BAKI, AzerVoice
Ondokuz Mayıs Universiteti (OMÜ) Sağlıq Elmləri Fakültəsi Uşaq İnkişafı Bölümü müəllimlərindən dosent Yaşar Barut erkən yaşda telefon və planşet istifadəsinin uşaqların inkişafına ciddi zərər verdiyini açıqlayıb.
Barut yazılı bəyanatında bildirib ki, xüsusilə 0–6 yaş arası uşaqların ekran qarşısında çox vaxt keçirməsi beyin inkişafı, dil öyrənmə və sosial bacarıqlar baxımından kritik risklər yaradır. Onun sözlərinə görə, bu dövrdə uşaqlar üçün oyun, təcrübə yolu ilə öyrənmə və insanlarla ünsiyyət əsas inkişaf faktorlarıdır. Telefon kimi passiv ekranlar isə dili anlama, duyğuları ifadə etmə və sosial reaksiyaları tanıma sahəsində gecikmələrə səbəb ola bilər.
Uzunmüddətli ekran istifadəsi təhlükələri
Mütəxəssis əlavə edib ki, telefon və planşetdən uzun müddət istifadə diqqət çatışmazlığı, yuxu pozuntuları və sosial bacarıqlarda zəifliyə gətirib çıxara bilir. Belə ki, sürətli vizual dəyişikliklər diqqət müddətini azaldır.
Eyni zamanda mavi işıq uşaqlarda yuxu hormonlarının ifrazını zəiflədərək yuxuya getməni çətinləşdirir.
Ünsiyyətin ekranla əvəzlənməsi empatiyanın formalaşmasına və sosial siqnalların oxunmasına mənfi təsir göstərir.
Barut xəbərdarlıq edib ki, bir çox valideynlərin uşaqları sakitləşdirmək və ya əyləndirmək üçün telefona müraciət etməsi yanlış yanaşmadır:
“Telefonu bir ‘sakitləşdirici’ və ya ‘mükafat–cəza vasitəsi’ kimi istifadə etmək, uşaqların hisslərinin tənzimləmə qabiliyyətinin formalaşmasının qarşısını alır. Bu, gələcəkdə stress, həyəcan və ya qəzəblə mübarizə aparmaqda çətinliklər yarada bilər”.
Valideynlər və müəllimlərə tövsiyə
Dosent Barut valideyn və müəllimlərin uşaqlara texnologiyadan düzgün istifadə nümunəsi göstərməli olduğunu vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, xüsusilə məktəbəqədər yaşda gündəlik ekran vaxtı 1 saatı keçməməlidir. Bunun əvəzinə uşaqlar kitab oxumağa, açıq havada oyunlara və yaradıcılıq fəaliyyətlərinə təşviq edilməlidir.
O, həmçinin dövlət siyasətində media savadlılığının məktəb proqramlarına daxil edilməsinin vacibliyini bildirib. Skandinaviya ölkələrində tətbiq olunan “ekran detoksu günləri” və Yaponiyada aparılan məhdudlaşdırıcı siyasətlər uşaqların texnologiya ilə sağlam münasibət qurmasına imkan yaradan uğurlu nümunələr kimi təqdim edilib.