#Körfəz ölkələri

Körfəz Əməkdaşlıq Şurası Hörmüz boğazında davam edən gərginliklə bağlı açıqlama verib. Təşkilat bildirib ki, gəmiçiliyə qarşı hücumlar qlobal enerji təhlükəsizliyi və ticarət üçün ciddi risk yaradır. KƏŞ BMT Təhlükəsizlik Şurasını Hörmüz boğazında sərbəst hərəkətin təmin olunması üçün addımlar atmağa çağırıb və İranı hərbi əməliyyatları dayandırmağa tələb edib. Regionda strateji su yolunun təhlükəsizliyi beynəlxalq gündəmin əsas məsələlərindən biri olaraq qalır.

Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri İranın İordaniyaya qarşı raket hücumunu pisləyib və Ammanın yanında olduğunu açıqlayıb. BƏƏ Xarici İşlər Nazirliyi hücumu İordaniyanın suverenliyinə qarşı açıq pozuntu və regional təhlükəsizliyə təhdid kimi qiymətləndirib. Nazirlik İordaniyanın təhlükəsizliyini qorumaq üçün atılan addımları dəstəklədiyini bildirib. Regionda artan hərbi gərginlik Körfəz ölkələrinin təhlükəsizlik narahatlıqlarını artırır.

Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri İranın Küveyt və Bəhreynə qarşı həyata keçirdiyi hücumları pisləyib. Xarici İşlər Nazirliyi bu addımları Körfəz ölkələrinin suverenliyinə və təhlükəsizliyinə qarşı təhdid kimi qiymətləndirib. BƏƏ Küveyt və Bəhreynlə həmrəy olduğunu bildirib. Açıqlamada regional sabitliyin qorunmasının vacibliyi vurğulanıb. Körfəz regionunda artan hərbi gərginlik dövlətlərin təhlükəsizlik narahatlıqlarını artırır. BƏƏ tərəfləri beynəlxalq hüquqa əməl etməyə və gərginliyi azaltmağa çağırıb.

İranın ABŞ-nin zərbələrinə cavab olaraq Körfəz regionunda hücumlarını davam etdirdiyi bildirilir. Küveytin hava məkanında üç ballistik raket, bir qanadlı raket və 10 pilotsuz uçuş aparatının aşkar edildiyi açıqlanıb. Hücumların qarşısı alınsa da, raket qalıqlarının düşməsi nəticəsində bir nəfərin yaralandığı qeyd olunub. Qətər və Bəhreyndə də təhlükəsizlik tədbirləri gücləndirilib. İran bu hücumları ABŞ hərbi bazalarının yerləşməsi ilə əlaqələndirir. Körfəz ölkələri isə bu ittihamları qəbul etmir və dialoqun vacibliyini vurğulayır. Regionda artan gərginlik yeni təhlükəsizlik narahatlıqları yaradıb.

ABŞ-nin Tunisdə keçmiş səfiri Coi Hud ABŞ və İran arasında diplomatik imkanların azaldığını bildirib. O, İranın son hücumlarının yalnız ABŞ-yə deyil, əsasən Körfəz ölkələrinə mesaj xarakteri daşıdığını qeyd edib. Ekspert bildirib ki, bəzi hücumlar Qətər gəmilərinə və Qətər enerji daşıyıcılarına təsir göstərib. Onun sözlərinə görə, İran bununla bölgədəki dövlətlərə və vasitəçilərə öz mövqeyini qəbul etdirmək istəyir. Hud ABŞ-nin Körfəz ölkələrindəki hərbi mövcudluğunun əsasən təlim məqsədi daşıdığını vurğulayıb. Regionda artan gərginlik Körfəz ölkələrinin təhlükəsizlik siyasətinə təsir göstərir.

İranın cənubunda yerləşən Bəndər Abbas şəhərində yeni partlayış səslərinin eşidildiyi bildirilir. İranın Mehr xəbər agentliyinin məlumatına görə, Hörmüz boğazı sahilində yerləşən bu liman şəhərində bir neçə partlayış baş verib. Hadisə ABŞ və İran arasında artan hərbi gərginlik fonunda qeydə alınıb. ABŞ-nin İran ərazisinə yeni hava zərbələri endirdiyi, Tehran tərəfinin isə ABŞ-nin müttəfiqi olan Körfəz ölkələrinə qarşı cavab addımları atdığı bildirilir. Qarşıdurmanın tərəflər arasında əldə olunan müvəqqəti anlaşmaya mənfi təsir göstərə biləcəyi qeyd olunur. Bölgədə vəziyyətin daha da gərginləşəcəyi ilə bağlı narahatlıqlar artır.

Avropa İttifaqının xarici işlər və təhlükəsizlik siyasəti üzrə ali nümayəndəsi Kaya Kallas İranın Bəhreyn, Küveyt və Hörmüz boğazı yaxınlığında gəmilərə qarşı hücumlarını pisləyib. O bildirib ki, bu addımlar əldə olunmuş razılaşmanı pozur və enerji tədarükünün bərpasını təhlükə altına salır. Kallas gələn bazar ertəsi Avropa İttifaqı ilə Körfəz ölkələrinin xarici işlər nazirlərinin görüş keçirəcəyini açıqlayıb. Görüşdə Hörmüz boğazı və Qırmızı dənizdə gəmiçilik azadlığının qorunması əsas müzakirə mövzularından olacaq. Avropa İttifaqı regionda gərginliyin azaldılması və beynəlxalq dəniz yollarının təhlükəsizliyinin təmin edilməsini vacib hesab edir. Enerji daşımalarının davamlılığı da əsas gündəm məsələlərindən biridir. Görüşün regional təhlükəsizlik baxımından mühüm əhəmiyyət daşıdığı bildirilir.

Küveyt, İordaniya, Qətər, Misir və Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri İranın son hərbi əməliyyatlarını kəskin şəkildə pisləyərək onları regional sabitliyə ciddi təhdid adlandırıblar. Küveyt Xarici İşlər Nazirliyinin yaydığı bəyanatda bildirilib ki, İranın hərbi əməliyyatları bölgədə gərginliyin azaldılmasına yönəlmiş regional və beynəlxalq səylərə zərbə vurur. Rəsmi Küveyt ölkənin təhlükəsizliyi, suverenliyi, vətəndaşlarının və sakinlərinin təhlükəsizliyinin "qırmızı xətt" olduğunu vurğulayıb.

ABŞ-nin sabiq diplomatı Coi Hud İranın Körfəz ölkələrinə siyasi mesaj verməyə çalışdığını iddia edib. Onun sözlərinə görə, Tehran anlaşma memorandumunu Hörmüz boğazı üzərində təsir imkanlarının göstəricisi kimi təqdim edir. Hud hesab edir ki, memorandumun mətnində müxtəlif cür şərh oluna bilən ifadələr yer alır. O bildirib ki, İran qarşıdurmanı regional müstəviyə çıxarmağa çalışır. Sabiq diplomat Omanın ərazi sularında hücuma məruz qalan gəminin Qətər neftini daşıdığını xatırladıb. Onun fikrincə, bununla Qətər və Omana da təzyiq göstərilməsi hədəflənib. Hudun səsləndirdiyi fikirlər onun şəxsi siyasi qiymətləndirməsidir.

Körfəz ölkələrinin fond bazarlarında ticarət günü qarışıq nəticələrlə yekunlaşıb. İnvestorlar ABŞ ilə İran arasında Dohada keçirilən danışıqların nəticəsini gözlədikləri üçün ehtiyatlı davranıblar. Səudiyyə Ərəbistanının əsas fond indeksi cüzi yüksəlsə də, Dubay, Əbu-Dabi və Qətərdə eniş qeydə alınıb. Dubayda ən böyük geriləmələrdən biri Emirates NBD bankının səhmlərində müşahidə olunub. Qətərdə isə Qatar National Bankın səhmlərinin ucuzlaşması bazarın aşağı düşməsinə səbəb olub. Eyni zamanda, Hörmüz boğazındakı son hadisələrdən sonra neft qiymətləri müəyyən qədər sabitləşib. Bazar iştirakçıları ABŞ-İran danışıqlarının nəticələrini diqqətlə izləməyə davam edirlər.

Böyük Britaniya Körfəz ölkələri üçün səyahət xəbərdarlığını yumşaldıb. BƏƏ, Qətər və Küveyt üçün əvvəlki məhdudiyyətlər ləğv olunub. Bu qərar regiondakı vəziyyətin yenidən qiymətləndirilməsi ilə bağlıdır. Mart ayında xəbərdarlıqlar münaqişəyə görə tətbiq olunmuşdu. Yeni tövsiyədə ABŞ–İran razılaşmasına da istinad edilib. Lakin vəziyyətin hələ də qeyri-sabit olduğu vurğulanıb. Hücum riskinin tam aradan qalxmadığı qeyd olunub. Regionda diqqətli davranış tövsiyə olunur.