İran müharibəsi Körfəz ölkələrini yeni təhlükəsizlik modelləri axtarmağa sövq edib. Mühənnəd Səllum ABŞ hərbi bazalarına əsaslanan mövcud təhlükəsizlik sisteminin müharibə şəraitində gözlənilən nəticəni vermədiyini bildirib. Bölgə dövlətləri bunun fonunda ikitərəfli və çoxtərəfli müdafiə əlaqələrini genişləndirməyə başlayıblar. Qətərin NATO və Türkiyə ilə, Küveytin isə Pakistanla əməkdaşlığı buna nümunə göstərilir. Səudiyyə Ərəbistanı, Türkiyə və Pakistan arasında üçtərəfli razılaşmanın olduğu da bildirilir. Bununla belə, yeni təhlükəsizlik modellərinin real böhran şəraitində səmərəliliyi hələ sınaqdan keçirilməyib. Müharibənin iqtisadi təsirləri Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Küveyt, Bəhreyn və Qətərdə daha çox hiss olunub. Son hadisələr Körfəz dövlətlərinin təhlükəsizlik və müdafiə siyasətlərini yenidən nəzərdən keçirməsini sürətləndirir.

Bölgə dövlətləri İran müharibəsinin dayandırılması üçün əsas çıxış yolunu danışıqlarda görürlər. Rəşid əl-Mühənnədi müharibənin Qətər və Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri kimi ölkələrin iqtisadiyyatına təsir etdiyini bildirib. Bununla belə, Körfəz dövlətlərinin böhranlara qarşı əhəmiyyətli maliyyə ehtiyatlarına malik olduğu qeyd olunur. Qətərin Hörmüz boğazının bağlanması və hərbi hücumlar kimi mümkün vəziyyətlərə əvvəlcədən hazırlaşdığı bildirilir. Əl-Mühənnədi bölgə ölkələrinin əsas mövqeyinin tərəfləri danışıqlar masasına qaytarmaq olduğunu vurğulayıb. O, Hörmüz boğazının mümkün qədər tez açılmasının vacibliyini qeyd edib. Körfəzin dünya üzrə gübrə tədarükünün təxminən 20 faizini təmin etməsi müharibənin qlobal təsirlərini artırır. Mütəxəssis hesab edir ki, döyüş meydanı heç bir tərəfə üstünlük qazandırmadığından ən məqbul yol diplomatik danışıqlardır.

Körfəz ölkələrində ABŞ ilə İran arasındakı müharibənin yaxın zamanda başa çatmayacağı ilə bağlı gözləntilər güclənir. Qətər Universitetinin dosenti Abdullah Bəndər əl-Üteybi Donald Trampın müharibədə üstün mövqedə olduğunu göstərməyə çalışdığını bildirib. Onun fikrincə, ABŞ prezidenti İranın nümayiş etdirdiyi strateji səbir siyasətinə bənzər yanaşma sərgiləyir. Vaşinqtonun İrana qarşı yeni iqtisadi sanksiyaları da gərginliyin artmasının göstəricisi kimi qiymətləndirilir. Mütəxəssis hesab edir ki, ABŞ-nin iqtisadi imkanları hazırda tətbiq edilən tədbirlərdən daha genişdir. Buna görə də Körfəz ölkələri qarşıdurmanın uzana biləcəyini düşünür. Bununla yanaşı, bölgə ölkələrinin yüksək səviyyəli nümayəndələrinin Tehrana səfərləri diplomatik imkanların tam tükənmədiyini göstərir. Əl-Üteybinin fikrincə, iqtisadi təzyiqlərə baxmayaraq, müharibənin danışıqlar yolu ilə dayandırılması üçün hələ də imkan mövcuddur.

Səudiyyə Ərəbistanı Hörmüz boğazından keçən Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin dövlət neft şirkətinə məxsus iki tankerə hücumu pisləyib. Ər-Riyad hücumların İran tərəfindən həyata keçirildiyini bildirib. Səudiyyə Ərəbistanının Xarici İşlər Nazirliyi hadisəni dəniz nəqliyyatı və qlobal enerji təchizatı üçün birbaşa təhdid adlandırıb. Nazirlik baş verənlərin nəticələrinə görə İranı tam məsuliyyət daşıyan tərəf hesab etdiyini açıqlayıb. Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri də İrana qarşı etirazını bildirib. Əbu-Dabinin Milli Neft Şirkəti iki gəmisinin Hörmüz boğazından keçərkən hücuma məruz qaldığını təsdiqləyib. Şirkət hadisənin nəzarət altına alındığını açıqlayıb. Hücum Hörmüz boğazında dəniz nəqliyyatının təhlükəsizliyi və qlobal enerji təchizatı ilə bağlı narahatlıqları daha da artırıb.

Qətər İran və Oman arasında Hörmüz boğazı ilə bağlı danışıqların irəliləmiş mərhələyə çatdığını açıqlayıb. Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Macid əl-Ənsari müzakirələrin kritik mərhələdə olduğunu bildirib. Doha bölgədə gərginliyin azaldılması istiqamətində bütün diplomatik səyləri dəstəklədiyini qeyd edib. Qətər vasitəçi ölkə kimi Hörmüz boğazının tezliklə açılmasını istəyir. Danışıqlar əsasən dəniz nəqliyyatının bərpası və təhlükəsiz keçidin təmin olunması məsələlərini əhatə edir. Hörmüz boğazının vəziyyəti qlobal enerji bazarları üçün böyük əhəmiyyət daşıyır. Bölgədə diplomatik həll axtarışları davam edir.

İqtisadçı Frederik Şnayder Hörmüz boğazının bağlanmasının Körfəz ölkələrinə ciddi təsir göstərdiyini bildirib. Xüsusilə Küveyt, Bəhreyn və Qətərin alternativ marşrut imkanlarının məhdud olduğu qeyd olunub. Səudiyyə Ərəbistanı və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin alternativ yolları olsa da, bunların itkiləri tam kompensasiya edə bilmədiyi vurğulanıb. Yəməndə husilərin Qırmızı dənizdə yaratdığı məhdudiyyətlərin vəziyyəti ağırlaşdırdığı bildirilib. Körfəz ölkələrinin maliyyə ehtiyatları ilə vəziyyəti idarə etdiyi, lakin iqtisadi yükün artdığı qeyd olunub. Alternativ marşrutların Hörmüz boğazını tam əvəz edə bilməyəcəyi bildirilib. Neft qiymətlərinin artımının ehtiyatların istifadəsi və Rusiyanın ixracının artması ilə məhdudlaşdırıldığı qeyd edilib. Gələcəkdə gübrə qiymətlərinin yüksəlməsi kimi əlavə iqtisadi təsirlərin yarana biləcəyi vurğulanıb.

ABŞ vitse-prezidenti Cey Di Vens Hörmüz boğazında təhlükəsiz gəmi hərəkətinin bərpası üçün ərazinin minalardan təmizlənməli olduğunu bildirib. Onun sözlərinə görə, İran və Körfəz ölkələri son bir həftə ərzində təhlükəsiz keçidin təmin edilməsi ilə bağlı danışıqlar aparırlar. Bu müzakirələrdə Omanın xüsusi rol oynadığı qeyd edilir. Vens İranın müharibənin əvvəlində Hörmüz boğazında çoxlu sayda mina yerləşdirdiyini iddia edib. Hazırda gəmilərin təhlükəsiz keçməsinə imkan verəcək yeni hərəkət qaydalarının yaradılması müzakirə olunur. ABŞ boğazın minalardan təmizlənməsini zəruri hesab edir. Vaşinqton, həmçinin İrandan ticarət gəmilərinə atəş açılmayacağına dair öhdəlik tələb edir. Bu tədbirlərin Hörmüz boğazında dəniz nəqliyyatının əvvəlki səviyyəyə qayıtması üçün vacib olduğu bildirilir.

ABŞ vitse-prezidenti Cey Di Vens İranın Hörmüz boğazından keçid haqqı almaq planının olmadığını Vaşinqtona bildirdiyini açıqlayıb. Onun sözlərinə görə, İran hakimiyyəti daxilində bəzi şəxslər belə bir ödənişin tətbiqindən danışıblar. Buna baxmayaraq, Tehran ABŞ-yə keçid haqqının tətbiq edilməyəcəyini bildirib. Vaşinqton Körfəz ölkələrinin neft və qaz ixracının müharibədən əvvəlki səviyyəyə qayıdacağını gözləyir. Vens İranın da bu istiqamətdə addımlar atacağını ABŞ-yə bildirdiyini deyib. Körfəz ölkələrinin də enerji ixracının əvvəlki səviyyəyə qaytarılmasını istədiyi qeyd olunub. Bununla belə, ABŞ İranın verdiyi vədlərlə kifayətlənmək niyyətində deyil. Vens Vaşinqtonun sözlərdən daha çox İranın atacağı addımları qiymətləndirəcəyini vurğulayıb.

İranın Hörmüz boğazını yenidən açmaq üçün təzminat tələb etməsi Körfəz ölkələrində narahatlıq yaradıb. Qətər Universitetinin dosenti Abdullah Bəndər əl-Uteybi Tehranın Omanla danışıqları ABŞ ilə müzakirələrdən ayrı qiymətləndirmədiyini bildirib. Onun sözlərinə görə, İran ABŞ-ni əvvəlki anlaşmanı pozmaqda ittiham edir və buna görə təzminat tələb edir. Mütəxəssis Hörmüz boğazında sərbəst gəmiçiliyin maliyyə güzəştləri ilə əlaqələndirilməsinin təhlükəli olduğunu düşünür. O, belə yanaşmanın boğazı siyasi və iqtisadi təzyiq vasitəsinə çevirə biləcəyini bildirib. Əl-Uteybi İranın gələcəkdə yenidən oxşar maliyyə tələbləri irəli sürə biləcəyi barədə xəbərdarlıq edib. Onun fikrincə, bu vəziyyət danışıqlara və sərbəst gəmiçilik prinsipinə olan etimadı zəiflədə bilər. Mütəxəssis böhranın həlli üçün İran-Oman danışıqları ilə yanaşı, ABŞ-İran müzakirələrinin də bərpa edilməsini vacib hesab edir.

İran xarici işlər nazirinin müavini Kazım Qəribabadi regional təhlükəsizlik məsələlərinin xarici müdaxilə olmadan, yalnız region ölkələri tərəfindən həll edilməli olduğunu bildirib. Onun sözlərinə görə, Körfəz ölkələri ilə təhlükəsizlik dialoqunun bərpası üçün münasib şərait yaranıb. Qəribabadi həmçinin bəzi qonşu ölkələrin ərazisindən həyata keçirildiyini iddia etdiyi hücumlarla bağlı sənədlərin BMT Təhlükəsizlik Şurasına təqdim edildiyini açıqlayıb.

Körfəz Əməkdaşlıq Şurası husilərin Səudiyyə Ərəbistanının Nəcran bölgəsinə hücumlarını qətiyyətlə pisləyib. KƏŞ-in baş katibi Casim Məhəmməd əl-Budeyvi hücumu beynəlxalq və humanitar hüququn pozulması olan terror aktı kimi qiymətləndirib. O, Səudiyyə Ərəbistanının təhlükəsizliyinin bütün Körfəz ölkələrinin təhlükəsizliyi ilə birbaşa əlaqəli olduğunu vurğulayıb. KƏŞ Ər-Riyadın sərhədlərini, suverenliyini və müstəqilliyini qorumaq üçün həyata keçirdiyi tədbirlərə tam dəstəyini açıqlayıb.

Müdafiə analitiki Saşa Bruxmann İranın Hörmüz boğazı ilə bağlı siyasətini şərh edib. O bildirib ki, Tehranın əsas məqsədi iqtisadi gəlir deyil, strateji nəzarəti qorumaqdır. Analitik İranın əvvəlcə rüsum, sonra xidmət haqqı, indi isə könüllü ödəniş modelini irəli sürdüyünü xatırladıb. Onun fikrincə, İran boğaz üzərində dominant mövqeyini saxlamaq istəyir. Bruxmann Omanın birgə idarəetmə təklifinin bu səbəbdən rədd edildiyini bildirib. O, Tehranın Körfəz ölkələri ilə ayrıca anlaşmalar əldə etməyə çalışdığını da qeyd edib. İran bu qiymətləndirmələrə hələlik münasibət bildirməyib.