Səudiyyə Ərəbistanı ABŞ və İran arasında 9 maddədən ibarət tarixi saziş layihəsini yayımlayıb. Taslak şərtsiz atəşkəs, sanksiyaların mərhələli ləğvi və hərbi əməliyyatların dayandırılmasını nəzərdə tutur. Basra Körfəzi və Hörmüz Boğazında hərəkət azadlığı, birgə komitənin yaradılması və anlaşmanın beynəlxalq hüquqa uyğunluğu taslakda yer alıb.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp Hörmüz boğazında tranzit üçün rüsum tətbiqinə qarşı çıxıb və bildirib ki, ABŞ hazırda blokada vasitəsilə boğaz üzərində tam nəzarətə malikdir. O həmçinin vurğulayıb ki, ABŞ istəyir ki, su yolu azad və ödənişsiz qalsın. Son 24 saatda 31 gəmi boğazdan keçib, bu məlumat SEPAH/IRGC tərəfindən açıqlanıb.

BŞ Prezidenti Donald Tramp Hörmüz boğazı ilə bağlı bəyanatında ABŞ-ın həmin strateji su yolu üzərində tam nəzarətə malik olduğunu iddia edib. O qeyd edib ki, ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin icazəsi olmadan heç bir gəmi boğazdan keçə bilməz və marşrut üzərində “tam nəzarət” qurulub. Analitiklər bildirir ki, İran hələ də bölgədə təsirini saxlayır və boğazın tam nəzarəti reallıqda daha mürəkkəbdir.

ABŞ dövlət katibi Marko Rubio İranın Hörmüz boğazında tranzit üçün rüsum sistemi tətbiq etməsinin diplomatik danışıqları mümkünsüz edə biləcəyini bildirib. Rubio qeyd edib ki, bu cür mexanizm beynəlxalq qanunlara uyğun deyil və qlobal ticarət üçün təhlükə yaradır. ABŞ hökuməti İranın boğazdan keçən gəmilərə ödəniş tələb etməsini və ya keçidləri seçməsini qəbul etmir və bu addımı beynəlxalq sulara nəzarət cəhdi kimi qiymətləndirir. Rubio əlavə edib ki, rüsum mexanizminin davamı danışıqlar prosesinə ciddi zərər verəcək və razılaşma imkanlarını məhdudlaşdıracaq.

Hörmüz boğazı müharibənin başlanmasından 11 həftə sonra hələ də qapalı qalır və bu, qlobal iqtisadiyyat üçün ciddi zərər yaradır. SEPAH/Hərbi Dəniz Qüvvələri boğaz üzərində nəzarəti saxlayır, ABŞ isə İran limanlarına blokada tətbiq edir. Son məlumatlara görə, Tehran bəzi gəmilərdən tranzit üçün hər gəmi başına 2 milyon dollara qədər rüsum tələb edib. İqtisadi təhlillər göstərir ki, bu ödənişlər bir sıra ölkələr tərəfindən qeyri-qanuni hesab edilsə də, qlobal gündəlik iqtisadi itki ilə müqayisədə daha sərfəli ola bilər.

Beynəlxalq Enerji Agentliyinin rəhbəri Fatih Birol qlobal neft bazarının Hörmüz böhranı fonunda iyul və ya avqust aylarında “qırmızı zona”ya daxil ola biləcəyini xəbərdarlıq edib. Səbəb Yaxın Şərqdən ixrac həcmlərinin azalması və yay mövsümündə artan yanacaq tələbi ilə ehtiyatların tükənməsidir. Birol vəziyyətdən çıxış yolunu Hörmüz boğazının tam şəkildə açılmasında görür ki, bu su yolu müharibədən əvvəl dünya neft və qaz tədarükünün təxminən beşdəbirini təmin edirdi. IEA artıq mart ayında strateji ehtiyatlardan 400 milyon barel neftin bazara buraxılması barədə razılığa gəlmişdi, lakin bu ehtiyatlar tədricən azalır.

Fransa NATO-nun Hörmüz boğazında beynəlxalq missiyada iştirak etməyi uyğun hesab etmir və bu ideyanı rədd edib. Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü vurğulayıb ki, Şimali Atlantika Müqaviləsi Şimali Atlantika məkanına tətbiq olunur və NATO-nun əsas məqsədi Yaxın Şərqdə və Hörmüz boğazında baş verən hadisələrə müdaxilə etmək deyil. Fransa bu missiyada iştirakın alyansın mahiyyətinə uyğun gəlmədiyini qeyd edir və mövqeyinin aydın və dəyişməz olduğunu bildirir. Bu, regionda baş verən gərginliklər fonunda alyansın rolu və iştirakçılıq prinsipləri ilə bağlı diplomatik mövqeyi əks etdirir.

Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri (BƏƏ) Dövlət Başçısının diplomatiya müşaviri Ənvər Karkaş bildirib ki, İranın Hürmüz Boğazını nəzarət altına alma və ya BƏƏ-nin “dəniz suverenliyini pozma” cəhdləri yalnız xəyaldır. Karkaş sosial media hesabında yayımladığı açıqlamada bölgədəki gərginlik və təhlükəsizlik çatışmazlığını şərh edib.

Səudiyyə Ərəbistanının XİN-i ABŞ Prezidenti Donald Trampın İranla bağlı hücum planlarını müvəqqəti dayandırmaq qərarını müsbət qarşılayıb və diplomatiya üçün yeni imkanlar yaradacağını bildirib. Nazir “X” platformasında yazıb ki, İran da danışıqların irəliləməsinə yönəlmiş səylərə “təcili şəkildə cavab verməlidir” və bu proses hərtərəfli bir sazişlə nəticələnməlidir.

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının FAO agentliyi Hörmüz boğazındakı pozuntuların qlobal ərzaq qiymətləri böhranına səbəb ola biləcəyini və sistemli aqrar-ərzaq şokunun başlanğıcı ola biləcəyini bildirib. Təşkilat bu vəziyyəti “sistemli aqrar-ərzaq şokunun başlanğıcı” kimi qiymətləndirir və qeyd edir ki, şok mərhələli şəkildə inkişaf edir: enerji, gübrə, toxum, aşağı məhsuldarlıq, əmtəə qiymətlərinin artması və nəticədə ərzaq inflyasiyası.

ABŞ və İran arasında Hörmüz boğazı ilə bağlı yaranan dalan vəziyyətinin yaxın zamanda həll olunması çətin görünür, CSIS-in baş tədqiqatçısı Uill Todman bu qarşıdurmanın bir müddət davam edə biləcəyini bildirib. Todmanın sözlərinə görə, İran hesab edir ki, blokada uzandıqca ABŞ daxilində prezident Donald Trampa təzyiqlər artacaq və digər ölkələr qlobal iqtisadi təsirlərə görə Vaşinqton və İsraili daha yumşaq mövqe tutmağa məcbur edə bilər.

İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu (SEPAH) bildirib ki, son 24 saat ərzində Hörmüz boğazından azı 26 gəmi keçib, onlardan neft tankerləri, konteyner daşıyan və digər kommersiya gəmiləri olub. SEPAH qeyd edib ki, həmin gəmilər arasında neft tankerləri, konteyner daşıyan yük gəmiləri və digər kommersiya təyinatlı dəniz nəqliyyatı vasitələri olub.