Ceyms Devid Vensin açıqlamalarının İsrailin ABŞ-də təsir kampaniyası ilə bağlı müzakirələri yenidən gündəmə gətirdiyi bildirilir. Təhlildə İsrail hökumətinin ABŞ ictimai rəyinə təsir göstərməyə yönəlmiş genişmiqyaslı kampaniya apardığı iddia olunur. Kampaniyanın əvvəlcə İsrailə dəstəyin artırılmasına, daha sonra isə İranla bağlı siyasətin əsaslandırılmasına yönəldiyi qeyd edilir. Müəllifə görə, ABŞ–İran anlaşma memorandumundan sonra kampaniya razılaşmanı dəstəkləyən ABŞ rəsmilərini hədəf almağa başlayıb. Vitse-prezident Ceyms Devid Vensin bu prosesin əsas hədəflərindən biri olduğu iddia edilir. Təhlildə İsrail mətbuatının bunun Benyamin Netanyahu üçün siyasi problemlər yarada biləcəyini yazdığı vurğulanır. Bu qiymətləndirmələr müəllifin təhlilinə əsaslanır və rəsmi mövqeni əks etdirmir.

Keçmiş britaniyalı səfir Nikolas Hopton ABŞ-İran anlaşma memorandumundakı qeyri-müəyyən müddəaların yeni gərginliyə səbəb olduğunu bildirib. O qeyd edib ki, 14 bəndlik sənəd müxtəlif cür şərh oluna bilir. Əsas fikir ayrılığı Hörmüz boğazından təhlükəsiz keçidlə bağlı 5-ci maddə ətrafında yaranıb. İran boğaz üzərində müəyyən nəzarət hüququnu saxladığını bildirir. ABŞ isə bu mövqeni qəbul etmir. Hoptonun fikrincə, son qarşılıqlı zərbələr məhz bu fikir ayrılığından qaynaqlanır. Bununla belə, o, vəziyyətin tammiqyaslı müharibəyə çevrilmədiyini vurğulayıb. Keçmiş səfir memorandumu tərəflər arasında mühüm diplomatik nailiyyət kimi qiymətləndirib.

ABŞ və İran arasında əldə olunan anlaşma memorandumunun yenidən bərpa olunması mümkün hesab edilir, lakin bunun üçün ciddi diplomatik səylər tələb olunur. RUSI eksperti Maykl Stivens bildirib ki, əsas maneə tərəflərin bir-birinin mövqeyini qəbul etməməsidir. Onun sözlərinə görə, danışıqların davam etməsi üçün tərəflərdən biri mövcud gərginliyi azaltmağa yönəlmiş addım atmalıdır. Ekspert memorandumun bəzi müddəalarının yenidən hərbi qarşıdurma riskini artırdığını qeyd edib. O bildirib ki, tərəflər arasında fikir ayrılıqlarına baxmayaraq, neft qiymətlərinin kəskin yüksəlməməsi bazarların diplomatik həll ehtimalına inandığını göstərir. Stivens hesab edir ki, ABŞ və İran arasında uzunmüddətli qarşıdurmanın qarşısını almaq üçün danışıqlar kanalı açıq saxlanmalıdır.

Qətər diplomatlarının ABŞ və İran arasında əldə olunmuş anlaşma memorandumunu qorumaq və yeni eskalasiyanın qarşısını almaq üçün İrana səfər etdiyi bildirilir. Mənbələrə görə, Qətər nümayəndə heyəti İran rəsmiləri ilə danışıqlar apararaq gərginliyin azaldılması və daha geniş diplomatik prosesin davam etdirilməsi üçün imkanları müzakirə edir. Qətər və Pakistan əvvəlki aylarda ABŞ-İran danışıqlarında mühüm vasitəçi rolunu oynayıb. Tərəflər arasında əldə olunan memorandumun cəmi üç həftə əvvəl imzalandığı və vasitəçilərin bu razılaşmanın qorunmasına çalışdığı qeyd olunur. Yeni diplomatik təşəbbüslərin əsas məqsədi mövcud anlaşmanı möhkəmləndirmək və gələcək sülh çərçivəsi üçün zəmin yaratmaqdır. ABŞ-İran qarşıdurmasının yenidən gərginləşdiyi bir vaxtda Qətərin səyləri regional sabitlik baxımından mühüm addım kimi qiymətləndirilir.

İran Prezidenti Məsud Pezeşkian ABŞ ilə danışıqları müdafiə edib. O bildirib ki, ali rəhbər Müctəba Xamenei danışıqları qadağan etməyib. Pezeşkianın sözlərinə görə, əgər belə bir göstəriş olsaydı, hökumət buna mütləq əməl edərdi. Bu açıqlama ABŞ–İran anlaşma memorandumu ilə bağlı ölkə daxilində davam edən tənqidlər fonunda verilib. Müctəba Xameneinin razılaşmaya dair mövqeyi İranda geniş müzakirə olunur. Ali rəhbərin daha əvvəl memorandumla bağlı fərqli baxışa malik olduğunu deməsi mübahisələri artırıb. Tehran isə danışıqların davam etdiyini bildirir.

İran xarici işlər nazirinin müavini Kazım Qəribabadi Dohada Qətər və Pakistan rəsmiləri ilə keçirilən görüşlərin başa çatdığını bildirib. Görüşlər ABŞ ilə İran arasında imzalanmış anlaşma memorandumunun icrası çərçivəsində aparılıb. Müzakirələrin əsas məqsədi memorandumun müddəalarının həyata keçirilməsi ilə bağlı məsələləri dəyərləndirmək olub. Görüşlərin nəticələri barədə hələlik ətraflı məlumat açıqlanmayıb. Qətər və Pakistan bu prosesdə vasitəçi rolunda çıxış edir. Tehran danışıqların texniki xarakter daşıdığını vurğulayır. Əlavə açıqlamaların daha sonra veriləcəyi bildirilir.

İran ABŞ ilə imzalanmış anlaşma memorandumunun icrasına nəzarət məqsədilə xüsusi əlaqə kanalının yaradılacağını açıqlayıb. İran xarici işlər nazirinin müavini Kazım Qəribabadinin sözlərinə görə, bu mexanizm memorandumun mümkün pozuntularının müzakirəsinə imkan verəcək. O, açıqlamanı Qətər vasitəçiləri ilə keçirilən görüşdən sonra verib. Qəribabadi bildirib ki, İranın dondurulmuş 6 milyard dollarlıq vəsaitinin bir hissəsi ölkənin ehtiyac duyduğu malların alınmasına sərf olunacaq. Məlumat İranın rəsmi IRNA agentliyi tərəfindən yayılıb. Danışıqlar ABŞ və İran arasında əldə olunmuş memorandumun icrası çərçivəsində davam edir. Tərəflər öhdəliklərin yerinə yetirilməsi mexanizmlərini müzakirə edirlər.

İran xarici işlər nazirinin müavini Kazım Qəribabadi Dohada İran və ABŞ nümayəndə heyətləri arasında görüş keçirildiyi barədə məlumatları təkzib edib. O bildirib ki, İran nümayəndə heyəti yalnız Qətər və Pakistan nümayəndələri ilə üçtərəfli formatda danışıqlar aparıb. Qəribabadinin sözlərinə görə, müzakirələr ABŞ ilə imzalanmış anlaşma memorandumunun icrasına həsr olunub. Danışıqlarda əsas mövzular Livanla bağlı öhdəliklər və İranın dondurulmuş maliyyə vəsaitlərinin azad edilməsi olub. Məlumat yarı rəsmi Mehr agentliyi tərəfindən yayılıb. İran tərəfi ABŞ nümayəndələri ilə birbaşa görüşün keçirilmədiyini vurğulayıb. Danışıqlar texniki xarakter daşıyıb.

ABŞ-nin sabiq diplomatı Coi Hud İranın Körfəz ölkələrinə siyasi mesaj verməyə çalışdığını iddia edib. Onun sözlərinə görə, Tehran anlaşma memorandumunu Hörmüz boğazı üzərində təsir imkanlarının göstəricisi kimi təqdim edir. Hud hesab edir ki, memorandumun mətnində müxtəlif cür şərh oluna bilən ifadələr yer alır. O bildirib ki, İran qarşıdurmanı regional müstəviyə çıxarmağa çalışır. Sabiq diplomat Omanın ərazi sularında hücuma məruz qalan gəminin Qətər neftini daşıdığını xatırladıb. Onun fikrincə, bununla Qətər və Omana da təzyiq göstərilməsi hədəflənib. Hudun səsləndirdiyi fikirlər onun şəxsi siyasi qiymətləndirməsidir.

İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü İsmayıl Bəqai Hörmüz boğazında minaların təmizlənməsi ilə bağlı üçüncü tərəflərin iştirakına ehtiyac olmadığını bildirib. Onun sözlərinə görə, bu məsələ artıq anlaşma memorandumunda öz əksini tapıb. Tehran mövcud mexanizmlərin kifayət etdiyini və əlavə müdaxiləyə ehtiyac görmədiyini vurğulayıb. Açıqlama Fransa Prezidenti Emmanuel Makronun Hörmüz boğazında birgə minatəmizləmə təşəbbüsü ilə bağlı bəyanatından sonra verilib. Makron dəniz marşrutlarının təhlükəsizliyinin təmin olunması üçün tərəfdaşlarla əməkdaşlıq ediləcəyini açıqlamışdı. İran isə bu məsələnin yalnız mövcud razılaşmalar çərçivəsində həll edilməli olduğunu bildirir. Tərəflərin mövqeləri bu məsələdə fərqli olaraq qalır.

İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü İsmayıl Bəqai Dohada ABŞ rəsmiləri ilə görüş keçiriləcəyi barədə iddiaları təkzib edib. O bildirib ki, İran nümayəndə heyətinin proqramında ABŞ tərəfi ilə heç bir səviyyədə görüş yoxdur. Bəqainin sözlərinə görə, Dohadakı müzakirələr yalnız anlaşma memorandumunun icrasına həsr olunacaq. Danışıqlarda əsas mövzulardan biri İrana məxsus məhdudlaşdırılmış maliyyə vəsaitlərinin azad edilməsi olacaq. Bu məsələ Qətər tərəfi ilə müzakirə ediləcək. Qətər daha əvvəl 6 milyard dollar həcmində dondurulmuş İran vəsaitinin hələ də Tehrana köçürülmədiyini açıqlayıb. İran tərəfi ABŞ ilə yeni görüşün nəzərdə tutulmadığını bir daha təsdiqləyib.

Qətərin Baş naziri Şeyx Məhəmməd bin Əbdülrahman bin Cassim Əl-Tani Avropa İttifaqının Körfəz regionu üzrə xüsusi nümayəndəsi Luici Di Mayo ilə Dohada görüş keçirib. Qətər Xarici İşlər Nazirliyinin məlumatına görə, görüşdə tərəflər ikitərəfli münasibətləri və əməkdaşlıq imkanlarını müzakirə ediblər. Danışıqlarda ABŞ ilə İran arasında imzalanmış anlaşma memorandumundan sonra Körfəz regionunda yaranmış vəziyyət də nəzərdən keçirilib. Tərəflər təhlükəsizlik və sabitliyin möhkəmləndirilməsi istiqamətində aparılan diplomatik səyləri qiymətləndiriblər. Görüş zamanı regional dialoqun davam etdirilməsinin vacibliyi vurğulanıb. Həmçinin bölgədə gərginliyin azaldılması üçün əməkdaşlığın əhəmiyyəti qeyd olunub. Qətər diplomatik həll yollarına dəstəyini bir daha ifadə edib.