İslamın ilk xəlifəsi və mömünlərin əmiri Əbu Bəkr Fil hadisəsindən təxminən üç il sonra Məkkədə doğulmuşdur. Anası Ümmül-Xeyr Səlma bint Səxr, Məkkə dövründə Hz. Peyğəmbərin Ərkam b. Əbül-Ərkamın evində (Darül-Ərkam) olduğu sırada İslamı qəbul etmişdir. Atası Əbu Quhafə isə Məkkənin fəthindən (hicrətin 8-ci ili / miladi 630) dərhal sonra oğlu Əbu Bəkrin vasitəçiliyi ilə müsəlman olmuşdur. Anasının və atasının mənsub olduğu Teym qəbiləsinin soyu Mürrə b. Kəbdə Hz. Peyğəmbərin nəsəbi ilə birləşir.

İslamın nuru Mədinədə yayılmağa başladıqca, Peyğəmbərimiz (s.ə.s) nazil olan ayələri insanlara çatdırır və xüsusilə "Əhli-Kitabı" (yəhudi və xristianları) bu uca dinə dəvət edirdi. Qurani-Kərimdə Allaha səmimiyyətlə bağlanan və Onun ayələrini dünya mənfəətinə satmayan kitab əhli müjdələnirdi. Bu müjdəyə nail olanların başında isə yəhudi alimi Abdullah bin Səlam gəlirdi.

Səhabələrin dəqiq sayı haqqında qəti bir rəqəm söyləmək tarixən mümkün olmamışdır. Bunun əsas səbəbi İslamın geniş bir coğrafiyaya sürətlə yayılması və səhabələrin müxtəlif bölgələrə dağılmasıdır. Lakin öndə gələn hədis alimlərinin bu barədə mühüm təxminləri mövcuddur.

"Səhabə" termini "səhabi" kəlməsinin cəm formasıdır. Ərəb mənşəli olan bu söz lüğəvi baxımdan "söhbət etmək", "yoldaşlıq etmək" və ya "dostluq qurmaq" mənalarını verən [s-h-b] feil kökündən törəmişdir. İstər qısa, istərsə də uzun müddət bir məclisdə və ya söhbətdə iştirak edən şəxsə səhabi deyilir. Dilimizdə geniş istifadə olunan "əshab" kəlməsi də eyni mənanı ifadə edən digər cəm formasıdır.

Mədinə dövründə Bilal Həbəşi ilə birlikdə Peyğəmbərin müəzzini olmuşdur. Bilal sübh azanını erkən, İbn Ümmü Məktum isə fəcr doğduqdan sonra oxuyardı. Qüsuru səbəbilə ona it saxlamağa icazə verilmişdir.

Alimlər səhabələrin tərcümeyi-halını, onların Hz. Məhəmməd (s.ə.s) ilə olan münasibətlərini və İslam uğrundakı xidmətlərini qeydə almağa xüsusi əhəmiyyət vermişlər.

Ömər bin Əbdüləzizin xilafətinə qədərki Əməvilər dövründə cümə xütbələrində bəzi səhabələrə qarşı təhqiramiz ifadələr işlədildiyi məlumdur. Ancaq Ömər bin Əbdüləziz bu praktikaya son qoymuş, həmin ifadələri "tərraddî" (yəni "radıyallahu anh" – Allah ondan razı olsun) şəklində duaya çevirmişdir.