İran Parlamenti sədri Məhəmməd Baqir Qalibaf bildirib ki, Amerika Birləşmiş Ştatları İranla əldə olunmuş müvəqqəti razılaşmanın (Anlaşma Memorandumu) şərtlərini tam yerinə yetirənədək Hörmüz boğazı bağlı qalacaq. İranın mövqeyini açıq şəkildə ifadə edən Qalibaf rəsmi bəyanatında bu fikirləri qeyd edib.

ABŞ-İran qarşıdurmasında Hörmüz boğazı əsas mübahisə mövzusu olaraq qalır. İyunun 17-də imzalanan Anlaşma Memorandumunun müddəti bazar günü başa çatır. Sənəd boğazdan kommersiya gəmilərinin təhlükəsiz keçidini nəzərdə tutur. Pakistanın vasitəçilik səyləri çərçivəsində Möhsin Nəqvi Tehrana səfər edib. İran boğazın açılması üçün ABŞ-ın hərbi əməliyyatları dayandırmasını və İran vəsaitlərini azad etməsini tələb edir. Vaşinqtonun mövqeyində isə həm sərt təhdidlər, həm də sülh razılaşması ilə bağlı mesajlar yer alır.

ABŞ və İran arasında Anlaşma Memorandumunun müddətinin başa çatmasına baxmayaraq, Tehran əsas şərtlərini dəyişmir. İran razılaşmanın uzadılmasından çox, onun icrası və təhlükəsizlik təminatlarına diqqət yetirir. Tehran ABŞ-ın dəniz blokadasının aradan qaldırılmasını əsas tələblərdən biri hesab edir. Sanksiyaların yumşaldılması və dondurulmuş aktivlərin açılması da İranın iqtisadi tələbləri sırasındadır. Hörmüz boğazının açılması məsələsi də danışıqların əsas mövzularından biri olaraq qalır.

ABŞ və İran arasında iyunun 17-də imzalanan Anlaşma Memorandumunun müddəti gələn həftə başa çatır. Sənəd atəşkəs və müharibəyə son qoymaq üçün 60 günlük danışıqlar müddəti müəyyən edib. Lakin sonrakı dövrdə tərəflər arasında yenidən gərginlik yaranıb. Hörmüz boğazı, neft ixracı və dondurulmuş aktivlərlə bağlı maddələr əsas mübahisə mövzularıdır. Razılaşmanın gələcəyi və yekun sülh perspektivi hələ də qeyri-müəyyən olaraq qalır.

İran Prezidenti Məsud Pezeşkian ABŞ-la imzalanan anlaşma memorandumunda ölkəsinin milli maraqlarının tam qorunduğunu bildirib. O, razılaşmanın 14 maddəsinin heç birində İranın hüquqlarından geri çəkilmədiyini deyib. Pezeşkian əldə olunan nəticələrin əsas hissəsinin İranın xeyrinə olduğunu vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, sənəddə ABŞ-a birtərəfli üstünlük verən müddəa yoxdur. ABŞ və İran arasında iyun ayında imzalanan razılaşmaya baxmayaraq, bölgədə hərbi gərginlik yenidən artıb. Tərəflər bir-birini anlaşmanın şərtlərini pozmaqda ittiham edir. Hörmüz boğazı və qarşılıqlı öhdəliklər əsas mübahisə mövzularından biri olaraq qalır.

İranın birinci vitse-prezidenti Məhəmməd Rza Arif ABŞ-ı anlaşma memorandumunu pozmaqda ittiham edib. O bildirib ki, Vaşinqton memorandum imzalandıqdan dərhal sonra İrana hücum edib. Arifin sözlərinə görə, sənədin ilk 60 günü ərzində Hörmüz boğazında gəmi hərəkətinin idarə olunması İrana həvalə olunmuşdu. ABŞ və İran memorandumun şərtlərini pozmaqda qarşılıqlı ittihamlar irəli sürürlər. Mübahisənin mərkəzində kommersiya gəmilərinin təhlükəsiz keçidini nəzərdə tutan 5-ci maddə dayanır. Vaşinqton və Tehran bir-birini həmin öhdəliyi yerinə yetirməməkdə günahlandırır. Hörmüz boğazı ətrafında gərginlik davam edir.

Kambocada yaxın vaxtlarda Azərbaycanın “ASAN xidmət” modeli tətbiq olunacaq. Bu barədə “ASAN xidmət” məlumat yayıb. Kambocanın Azərbaycandakı yeni səfiri Sok Çea “ASAN xidmət” mərkəzinin fəaliyyəti ilə tanış olub. Dövlət Agentliyinin sədri Ülvi Mehdiyev qonağa xidmət mərkəzlərinin fəaliyyəti və innovativ həllər barədə məlumat verib. Bildirilib ki, “ASAN xidmət” modeli artıq 35-dən çox ölkəyə ixrac olunur. Görüşdə Kamboca ilə imzalanmış Anlaşma Memorandumunun icrası da müzakirə edilib. Tərəflər əməkdaşlığın genişləndirilməsi istiqamətində görülən işləri nəzərdən keçiriblər. Layihə Azərbaycanın uğurlu dövlət xidmətləri modelinin beynəlxalq miqyasda yayılmasının növbəti nümunəsi hesab olunur.

Ceyms Devid Vensin açıqlamalarının İsrailin ABŞ-də təsir kampaniyası ilə bağlı müzakirələri yenidən gündəmə gətirdiyi bildirilir. Təhlildə İsrail hökumətinin ABŞ ictimai rəyinə təsir göstərməyə yönəlmiş genişmiqyaslı kampaniya apardığı iddia olunur. Kampaniyanın əvvəlcə İsrailə dəstəyin artırılmasına, daha sonra isə İranla bağlı siyasətin əsaslandırılmasına yönəldiyi qeyd edilir. Müəllifə görə, ABŞ–İran anlaşma memorandumundan sonra kampaniya razılaşmanı dəstəkləyən ABŞ rəsmilərini hədəf almağa başlayıb. Vitse-prezident Ceyms Devid Vensin bu prosesin əsas hədəflərindən biri olduğu iddia edilir. Təhlildə İsrail mətbuatının bunun Benyamin Netanyahu üçün siyasi problemlər yarada biləcəyini yazdığı vurğulanır. Bu qiymətləndirmələr müəllifin təhlilinə əsaslanır və rəsmi mövqeni əks etdirmir.

Keçmiş britaniyalı səfir Nikolas Hopton ABŞ-İran anlaşma memorandumundakı qeyri-müəyyən müddəaların yeni gərginliyə səbəb olduğunu bildirib. O qeyd edib ki, 14 bəndlik sənəd müxtəlif cür şərh oluna bilir. Əsas fikir ayrılığı Hörmüz boğazından təhlükəsiz keçidlə bağlı 5-ci maddə ətrafında yaranıb. İran boğaz üzərində müəyyən nəzarət hüququnu saxladığını bildirir. ABŞ isə bu mövqeni qəbul etmir. Hoptonun fikrincə, son qarşılıqlı zərbələr məhz bu fikir ayrılığından qaynaqlanır. Bununla belə, o, vəziyyətin tammiqyaslı müharibəyə çevrilmədiyini vurğulayıb. Keçmiş səfir memorandumu tərəflər arasında mühüm diplomatik nailiyyət kimi qiymətləndirib.

ABŞ və İran arasında əldə olunan anlaşma memorandumunun yenidən bərpa olunması mümkün hesab edilir, lakin bunun üçün ciddi diplomatik səylər tələb olunur. RUSI eksperti Maykl Stivens bildirib ki, əsas maneə tərəflərin bir-birinin mövqeyini qəbul etməməsidir. Onun sözlərinə görə, danışıqların davam etməsi üçün tərəflərdən biri mövcud gərginliyi azaltmağa yönəlmiş addım atmalıdır. Ekspert memorandumun bəzi müddəalarının yenidən hərbi qarşıdurma riskini artırdığını qeyd edib. O bildirib ki, tərəflər arasında fikir ayrılıqlarına baxmayaraq, neft qiymətlərinin kəskin yüksəlməməsi bazarların diplomatik həll ehtimalına inandığını göstərir. Stivens hesab edir ki, ABŞ və İran arasında uzunmüddətli qarşıdurmanın qarşısını almaq üçün danışıqlar kanalı açıq saxlanmalıdır.

Qətər diplomatlarının ABŞ və İran arasında əldə olunmuş anlaşma memorandumunu qorumaq və yeni eskalasiyanın qarşısını almaq üçün İrana səfər etdiyi bildirilir. Mənbələrə görə, Qətər nümayəndə heyəti İran rəsmiləri ilə danışıqlar apararaq gərginliyin azaldılması və daha geniş diplomatik prosesin davam etdirilməsi üçün imkanları müzakirə edir. Qətər və Pakistan əvvəlki aylarda ABŞ-İran danışıqlarında mühüm vasitəçi rolunu oynayıb. Tərəflər arasında əldə olunan memorandumun cəmi üç həftə əvvəl imzalandığı və vasitəçilərin bu razılaşmanın qorunmasına çalışdığı qeyd olunur. Yeni diplomatik təşəbbüslərin əsas məqsədi mövcud anlaşmanı möhkəmləndirmək və gələcək sülh çərçivəsi üçün zəmin yaratmaqdır. ABŞ-İran qarşıdurmasının yenidən gərginləşdiyi bir vaxtda Qətərin səyləri regional sabitlik baxımından mühüm addım kimi qiymətləndirilir.

İran Prezidenti Məsud Pezeşkian ABŞ ilə danışıqları müdafiə edib. O bildirib ki, ali rəhbər Müctəba Xamenei danışıqları qadağan etməyib. Pezeşkianın sözlərinə görə, əgər belə bir göstəriş olsaydı, hökumət buna mütləq əməl edərdi. Bu açıqlama ABŞ–İran anlaşma memorandumu ilə bağlı ölkə daxilində davam edən tənqidlər fonunda verilib. Müctəba Xameneinin razılaşmaya dair mövqeyi İranda geniş müzakirə olunur. Ali rəhbərin daha əvvəl memorandumla bağlı fərqli baxışa malik olduğunu deməsi mübahisələri artırıb. Tehran isə danışıqların davam etdiyini bildirir.