BAKI,VOA

Səudiyyəli qadınlar Krallığın müasir tarixinin ən diqqətçəkən transformasiyalarından birinə rəhbərlik edirlər. Belə ki, qadınların işçi qüvvəsində iştirakı 2016-cı ildəki təxminən 23 faizdən bu gün 34 faizdən çox şəxsə yüksəlib və hazırda qadınlar kiçik və orta sahibkarlıq (KOB) subyektlərinin təxminən 45 faizinə sahibdirlər.

VOA ArabAZ-a istinadən xəbər verir ki, tarixi hüquqi islahatlar, “Monsha’at” (Kiçik və Orta Sahibkarlıq Qurumu) kimi iddialı hökumət təşəbbüsləri və dəyişən sosial gözləntilər tərəfindən sürətləndirilən bu səssiz inqilab iqtisadi iştirakçılığı genişləndirir, KOB mənzərəsini dəyişdirir və Krallığın iqtisadi şaxələndirilməsi gündəmi üçün kritik olan sektorlara yeni innovasiyalar, müştəriyə yönəlmiş modellər və çeviklik gətirir.

“PwC Middle East” şirkətinin təhsil və bacarıqlar üzrə tərəfdaşı, həmçinin Yaxın Şərq üzrə inklüzivlik və müxtəliflik rəhbəri Bəsmə Buşnak “Arab News“a açıqlamasında bildirib ki, “Vision 2030” çərçivəsində Səudiyyə Ərəbistanının qadın transformasiyasının ən fərqli xüsusiyyətlərindən biri sosial islahatların, iqtisadi şaxələndirmənin və özəl sektorun böyüməsinin təcrid olunmuş şəkildə deyil, paralel surətdə inkişaf etməsidir.

“Tənzimləyici islahatlar qadınlar üçün əlverişli mühitin yaradılmasında həlledici rol oynadı. Hərəkət azadlığı, işçi qüvvəsində iştirak və iqtisadi imkanlara çıxışla bağlı dəyişikliklər tarixən iştirakı məhdudlaşdıran struktur maneələrini aradan qaldırdı. Bu, qadınların Krallığın şaxələndirilməsi gündəminin mərkəzində duran texnologiya, sahibkarlıq, maliyyə xidmətləri, turizm və daha geniş KOB ekosistemi daxil olmaqla sektorlara girişini sürətləndirməyə kömək etdi”, – deyə Buşnak qeyd edib.

“Arthur D. Little” şirkətinin tərəfdaşı Salli Menassa da bənzər fikirləri bölüşərək qeyd edib ki, tənzimləyici islahatlar, milli təşəbbüslər və daha güclü institusional dəstək daxil olmaqla çoxsaylı amillər qadın sahibkarlığının və işçi qüvvəsinə daxil edilməsinin sürətləndirilməsində mühüm rol oynayıb.

“Səudiyyə Ərəbistanını xüsusilə maraqlı edən cəhət siyasət islahatları ilə yanaşı sosial qəbulun nə qədər sürətlə inkişaf etməsidir ki, bu da həmin təşəbbüslərin real iqtisadi iştirakçılığa çevrilməsinə imkan verdi”, – deyə, Menassa bildirib.

“Axis Communications” şirkətinin Qərbi Ərəbistan üzrə satış və hesab meneceri Həcər Çakal Krallığın işçi qüvvəsində qadın iştirakının artmasının bir neçə amilin eyni vaxtda bir araya gəlməsi sayəsində baş verdiyini vurğulayıb.

“Siyasət və proqramlardan kənarda, düşünürəm ki, ən böyük dəyişiklik mədəniyyətdə olub. Bu gün qadınların biznesə, innovasiyalara və iqtisadi böyüməyə gətirdiyi dəyər daha güclü şəkildə qəbul edilir. Qadınlar artıq biznes müzakirələrində, müştərilərlə münasibətlərdə, layihə idarəçiliyində və rəhbər rollarda, xüsusən də rəqəmsal transformasiya və smart texnologiyalarla bağlı sektorlarda daha çox görünürlər”, – deyə Çakal qeyd edib.

“TASC Outsourcing” şirkətinin Səudiyyə Ərəbistanı üzrə baş biznes direktoru Anil Sinqh isə bildirib ki, “Monsha’at”, HRDF (İnsan Resurslarının İnkişafı Fondu) kimi hökumət qurumları və müxtəlif startap dəstək proqramları maliyyələşdirmə, təlim və inkubasiya təşəbbüsləri vasitəsilə sahibkarlığı qadınlar üçün daha əlçatan edib.

Sinqhin sözlərinə görə, bu struktur dəyişiklikləri qadınlara əvvəllər daxil olması çətin olan sektorlara qədəm qoymaq üçün alətlər və inam qazandırıb.

“Səudiyyəli qadınlar bu gün rəqəmsal olaraq daha çox bağlıdırlar, yüksək təhsillidirlər və müstəqil karyera və biznes qurmaq barədə getdikcə daha iddialıdırlar. Ailələr, işəgötürənlər və investorlar da qadınların liderlik və sahibkarlıq rollarında olmasını getdikcə daha çox dəstəkləyirlər ki, bu da qadın iştirakının iqtisadi böyümənin əsas hərəkətverici qüvvəsi olduğu bir ekosistem yaradır”, – deyə o bəyan edib.

Təsir göstərən əsas sektorlar nədir?

Qadınların varlığı texnologiya, turizm və loqistika, həmçinin maliyyə xidmətləri, istehsalat, səhiyyə və startaplar sahəsində əhəmiyyətli dərəcədə genişlənib. Onların korporasiyalarda, dövlət qurumlarında, ailə bizneslərində və yeni şirkətlərdə rəhbər vəzifələrdə artan rolu mühüm bir inkişaf kimi önə çıxır.

Buşnak sahibkarlıq və fərdi məşğulluğun, xüsusən çeviklik və innovasiya axtaran gənc qadınlar üçün cəlbedici karyera yollarına çevrildiyini, qadınların rəhbərlik etdiyi KOB subyektlərinin xüsusilə çevik, rəqəmsal yerli və müştəri yönümlü olduğunu bildirib.

“Ən aydın inkişaflardan biri korporativ, dövlət qurumları, ailə biznesləri və yeni yaranan şirkətlərdə qadınların liderlik və qərar qəbul etmə vəzifələrində artan varlığı olub”, – deyə “PwC Middle East” rəsmisi qeyd edib.

Onun sözlərinə görə, “Qadınlar Krallıq boyu bizneslərin necə qurulmasına, idarə olunmasına və genişləndirilməsinə, xüsusən də Səudiyyə Ərəbistanının iqtisadi böyüməsinin növbəti mərhələsini formalaşdıran sektorlarda getdikcə daha çox töhfə verirlər”.

Menassa qeyd edib ki, Səudiyyə Ərəbistanındakı bir çox qadın təsisçi milli kimlik, icma və məqsəd ətrafında brendlər qurur, təcrübəyə əsaslanan modellərə və rəqəmsal cəlbediciliyə daha çox diqqət yetirir. “Instagram” üzərindən ticarət və influenser tərəfdaşlıqları xüsusilə gözəllik, dəb və sağlamlıq kimi sektorlarda ön plana çıxıb. “Dayanıqlılıq da sonradan düşünülən bir məsələ kimi deyil, dəyər təklifinə getdikcə daha çox inteqrasiya olunur, xüsusən də yerli tədarük, etik istehsal və icma mərkəzli brendlər vasitəsilə”, – deyə Menassa bildirib.

Sinqh qeyd edib ki, qadın sahibkarlığı illər əvvəl çox vaxt daha kiçik və ya ev əsaslı müəssisələrlə məhdudlaşırdısa, bu gün səudiyyəli qadınlar miqyaslana bilən şirkətlər qurur, investisiyalar cəlb edir və irimiqyaslı iqtisadi müzakirələrdə inamla iştirak edirlər. O, həmçinin əlavə edib ki, rəqəmsal ticarətin və çevik məşğulluq modellərinin böyüməsi Krallıqdakı bu mühüm transformasiyanı daha da sürətləndirib. “Təhsil, səhiyyə və sağlamlıq kimi sektorlar “Vision 2030” çərçivəsində həyat keyfiyyəti və insan kapitalının inkişafı ətrafındakı daha geniş sosial prioritetlərlə təbii olaraq üst-üstə düşür və qadınların liderlik etməsi və innovasiyalar tətbiq etməsi üçün güclü imkanlar yaradır”, – deyə Sinqh əlavə edib.

KOB ekosisteminin yenidən formalaşdırılması

Buşnakın sözlərinə görə, qadınların rəhbərlik etdiyi bizneslərin böyüməsi KOB ekosistemində düşüncə müxtəlifliyinə töhfə verir ki, bu da təbii olaraq innovasiya və yaradıcılığı stimullaşdırır. O əlavə edib ki, bir çox qadın sahibkar kommersiya böyüməsi ilə yanaşı istifadəçi təcrübəsinə, icma cəlbediciliyinə, fərdiləşdirməyə və sosial təsirə güclü vurğu etməklə yanaşı, yüksək dərəcədə müştəri yönümlü, rəqəmsal imkanlara malik və uyğunlaşa bilən bizneslər qururlar.

“Qadınların rəhbərlik etdiyi şirkətlər yeni məhsullar, xidmətlər və müştəri seqmentləri təqdim edərək ümumilikdə daha dinamik və rəqabətli biznes mühitinə töhfə verirlər”, – deyə Buşnak bildirib.

Eyni fikirləri bölüşən Çakal Krallıqdakı qadın sahibkarların KOB ekosistemini daha dinamik, müxtəlif və rəqabətli etdiyini bildirib. “Qadın sahibkarlar həm də növbəti nəslə ilham verirlər. Gənc qadınlar texnologiya, sahibkarlıq və ya innovasiya sahəsində uğurlu Səudiyyə biznes liderlərini gördükdə, bu, onların öz gələcəkləri üçün nəyin mümkün olduğuna dair inanclarını dəyişdirir”, – deyə Çakal qeyd edib.

Milli iqtisadiyyata qadın töhfəsi

Menassanın fikrincə, qadınların məşğulluğunun və sahibkarlığının iqtisadi təsiri aydındır: işçi qüvvəsinin genişlənməsi, ev təsərrüfatlarının gəlirlərinin artması və yeni iqtisadi fəaliyyət sahələrinin yaradılması. “Səudiyyəli qadınlar yeni bir perspektivlə daha şaxələndirilmiş və buna görə də dözümlü bir iqtisadiyyat qurmağa kömək edirlər ki, bu da “Vision 2030″-un iqtisadi transformasiya gündəminin mübahisəsiz töhfəçisidir”, – deyə “Arthur D. Little” rəsmisi vurğulayıb.

Sinqh də oxşar fikirləri təkrarlayaraq qadınların iştirakının məhsuldarlığı artıracağını, ev təsərrüfatlarının gəlirlərini yüksəldəcəyini və texnologiya, pərakəndə satış, turizm və peşəkar xidmətlər kimi qeyri-neft sektorlarının böyüməsinə töhfə verəcəyini qeyd edib. Sinqhin sözlərinə görə, bu transformasiya insan kapitalının inkişafını gücləndirəcək, işsizliyi azaldacaq və daha balanslı və inklüziv əmək bazarını təşviq edəcək, daha dayanıqlı və gələcəyə hazır iqtisadiyyata töhfə verəcək. “Uzunmüddətli perspektivdə səudiyyəli qadınların uğurları ənənəvi sənayelərdən daha az asılı olan, daha rəqabətli, biliyə əsaslanan iqtisadiyyatın formalaşmasında mühüm rol oynayacaq”, – deyə o əlavə edib.

Potensial çətinliklər nədir ?

Səudiyyə Ərəbistanında qadın sahibkarlığı yüksəlməyə davam etsə də, ekspertlər qadınların biznes mühitinə daxil olarkən qarşılaşdıqları bəzi potensial çətinlikləri də qeyd ediblər. Buşnakın sözlərinə görə, inkişaf mərhələsindəki maliyyələşməyə çıxış, xüsusən şirkətlər startap fazasından genişlənmə mərhələsinə keçdikdə qadınların rəhbərlik etdiyi bir çox biznes üçün mühüm diqqət mərkəzi olaraq qalır.

“Biznesləri ilkin mərhələlərdən kənara çıxarmaq bir çox sahibkarın üzərində işlədiyi digər bir sahədir. Bizneslər yetkinləşdikcə operativ böyümə, beynəlxalq genişlənmə, istedadların cəlb edilməsi və rəqəmsal potensial getdikcə daha mühüm əhəmiyyət kəsb edir”, – deyə Buşnak bildirib. O əlavə edib ki, iş-həyat balansı və qayğıkeşlik öhdəlikləri də xüsusilə böyüyən biznesləri və komandaları idarə edən sahibkarlar üçün praktiki mülahizələr olaraq qala bilər.