Dohada yerləşən Ali Təhsil İnstitutunun professoru Mühənnəd Səllum İranın Hörmüz boğazında yeni vəziyyət formalaşdırmağa çalışdığını bildirib. Onun sözlərinə görə, Tehran boğazdan keçən gəmilər üzərində daha geniş nəzarət qurmaq və keçidlərə görə ödəniş tətbiq etmək istəyir. Təhlilçi qeyd edib ki, Oman bu təşəbbüsə qoşulmağa hazır görünmür. O hesab edir ki, ABŞ isə İrana qarşı iqtisadi təzyiqi artırmaqla Hörmüz boğazındakı vəziyyətə təsir göstərməyə çalışır. Mühənnəd Səllumun fikrincə, Vaşinqton gəmiçiliyin məhdudlaşdırılması davam edərsə, İranın enerji infrastrukturuna daha ciddi zərbələr endirə bilər. O, İranın uzun müddət neft ehtiyatlarını saxlaya bilməyəcəyini də vurğulayıb. Təhlilçi bu qarşıdurmanın bölgədə gərginliyi daha da artıra biləcəyini bildirib.

ABŞ, Yaponiya və Cənubi Koreya enerji təhlükəsizliyi sahəsində yeni üçtərəfli əməkdaşlıq mexanizmi yaradıb. NATO Zirvə Toplantısı çərçivəsində imzalanan memorandum ümumi təhlükəsizlik maraqlarının gücləndirilməsini nəzərdə tutur. Sənəd qabaqcıl nüvə reaktorlarının digər ölkələrdə tətbiqinin sürətləndirilməsinə yönəlib. Layihənin ilk mərhələsi Hind-Sakit okean bölgəsini əhatə edəcək. ABŞ bu təşəbbüs çərçivəsində texniki dəstək proqramına 10 milyon ABŞ dollarından çox əlavə maliyyə ayıracaq. Bu vəsait tərəfdaş ölkələrin enerji təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsinə xidmət edəcək. Razılaşma regionda enerji əməkdaşlığının yeni mərhələsi kimi qiymətləndirilir.

Təhlilçi Rob Qayst Pinfold hesab edir ki, Hörmüz boğazına nəzarət İran rəhbərliyi üçün dəyişdirilməsi mümkün olmayan əsas məsələlərdəndir. Onun sözlərinə görə, bu mövzuda İran daxilində fikir ayrılığı yoxdur. Tehran boğaz üzərində nəzarət üçün inzibati mexanizmlər formalaşdırıb. Təhlilçi hesab edir ki, mövcud vəziyyət hərbi yolla dəyişdirilə bilməz. Onun fikrincə, yalnız ABŞ ilə İran arasında əldə olunacaq razılaşma yeni şərait yarada bilər. Belə bir razılaşma baş verməyənədək bölgədə hazırkı vəziyyət davam edəcək. Hörmüz boğazı qlobal enerji daşımalarının əsas marşrutlarından biri olaraq qalır.

ABŞ-ın strateji neft ehtiyatları 1983-cü ildən bəri ən aşağı səviyyəyə enib. Enerji İnformasiyası Administrasiyasının məlumatına görə, iyunun 26-da başa çatan həftə ərzində ehtiyatlardan 5,5 milyon barel xam neft götürülüb. Bunun nəticəsində ehtiyatlarda qalan neftin həcmi 325,7 milyon barelə düşüb. Bu, 1983-cü ilin may ayından bəri qeydə alınan ən aşağı göstəricidir. ABŞ strateji neft ehtiyatlarını 1975-ci ildə ərəb neft embarqosundan sonra yaradıb. Həmin ehtiyatların maksimum tutumu təxminən 720 milyon bareldir. Mövcud azalma Vaşinqtonun enerji təhlükəsizliyi ilə bağlı narahatlıqları yenidən gündəmə gətirib.

ABŞ və İsrailin İrana qarşı başladığı hərbi əməliyyatlardan sonra qlobal enerji sektorunda mühüm dəyişikliklər baş verib. ABŞ ilə İran arasında davam edən danışıqlar bazarlarda sabitliyə ümid yaratsa da, mütəxəssislər müharibənin enerji bazarında qalıcı izlər buraxdığını bildirirlər. Onların fikrincə, enerji təhlükəsizliyi, təchizat marşrutları və investisiya siyasətində yeni yanaşmalar formalaşıb. Bu dəyişikliklərin qısa müddətdə aradan qalxması gözlənilmir. Qlobal enerji bazarında yeni reallıqların yarandığı vurğulanır. Danışıqların nəticəsi gələcək inkişaf üçün həlledici hesab olunur. Enerji sektorunda uzunmüddətli transformasiyanın davam edəcəyi proqnozlaşdırılır.

ABŞ energetika naziri Kris Rayt Hörmüz boğazından son 24 saatda 20 milyon barrel neftin keçdiyini bildirib. O, İranın mina təhlükəsinin enerji daşımalarının normallaşmasına mane olduğunu deyib. Məlumata görə, Hörmüz qlobal neft axınının əsas marşrutlarından biridir. Açıqlama enerji bazarlarında gərginlik fonunda verilib.

ABŞ Dövlət katibi Marko Rubio Hörmüz boğazından keçid üçün rüsum tətbiq edilməsinin mümkün olmadığını bildirib. O, beynəlxalq su yollarında ödəniş mexanizminin qəbul edilməyəcəyini və buna qarşı geniş beynəlxalq mövqe olacağını deyib. İran isə boğazdan keçid üçün ödəniş ideyasını gündəmə gətirmişdi. Hörmüz qlobal enerji daşımalarında strateji əhəmiyyətə malikdir.

ABŞ Dövlət katibi Marko Rubio Hörmüz boğazında sərbəst və təhlükəsiz keçidin təmin olunmasının vacibliyini bildirib. O, bu su yolunun beynəlxalq statusa malik olduğunu və bütün ölkələr üçün açıq olmalı olduğunu deyib. Rubio beynəlxalq hüquqa əsasən heç bir dövlətin rüsum tələb edə bilməyəcəyini vurğulayıb. O, dəniz təhlükəsizliyinin qlobal enerji bazarı üçün kritik rol oynadığını qeyd edib. Açıqlama regionda gərginlik fonunda səslənib. ABŞ rəsmisi beynəlxalq ticarətin qorunmasının vacibliyini önə çəkib.

Fatih Birol İranla bağlı enerji böhranının qlobal elektrikləşməni sürətləndirəcəyini bildirib. O qeyd edib ki, ölkələr enerji strategiyalarını yenidən nəzərdən keçirir. Məqsəd enerji təhlükəsizliyini gücləndirmək və qiymət risklərini azaltmaqdır. Birol böhranın elektrikləşməyə əlavə təkan verəcəyini deyib. Qlobal enerji siyasətində dəyişikliklər gözlənilir.

İran parlament sədri Məhəmməd Baqir Qalibaf və xarici işlər naziri Abbas Əraqçi Hörmüz boğazının idarə olunmasını müzakirə etmək üçün Omana yola düşüblər. Səfərin məqsədi koordinasiyanın gücləndirilməsi və idarəetmə mexanizmlərinin müzakirəsidir. Tehran bölgədə təhlükəsiz keçidin təmin olunmasını prioritet sayır. Hörmüz boğazı enerji daşımaları üçün strateji əhəmiyyət daşıyır. Danışıqlar beynəlxalq diqqət çəkir.

Hörmüz boğazında gəmilərin təhlükəsiz keçidi üçün tərəflər arasında rabitə xətti yaradılıb. İran Xarici İşlər Nazirliyi danışıqlarda irəliləyiş olduğunu bildirib. Bununla belə, Tehran boğazın bağlandığını elan edib və gəmilərə yaxınlaşmamaq barədə xəbərdarlıq edib. Gərginlik davam etsə də, kommunikasiya kanalları açıq saxlanılır. Məsələ hələ də diplomatik müzakirə mövzusudur. Ekspertlər bunu geniş prosesin bir hissəsi sayır. Bölgədə risklər qalır.

Azərbaycan xarici işlər naziri Almaniyanın Azərbaycandakı səfiri Ralf Horlemannı qəbul edib.