İsveç hökuməti 2026-cı ildən etibarən ibtidai, orta və yuxarı məktəblərdə ağıllı mobil telefonların istifadəsini qadağan etmək barədə qərar verib. İsveçin Təhsil naziri Simona Mohamsson, ölkənin rəsmi radiosu SR-ə verdiyi açıqlamada bildirib ki, bütün məktəb pillələrində şagirdlərin dərs vaxtı ilə yanaşı teneffüslərdə də telefon istifadə etməsinə icazə verilməyəcək. Nazir əlavə edib ki, bu qərarın həyata keçirilməsi üçün hökumət 10 milyon dollar büdcə ayırıb.

Ağıllı telefon və planşet istifadəsinin artması ilə birlikdə ortaya çıxan “telefon boynu” (text neck) anlayışı gündəlik həyatda daha çox işlədilməyə başlanıb. İnsanların uzun müddət önə əyilmiş vəziyyətdə ekrana baxması boyuna əlavə yük salır və bu, boyun ağrıları ilə əlaqələndirilir. Amma bu, həqiqətən tibbi bir sindromdurmu, yoxsa müasir dövrün sağlamlıq təşvişlərindən biri?

Barut yazılı bəyanatında bildirib ki, xüsusilə 0–6 yaş arası uşaqların ekran qarşısında çox vaxt keçirməsi beyin inkişafı, dil öyrənmə və sosial bacarıqlar baxımından kritik risklər yaradır. Onun sözlərinə görə, bu dövrdə uşaqlar üçün oyun, təcrübə yolu ilə öyrənmə və insanlarla ünsiyyət əsas inkişaf faktorlarıdır. Telefon kimi passiv ekranlar isə dili anlama, duyğuları ifadə etmə və sosial reaksiyaları tanıma sahəsində gecikmələrə səbəb ola bilər.

Dr. Akbeyaz vurğulayır ki, uşaqların inkişaf etməkdə olan gözləri və beyinləri mavi işığa böyüklərdən daha həssasdır. Bu, onların yuxu-oyanma dövrünü tənzimləyən melatonin hormonunun istehsalını əngəlləyir, nəticədə yuxu pozğunluqları, diqqət çatışmazlığı, öyrənmə çətinlikləri və emosional qeyri-sabitlik kimi problemlərə yol açır. Xüsusilə yeniyetməlik dövründə bu təsirlər daha ciddi ola bilər, çünki bu yaşda beyin inkişafı və emosional tarazlıq xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Mavi işığın təsirləri yalnız yuxusuzluqla məhdudlaşmır. Qeyri-kafi yuxu uşaqların fiziki inkişafına da təsir edərək böyümə hormonu ifrazını azaldır, həmçinin yaddaş, diqqət və akademik performansda problemlər yaradır.

Dünya üzrə 100,000-dən çox gənc arasında aparılan araşdırma, 13 yaşına çatmamış smartfon sahibi olan uşaqların 18-24 yaş arasında intihar düşüncələri, aqressivlik, reallıqdan uzaqlaşma, emosional nəzarətin itirilməsi və özünə hörmətin aşağı olması kimi psixi sağlamlıq problemləri ilə üzləşdiyini ortaya qoyub. Sapien Laboratoriyasının baş alimi Dr. Tara Thiagarajan, bu yaşda smartfon istifadəsinin spirt və tütün kimi məhdudlaşdırılmalı olduğunu vurğulayaraq, inkişaf etməkdə olan ağılların onlayn mühitdən dərin təsirləndiyini bildirib.

Ümummilli araşdırmalara görə, orta və lisey şagirdlərinin 37%-i sosial medianın gündəlik həyatlarına təsir etdiyini, 22%-i isə hesablarına daxil ola bilməyəndə narahatlıq keçirdiklərini bildirib. Xalq Gücü Partiyasından millət vəkili Ço Jung-hun, “Uşaqlarımız sosial şəbəkələrə aludədir, səhərə qədər İnstaqramda qalırlar,” deyərək qanunu müdafiə edib. Qanun təhsil məqsədləri və ya əlilliyi olan tələbələr üçün cihaz istifadəsinə icazə verir, lakin bəzi gənclər təşkilatları bunun insan hüquqlarını poza biləcəyini iddia edir. Pew Araşdırma Mərkəzinə görə, 99% internet və 98% smartfon sahibliyi ilə Cənubi Koreya dünyanın ən rəqəmsal cəmiyyətlərindən biridir. X platformasında yayılan fikirlər, qadağanın dərs konsentrasiyasını artıracağını, lakin şəxsi azadlıqlara təsir edə biləcəyini göstərir.

Yeni qərara əsasən, ölkənin bütün bölgələrində tətbiq ediləcək qadağa ilə yanaşı, intizam qaydaları və cəzaları məktəblər tərəfindən müəyyən olunacaq. Üç dil icması — fransız, alman və flamand icmalarında fərqli tətbiqlər nəzərdə tutulub. Qeyd edək ki, fransızdilli icmada artıq 2024-2025-ci ildən ibtidai məktəblərdə telefon istifadəsi tam qadağan edilib. Almandilli bölgədə isə 2025-2026-cı ildən həm dərs, həm də tənəffüs vaxtlarında telefon və ağıllı saatların istifadəsi yasaqlanacaq. Flamand icmasında isə mərhələli şəkildə tətbiq edilən qadağa orta məktəblərin bütün siniflərini əhatə edəcək.