BAKI,VOA Analitik Təhlil Mərkəzi
ABŞ Prezidenti Donald Tramp administrasiyasının yaratdığı və “anti-silahlaşdırma fondu” adlandırdığı yeni maliyyə mexanizmi ölkədə ciddi siyasi və hüquqi mübahisələrə səbəb olub. Demokratlar və hüquq ekspertləri hesab edir ki, fond gələcəkdə 2021-ci il 6 yanvar hadisələrində iştirak etmiş və sonradan Tramp tərəfindən əfv olunmuş şəxslərə kompensasiya ödənilməsi üçün istifadə oluna bilər.
ABŞ Ədliyyə Nazirliyi federal hökumət tərəfindən haqsız şəkildə hədəfə alındığını iddia edən şəxslərə maliyyə kompensasiyası verilməsi məqsədilə yeni fond yaradıldığını açıqlayıb.
Fond Prezident Donald Trampın ABŞ Daxili Gəlirlər Xidmətinə qarşı qaldırdığı məhkəmə iddiası üzrə əldə olunan razılaşmanın bir hissəsidir. Tramp vergi məlumatlarının mediaya sızdırılmasına görə qurumu məsuliyyət daşımaqda ittiham etmişdi.
Məlumata görə, 2018–2020-ci illərdə Trampın vergi məlumatları mətbuata ötürülüb. ABŞ Ədliyyə Nazirliyi sonradan Daxili Gəlirlər Xidmətinin keçmiş podratçısı Charles Edward Littlejohn-u həmin sənədləri sızdırmaqda ittiham edib. O, məlumatları yaydığını etiraf edib və 2024-cü ildə beş il müddətinə azadlıqdan məhrum olunub.
Tramp bu ilin yanvar ayında Daxili Gəlirlər Xidməti və Maliyyə Nazirliyinə qarşı 10 milyard dollarlıq iddia qaldıraraq vergi məlumatlarının qorunmamasına görə hökumət qurumlarını günahlandırmışdı.
Vaşinqton Baş Prokurorluğu tərəflər arasında əldə olunan razılaşma çərçivəsində “anti-silahlaşdırma fondu”nun yaradıldığını elan edib.
Tramp tərəfindən təyin olunmuş müvəqqəti Baş prokuror Todd Blanche bildirib ki, dövlət qurumları heç vaxt vətəndaşlara qarşı “silah” kimi istifadə olunmamalıdır və yeni fond əvvəlki dövrdə baş verdiyi iddia olunan haqsızlıqların aradan qaldırılması məqsədi daşıyır.
Fondun təxminən 1,8 milyard dollar vəsait alacağı qeyd olunur. Pul ABŞ hökumətinin məhkəmə qərarları və hüquqi razılaşmalar üzrə ödəniş etdiyi xüsusi dövlət hesabından ayrılacaq.
Federal hökumətin haqsız hüquqi addımlarından zərər gördüyünü düşünən şəxslər fonda müraciət edərək kompensasiya tələb edə biləcəklər. Fond hər üç aydan bir Baş prokurora hesabat təqdim etməlidir. Hesabatlarda kimlərin kompensasiya aldığı və ödənişlərin hansı formada həyata keçirildiyi göstəriləcək.
Fond Baş prokuror tərəfindən təyin ediləcək beş nəfərlik heyət tərəfindən idarə olunacaq. Panel üzvlərindən biri Konqres rəhbərliyi ilə məsləhətləşmələrdən sonra müəyyən ediləcək. Fondun fəaliyyəti 1 dekabr 2028-ci ilədək davam edəcək.
Fond artıq federal hakim tərəfindən təsdiqləndiyi üçün əlavə hüquqi təsdiq tələb olunmur. Bununla belə, demokrat siyasətçilər Konqresin prosesə müdaxilə etməsini istəyirlər.
Bir sıra hüquq ekspertləri bildirirlər ki, məhkəmə razılaşmasından istifadə etməklə belə böyük kompensasiya mexanizminin yaradılması icra hakimiyyətinin səlahiyyət hədlərini aşır.
Tənqidçilər hesab edirlər ki, fond nəticədə 2021-ci il yanvarın 6-da Kapitoli binasına hücum edən və sonradan Tramp tərəfindən əfv olunan şəxslərə ödəniş etmək üçün istifadə edilə bilər.
Həmin hadisələr zamanı minlərlə etirazçı Demokratların namizədi Joe Biden-in prezident seçkilərində qələbəsinin təsdiqlənməsinin qarşısını almaq üçün Konqres binasına hücum etmişdi. İğtişaşlar zamanı beş nəfər ölmüş, çox sayda insan yaralanmışdı.
2 mindən çox şəxs Konqres binasına daxil olmuş, otaqları dağıtmış və polis əməkdaşları ilə toqquşmuşdu. Təxminən 1270 nəfər federal cinayətlərdə təqsirli bilinmişdi. Cəzalar bir neçə ildən 20 ildən artıq müddətədək dəyişirdi.
Tramp ikinci prezidentlik müddəti üçün and içdiyi gün həmin hadisələrlə əlaqədar mühakimə olunan və ya ittiham edilən 1500 nəfərin cəzasını əfv etmiş və ya yüngülləşdirmişdi.
Nümayəndələr Palatasında 90-dan çox demokrat konqresmen fondun qarşısını almaq üçün hüquqi müraciət edib. Demokrat konqresmen Seth Moulton-un ofisinin yaydığı açıqlamada bildirilib ki, vergi ödəyicilərinin vəsaiti hesabına yaradılan fond əvvəlki administrasiya tərəfindən “təqib olunduğunu” iddia edən şəxslərə, xüsusilə də 6 yanvar hadisələrində iştirak edənlərə ödəniş etmək məqsədi daşıyır.
Massaçusets ştatından senator Elizabeth Warren isə fondu “Trampın tərəfdarlarına və siyasi müttəfiqlərinə pul paylamaq üçün yaradılmış gizli maliyyə mexanizmi” adlandırıb.
Oreqon senatoru Ron Wyden də fondun vergi ödəyicilərinin pullarının siyasi məqsədlər üçün istifadəsinə çevrilə biləcəyini bildirib.
Vaşinqtonda yerləşən Cato Institute dərc etdiyi təhlildə qeyd edib ki, Konqresin icazəsi olmadan yeni xərcləmə proqramının yaradılması Tramp administrasiyasının qanunverici orqanı kənarda qoymaq siyasətinin davamıdır.
Tramp administrasiyası isə fondun yaradılmasının presedentsiz olmadığını bildirir. Müvəqqəti Baş prokuror Todd Blanş keçmiş Prezident Barack Obama dövründə yerli amerikalı fermerlər və ranço sahiblərinə kompensasiya ödənilməsi üçün yaradılmış oxşar fondun nümunə olduğunu deyib.
Bununla belə, həmin iş üzrə iddiaçıları təmsil edən hüquqşünas Joseph Sellers bu müqayisənin düzgün olmadığını bildirib. Onun sözlərinə görə, əvvəlki iş kollektiv məhkəmə iddiası idi, Trampın vergi məlumatlarının sızdırılması ilə bağlı işi isə fərdi xarakter daşıyır.