BAKI,VOA
İsraildə fəaliyyət göstərən “Bimkom” hüquq təşkilatının açıqladığı yeni hesabat Qüds şəhərində fələstinlilərə qarşı tətbiq olunan planlaşdırma siyasətində ciddi ayrı-seçkilik olduğunu ortaya qoyub. Hesabat 2025-ci il ərzində şəhərdə mənzil tikintisi üzrə təsdiqlənən layihələrin bölgüsünü təhlil edərək, fələstinlilərin payının kəskin şəkildə azaldığını göstərir.
Məlumata görə, 2025-ci ildə Qüdsdə fələstinlilər üçün cəmi təxminən 600 mənzil tikintisi təsdiqlənib. Eyni dövrdə yəhudi əhali üçün təsdiqlənən mənzil sayı təxminən 9 min olub. Bu göstəricilər fələstinlilərin ümumi təsdiqlənmiş mənzil layihələrində payının təxminən 7 faiz təşkil etdiyini göstərir. Halbuki fələstinlilər şəhər əhalisinin təxminən 40 faizini təşkil edir.
Eyni zamanda, mövcud mənzil fonduna baxıldıqda da uyğunsuzluq diqqət çəkir. Fələstinlilər hazırda Qüdsdəki ümumi mənzil ehtiyatının təxminən 26 faizindən istifadə edə bilirlər. Bu vəziyyət şəhərdə demoqrafik və urbanistik balansın ciddi şəkildə dəyişdiyini göstərir.
Hesabatda qeyd olunur ki, 2024-cü illə müqayisədə vəziyyət daha da pisləşib. Həmin il fələstinli ərazilərdə təxminən 2 min mənzil təsdiqləndiyi halda, yəhudi ərazilərində bu rəqəm 15 mindən çox olub. Bunun bir hissəsi 1967-ci ildən sonra işğal edilmiş ərazilərdə həyata keçirilib.
“Bimkom” təşkilatının məlumatına görə, fələstinlilərin tikinti imkanlarının məhdudlaşdırılmasının əsas səbəblərindən biri torpaq mülkiyyətinin sübutu ilə bağlı sərt tələblərdir. Qüdsün şərq hissəsində bir çox torpaq sahəsinin rəsmi olaraq qeydiyyata alınmaması fələstinlilərin tikinti icazəsi almasını ciddi şəkildə çətinləşdirir.
Eyni zamanda, 2018-ci ildən etibarən başlanmış torpaq qeydiyyatı prosesi də mübahisəli nəticələr doğurub. Təxminən 2300000 kvadrat metr ərazidə aparılan prosedurlar nəticəsində torpaqların yalnız 1 faizi fələstinlilərin adına qeydə alınıb. Əksinə, torpaqların 82 faizi dövlət və bələdiyyə qurumlarının, 13 faizi isə yəhudi təşkilatlarının və əlaqəli strukturların adına rəsmiləşdirilib.
Hesabatda vurğulanır ki, bu proses Qüdsün şərqində yeni yaşayış məntəqələrinin genişləndirilməsi ilə paralel gedir. Hazırda 8 yeni yaşayış məntəqəsi və təxminən 20 min mənzillik layihə planlaşdırılır və onların bir hissəsi məhz bu torpaqlarda inşa ediləcək.
“Bimkom” təşkilatının nümayəndəsi Sari Kroniş bildirib ki, Qüdsdə planlaşdırma siyasəti artıq şəhərin demoqrafik strukturunu dəyişdirmək üçün istifadə olunan bir vasitəyə çevrilib. Onun sözlərinə görə, yəhudi yaşayış məntəqələri sürətlə genişləndirilərkən, fələstinlilər üçün tikinti imkanları sistematik şəkildə məhdudlaşdırılır.
İsrail hökumətinin 2029-cu ilə qədər Qüdsdə bütün torpaqların qeydiyyatını başa çatdırmaq planı da müzakirə doğurur. Hüquq təşkilatları bu addımın şəhərin şərq hissəsində israilli nəzarətini daha da gücləndirəcəyini və fələstinli icmaların torpaq itkilərini artıracağını bildirirlər.
Hazırkı vəziyyət Qüdsdə sosial və demoqrafik balansın getdikcə daha da dəyişdiyini göstərir və şəhərin gələcək inkişaf modeli ətrafında ciddi hüquqi və siyasi müzakirələrə səbəb olur.