BAKI,VOA, Nailə Babazadə
Donald Trampın Sülh Şurası Qəzza üçün vəd edilən 17 milyard dolların yalnız çox kiçik bir hissəsini toplaya bilib.
VOA xəbər verir ki, "Reuters"ə danışan mənbələrin bildirdiyinə görə, bu vəziyyət ABŞ prezidentinin dağılmış Fələstin anklavının gələcəyi ilə bağlı planını həyata keçirməsinə mane olur.
ABŞ və İsrailin İrana hücumları nəticəsində bölgənin müharibəyə sürüklənməsindən on gün əvvəl, Tramp Vaşinqtonda bir konfrans təşkil etmişdi. Həmin konfransda Körfəz ərəb ölkələri iki il ərzində İsrail tərəfindən viran qoyulan Qəzzanın idarə olunması və yenidən qurulması üçün milyardlarla dollar vəsait vəd etmişdilər.
Plan, İsrailə hücumları ilə bu müharibəyə səbəb olan Fələstinin silahlı qrupu HƏMAS-ın silahsızlandırılmasından və İsrail qoşunlarının geri çəkilməsindən sonra sahil anklavının genişmiqyaslı bərpasını nəzərdə tutur.
Vəd edilən vəsait həmçinin Qəzzanın idarəçiliyini Həmasdan təhvil alması nəzərdə tutulan və ABŞ tərəfindən dəstəklənən Fələstinli texnokratlardan ibarət Qəzza Administrasiyası üzrə Milli Komitənin (NCAG) fəaliyyətini maliyyələşdirməli idi.
Sülh Şurası "Reuters"in xəbəri yayımlandıqdan sonra cümə günü sosial mediada paylaşdığı bəyanatda maliyyə problemlərinin olduğunu təkzib etdi. Şura bildirdi ki: "Sülh Şurası icraya yönəlmiş çevik bir təşkilatdır və vəsaiti ehtiyac duyulduqda cəlb edir. Heç bir maliyyə məhdudiyyəti yoxdur. Bu günə qədər bütün maliyyə sorğuları dərhal və tam şəkildə qarşılanıb." NCAG nümayəndələri isə hələlik məsələ ilə bağlı şərh verməyiblər.
"Hazırda Heç Bir Vəsait Mövcud Deyil"
Şuranın fəaliyyətindən birbaşa xəbərdar olan mənbələrdən biri bildirib ki, vəsait vəd edən on ölkədən yalnız üçü — Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Mərakeş və ABŞ-ın özü maliyyə ayırıb. Mənbə indiyədək toplanan məbləğin 1 milyard dollardan az olduğunu qeyd etsə də, ətraflı məlumat verməyib. O, həmçinin İran müharibəsinin "hər şeyə təsir etdiyini" və əvvəlki maliyyə çətinliklərini daha da dərinləşdirdiyini vurğulayıb.
Mənbə əlavə edib ki, NCAG həm maliyyə, həm də təhlükəsizlik problemləri səbəbindən Qəzzaya daxil ola bilmir. Ötən ilin oktyabrında atəşkəs razılaşdırılsa da, yerli səhiyyə rəsmilərinin məlumatına görə, İsrailin hücumları Qəzzada ən azı 700 nəfərin ölümünə səbəb olub; İsrail isə silahlı hücumlar nəticəsində dörd əsgərinin öldüyünü bildirib.
Məsələ ilə tanış olan fələstinli bir rəsmi isə qeyd edib ki, Şura Həmasa və digər fələstinli qruplara maliyyə çatışmazlığı səbəbindən NCAG-ın hazırda Qəzzaya daxil ola bilməyəcəyini çatdırıb. Rəsmi şəxs, şura elçisi Nikolay Mladenovun fələstinli qruplara verdiyi məlumatı belə sitat gətirib: "Hazırda heç bir vəsait mövcud deyil."
Həmas dəfələrlə idarəçiliyi Əli Şaatın rəhbərlik etdiyi NCAG-a təhvil verməyə hazır olduğunu bəyan edib. Əli Şaat hazırda İordan çayının qərb sahilində məhdud özünüidarəyə malik olan Fələstin Administrasiyasının keçmiş nazir müavinidir. Şaatın komitəsi Qəzzadakı nazirliklərin nəzarətini ələ almalı və polis qüvvələrini idarə etməlidir. Diplomatik mənbənin bildirdiyinə görə, o və komitənin 14 üzvü Qahirədə bir oteldə ABŞ və Misir rəsmilərinin nəzarəti altında gözləyirlər.
İki illik İsrail bombardmanları zamanı binaların dörddə beşinin dağıldığı Qəzzanın bərpası üçün qlobal qurumlar tərəfindən təxminən 70 milyard dollar vəsaitin lazım olacağı proqnozlaşdırılır.
Qəzzanın gələcəyi ilə bağlı ləngiyən bu plan, özünü dünyanın sülhməramlısı kimi təqdim etməyə çalışan Trampın digər iddialı təşəbbüslərini xatırladır. Lakin o, söz verdiyi kimi Ukrayna müharibəsini bitirməkdə çətinlik çəkir və bu həftə İranla əldə olunan atəşkəs də artıq ciddi təzyiq altındadır.
Silahsızlanma Danışıqları
Silahsızlanma danışıqlarına ev sahibliyi edən Misir, şənbə günü Həması növbəti görüşlərə dəvət edib. Atəşkəs tammiqyaslı müharibəni dayandırsa da, İsrail qoşunları Qəzzanın yarıdan çoxunu əhatə edən boşaldılmış zonaya nəzarət edir; Həmas isə dar bir sahil zolağında hakimiyyətdədir.
Trampın şurası Həmas və digər fələstinli qruplarla silahsızlanma üzrə danışıqlara rəhbərlik edir. İsrail bildirir ki, qoşunlarını çıxarmazdan əvvəl Həmas silahlarını yerə qoymalıdır; Həmas isə İsrailin tam geri çəkilməsi və atəşin dayandırılmasına dair zəmanət olmadan buna əməl etməyəcəyini deyir.
Diplomatik mənbə silahsızlanma danışıqlarının dalana dirəndiyini və İsrailin Qəzzada yenidən tammiqyaslı hücuma başlamaq üçün bəhanə axtardığından qorxduğunu bildirib. İsrail hərbi rəsmiləri isə qeyd ediblər ki, əgər Həmas silahlarını yerə qoymasa, sürətlə tammiqyaslı müharibəyə qayıtmağa hazırlaşırlar.
Qəzza müharibəsi 7 oktyabr 2023-cü ildə Həmasın İsrailə hücumu ilə başlayıb. İsrailin ardınca həyata keçirdiyi iki illik hərbi kampaniya nəticəsində Qəzza səhiyyə qurumlarının məlumatına görə, əksəriyyəti mülki şəxslər olmaqla 72,000-dən çox fələstinli həlak olub, bölgədə aclıq yayılıb və əhalinin böyük hissəsi didərgin düşüb.