artımının səbəblərindən biri daşınma istiqamətlərinin dəyişməsi və təchizat xərclərinin artmasıdır. Malların dəmir yolu və avtomobil yolları ilə daşınması əvvəlki istiqamətlərlə müqayisədə daha çox vaxt və vəsait tələb edir. Müharibə İran iqtisadiyyatına əlavə təzyiq göstərir. Ölkə iqtisadiyyatı uzun illər davam edən sanksiyalar səbəbindən daha əvvəl də ciddi çətinliklərlə üzləşmişdi. ABŞ-nin yeni sanksiyalarından sonra İran rialı dollar qarşısında tarixi minimuma enib. Milli pul vahidinin ucuzlaşması və daşınma xərclərinin artması ölkədə qiymətlərin daha da yüksəlməsi təhlükəsini artırır.

İran parlamentinin sədri Məhəmməd Baqir Qalibaf ölkənin genişmiqyaslı iqtisadi müharibə şəraitində olduğunu bildirib. O, mövcud iqtisadi təzyiqləri İranla qarşıdurmanın mühüm istiqamətlərindən biri kimi qiymətləndirib. Qalibaf İranın bu mübarizədə də geri çəkilməyəcəyini vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, ölkəsi iqtisadi sahədə düşmən üzərində qələbə qazanacaq. Açıqlama İrana qarşı iqtisadi təzyiqlərin gücləndiyi bir vaxta təsadüf edir. İranın digər yüksək vəzifəli rəsmiləri də son günlər oxşar mövqedən çıxış ediblər. Tehran xarici iqtisadi təzyiqlərin ölkəni zəiflətməyə yönəldiyini bildirir. İran rəhbərliyi isə bu tədbirlərə müqavimət göstərəcəyini bəyan edir.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp ölkənin enerji sisteminin təhlükəsizliyinin qorunması məqsədilə fövqəladə vəziyyət elan edib. Bununla bağlı müvafiq fərman Ağ Evin rəsmi saytında dərc olunub. Fərmanda qeyd olunur ki, təhlükə həm ayrı-ayrı əməliyyatlar, həm də müəyyən kateqoriyaya daxil olan sövdələşmələr çərçivəsində yarana bilər. Buna görə ABŞ-də istifadə olunan enerji sistemi avadanlıqlarının təhlükəsizliyini, bütövlüyünü və etibarlılığını qorumaq üçün əlavə tədbirlərin görülməsinin zəruri olduğu vurğulanır.

Körfəz ölkələrində ABŞ ilə İran arasındakı müharibənin yaxın zamanda başa çatmayacağı ilə bağlı gözləntilər güclənir. Qətər Universitetinin dosenti Abdullah Bəndər əl-Üteybi Donald Trampın müharibədə üstün mövqedə olduğunu göstərməyə çalışdığını bildirib. Onun fikrincə, ABŞ prezidenti İranın nümayiş etdirdiyi strateji səbir siyasətinə bənzər yanaşma sərgiləyir. Vaşinqtonun İrana qarşı yeni iqtisadi sanksiyaları da gərginliyin artmasının göstəricisi kimi qiymətləndirilir. Mütəxəssis hesab edir ki, ABŞ-nin iqtisadi imkanları hazırda tətbiq edilən tədbirlərdən daha genişdir. Buna görə də Körfəz ölkələri qarşıdurmanın uzana biləcəyini düşünür. Bununla yanaşı, bölgə ölkələrinin yüksək səviyyəli nümayəndələrinin Tehrana səfərləri diplomatik imkanların tam tükənmədiyini göstərir. Əl-Üteybinin fikrincə, iqtisadi təzyiqlərə baxmayaraq, müharibənin danışıqlar yolu ilə dayandırılması üçün hələ də imkan mövcuddur.

ABŞ-nin BMT-dəki səfiri Mayk Uolts HƏMAS-ı Qəzzada zorakılığın artmasına görə günahlandırıb. O bildirib ki, HƏMAS atəşkəs çərçivəsində üzərinə götürdüyü öhdəlikləri yerinə yetirmək imkanına hələ də malikdir. Uoltsun sözlərinə görə, təşkilat iki dəfə silahsızlanmağa razılıq verib. Sonuncu razılığın Sülh Şurasının təqdim etdiyi 15 bəndlik yol xəritəsinin qəbul edilməsi zamanı verildiyi bildirilir. ABŞ səfiri HƏMAS-ın bəyanatlarının deyil, konkret addımlarının əsas götürüləcəyini vurğulayıb. Bu arada İsrail son həftələr Qəzza zolağına hücumlarını gücləndirib və hücumlarda fələstinli mülki şəxslər də həlak olub. İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu isə 15 bəndlik yol xəritəsini rədd edib. Bu məsələnin ABŞ və İsrail rəhbərliyi arasında fikir ayrılıqlarına səbəb olduğu bildirilir.

ABŞ müdafiə naziri Pit Heqset İrana qarşı hərbi gücdən istifadə variantının gündəmdə qaldığını bildirib. Vaşinqton bu həftə İranı iqtisadi baxımdan təcrid etmək məqsədilə genişmiqyaslı sanksiyalar tətbiq edib. Heqset hazırda iqtisadi təzyiqin Tehrana ən çox təsir edən vasitələrdən biri olduğunu deyib. Bununla yanaşı, ABŞ hərbi zərbələr endirmək imkanından imtina etməyib. Müdafiə naziri xüsusilə Hörmüz boğazında hərbi gücdən istifadə ehtimalının istisna edilmədiyini bildirib. Onun açıqlaması ABŞ ilə İran arasında gərginliyin davam etdiyi bir dövrə təsadüf edir. Vaşinqton iqtisadi sanksiyalar vasitəsilə İranın imkanlarını məhdudlaşdırmağa çalışır. Heqsetin bəyanatı hərbi variantın da ABŞ rəhbərliyinin nəzərdən keçirdiyi vasitələr sırasında qaldığını göstərir.

BMT-nin xüsusi məruzəçisi Françeska Albanese ABŞ-nin “Fələstin Fəaliyyəti” qrupuna qarşı tətbiq etdiyi sanksiyaları tənqid edib. Albanese bildirib ki, bu tədbirlər beynəlxalq cinayətlərdə ittiham olunan bir dövlətdən məsuliyyət tələb edən şəxsləri hədəfə alır. Onun fikrincə, qərarın əsas məqsədi yalnız bir neçə şəxsi və ya qrupu cəzalandırmaq deyil. Xüsusi məruzəçi bunun daha geniş tənqidçi çevrəsini susdurmağa yönəlmiş addım olduğunu düşünür. Albanese “çoxlarını susdurmaq üçün bir neçə nəfərin hədəfə alındığını” bildirib. Onun açıqlaması ABŞ-nin “Fələstin Fəaliyyəti” qrupuna qarşı qərarından sonra səsləndirilib. Məsələ Fələstinlə bağlı fəaliyyət göstərən qruplara münasibət ətrafında müzakirələri yenidən gündəmə gətirib. Albanesenin bəyanatı ABŞ-nin qərarına qarşı beynəlxalq səviyyədə səslənən tənqidi mövqelərdən biridir.

Abbas Əslani ABŞ-nin İrana qarşı iqtisadi təzyiq siyasətini şərh edib. O bildirib ki, Vaşinqton rəsmi danışıqların olmadığını desə də, bölgə vasitəçiləri ilə Tehrana ismarıclar göndərir. Əslani bunu ABŞ-nin mümkün diplomatik irəliləyişi iqtisadi təzyiqin nəticəsi kimi göstərmək istəyi ilə əlaqələndirib. Onun fikrincə, Donald Tramp İran məsələsində siyasi qələbə əldə etdiyini göstərmək istəyir. Təhlilçi mümkün razılaşmanın ABŞ ictimaiyyətinə qələbə kimi təqdim edilməsinin Tramp üçün əhəmiyyət daşıdığını bildirib. O, Trampın danışıqlardakı mövqeyini dəyişkən hesab edib. Buna görə müharibənin nə vaxt başa çatacağını müəyyənləşdirməyin çətin olduğunu deyib. Əslani yaxın günlər və həftələr üçün aydın mənzərənin olmadığını vurğulayıb.

ABŞ “Fələstin Fəaliyyəti” hərəkatına sanksiya tətbiq edib. Hərəkat “xüsusi təyin edilmiş qlobal terrorçu” kimi siyahıya daxil olunub. Qərarı ABŞ Maliyyə Nazirliyi açıqlayıb. “Fələstin Fəaliyyəti” Böyük Britaniyada yaradılıb. Hərəkatın fəaliyyəti bu ölkədə də qadağan edilib. Bir sıra insan hüquqları təşkilatları Böyük Britaniyanın qərarını tənqid edib. “Beynəlxalq Əfv” təşkilatı qadağanın etiraz hüququna təhlükə yaratdığını bildirib. ABŞ-nin qərarı hərəkat üzərindəki məhdudiyyətləri daha da artırıb.