İran

ABŞ Prezidenti Donald Tramp Hörmüz boğazında gəmilərə və yük daşımalarına dəyəcək mümkün zərərlərin İranın ABŞ-da dondurulmuş vəsaitləri hesabına qarşılanacağını bildirib. Tramp sosial media hesabında İranla bağlı açıqlama verərək, növbəti açıqlamaya qədər Hörmüz boğazından keçən gəmilər və yüklərlə bağlı yaranacaq hər hansı zərərin ABŞ-ın nəzarətində olan İran vəsaitləri hesabına ödəniləcəyini qeyd edib.

İranın ABŞ tərəfindən İraqın Baş naziri Əli Zeydi vasitəsilə göndərildiyi bildirilən atəşkəs təklifini qəbul etmədiyi iddia olunur. Məlumata görə, ABŞ və İran arasında davam edən hərbi gərginlik fonunda İraqın Baş naziri Əli Zeydi Tehrana son səfəri zamanı Vaşinqtonun hazırladığı atəşkəs təklifini İran rəhbərliyinə təqdim edib.

İraqın Baş naziri Əli əl-Zaidi Tehranda İran Prezidenti Məsud Pezeşkianla görüş keçirib. Tərəflər ikitərəfli münasibətləri, iqtisadi əməkdaşlığı və regional təhlükəsizliyi müzakirə ediblər. Əli əl-Zaidi İraq ərazisinin İrana qarşı istifadə olunmasına imkan verilməyəcəyini bildirib. O, İŞİD-lə mübarizə zamanı İranın dəstəyini yüksək qiymətləndirib və birgə investisiyaların artırılmasını təklif edib. Məsud Pezeşkian isə iki ölkə arasındakı ortaq dəyərləri və sabitliyin əhəmiyyətini vurğulayıb. İran Prezidenti İraqın göstərdiyi həmrəyliyə görə təşəkkür edib. Görüşdə iqtisadi əməkdaşlığın daha da genişləndirilməsi istiqamətində fikir mübadiləsi aparılıb.

İran Xarici İşlər Nazirliyi Böyük Britaniyanı ABŞ-ın İrana qarşı hərbi əməliyyatlarına dəstək verməkdə ittiham edib. Tehran Britaniya bazalarından istifadəyə icazə verilməsini beynəlxalq hüququn pozulması kimi qiymətləndirib. Nazirlik bu addımın İrana qarşı təcavüz aktında iştirak sayıla biləcəyini bildirib. Bəyanatda ABŞ və İsrailə göstərilən dəstəyin təcavüzə şəriklik olduğu iddia edilib. İran Böyük Britaniyanı hücum edən tərəfləri dəstəkləməkdə ittiham edib. Rəsmi Tehran ölkənin suverenliyini müdafiə edəcəyini bəyan edib. Həmçinin İrana qarşı hücumlara yardım göstərən dövlətlərin nəticələrə görə məsuliyyət daşıyacağı barədə xəbərdarlıq edilib.

İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi ABŞ-ın İrana münasibətdə yanaşmasını tənqid edib. O bildirib ki, əsas problem vasitəçilərin olmaması və ya mesaj mübadiləsi deyil. Əraqçi ABŞ-ın siyasətini qeyri-məntiqli, həddindən artıq və hegemon xarakterli adlandırıb. İranın bu siyasətə qətiyyətli cavab verdiyini vurğulayıb. Nazir Vaşinqtonun İran xalqının maraqlarına hörmət etməsinin vacibliyini qeyd edib. O, bu dəyişiklik baş verməyincə münasibətlərdə irəliləyiş gözləmədiyini bildirib. Açıqlama Tehranda İran və İraq rəhbərlərinin görüşü fonunda səsləndirilib.

İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü İsmayıl Bəqai ABŞ-ı beynəlxalq humanitar hüququ pozmaqda ittiham edib. O bildirib ki, Vaşinqton mülki infrastrukturun hədəfə alınmasını nəzərdə tutan siyasət yürüdür. Bəqainin sözlərinə görə, bu, kollektiv cəzalandırma və qisasalma xarakteri daşıyır. İran rəsmisi belə hərəkətlərin beynəlxalq hüquqa əsasən müharibə cinayəti hesab oluna biləcəyini iddia edib. O, hərbi qulluqçuları qanunsuz əmrləri yerinə yetirməməyə çağırıb. Tehran beynəlxalq hüququn müdafiəsini davam etdirəcəyini bəyan edib. ABŞ isə bu açıqlamalara münasibət bildirməyib.

İran Prezidenti Məsud Pezeşkian İraqın Tehrana yeni təyin olunmuş səfiri Yasir Əbdülzəhra əl-Həccacın etimadnaməsini qəbul edərkən iki ölkə arasındakı əlaqələrin adi qonşuluq münasibətlərindən daha dərinə getdiyini vurğulayıb. Pezeşkian həmçinin hərtərəfli əməkdaşlığın dərinləşdirilməsinin, regional inteqrasiyanın gücləndirilməsinin və bölgədə sülh, təhlükəsizlik və davamlı inkişafın təmin edilməsinin vacibliyini qeyd edib. O, İraq və digər regional ölkələrlə iqtisadi, ticarət, elmi-texnoloji, mədəni və siyasi sahələrdə qarşılıqlı əməkdaşlığın genişləndirilməsinə İranın sadiqliyini vurğulayıb.

İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu (SEPAH) Küveyt ərazisində yerləşən ABŞ hərbi kontingentinə və infrastrukturuna pilotsuz uçuş aparatları (PUA) ilə zərbələr endirdiyini açıqlayıb. Əməliyyat çərçivəsində Küveytdəki Əli əs-Salim Hava Üssündəki hərbi texnika anbarı, "Patriot" hava hücumundan müdafiə sistemi və MQ-9 tipli zərbə PUA-larının saxlandığı hangar sıradan çıxarılıb. Həmçinin, Əl-Udeyri Kampında ABŞ hərbçilərinin yerləşdiyi şəxsi heyət zonası və iki helikopter hangarı hədəf alınıb.

İran parlamentinin sədri Məhəmməd Baqir Qalibaf regionda müharibənin genişlənə biləcəyi barədə xəbərdarlıq edib. O bildirib ki, İranın təhlükəsizliyi təmin olunmasa, bölgədə heç bir ölkənin infrastrukturu təhlükəsiz olmayacaq. Qalibaf Hörmüz boğazının əvvəlki vəziyyətinə qayıtmayacağını da vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, bu boğaz Vaşinqtonla danışıqlarda İranın əsas strateji üstünlüklərindən biridir. Müharibədən əvvəl dünya neft və mayeləşdirilmiş təbii qaz ticarətinin təxminən beşdə biri bu marşrutdan keçirdi. İran rəsmisinin bəyanatı regiondakı gərginliyin enerji bazarlarına təsiri ilə bağlı narahatlıqları yenidən gündəmə gətirib.

İran Silahlı Qüvvələri ölkənin raket və hücum pilotsuz uçuş aparatları istehsalını davam etdirdiyini açıqlayıb. Əbülfəzl Şikarçı istehsalın müharibənin bütün mərhələlərində dayandırılmadığını bildirib. Onun sözlərinə görə, yeni raketlər birbaşa əməliyyatlarda istifadə olunur və eyni zamanda ehtiyatlar yenilənir. İran rəsmisi ABŞ-nin raket istehsalı obyektlərini müəyyən edə bilmədiyini iddia edib. Məlumata görə, Tehran ABŞ hücumlarına gözlənildiyindən daha çox müqavimət göstərib. ABŞ kəşfiyyatının may ayındakı qiymətləndirməsində İranın əvvəlki raket ehtiyatlarının 70 faizini saxladığı bildirilmişdi. İran pilotsuz uçuş aparatlarının ucuz istehsalı isə onların zərərsizləşdirilməsini ABŞ üçün bahalı edir.

İran Səhiyyə Nazirliyi iyunun 27-dən bəri ABŞ zərbələri nəticəsində 53 mülki şəxsin öldüyünü açıqlayıb. Həlak olanlar arasında üç uşağın olduğu bildirilir. Nazirliyin məlumatına görə, 590-dan çox insan yaralanıb. İran bu itkilərin hərbi əməliyyatların genişləndiyi dövrdə baş verdiyini qeyd edir. ABŞ Mərkəzi Komandanlığı isə fevralın sonundan bəri 18 amerikalı hərbçinin öldüyünü, yüzlərlə əsgərin yaralandığını bildirib. Münaqişə hər iki tərəfdə insan itkilərinin artmasına səbəb olur. Beynəlxalq ictimaiyyət isə gərginliyin azaldılması üçün diplomatik səylərin davam etdirilməsinə çağırır.

İran ABŞ-ın mümkün hücumlarına cavab olaraq Yaxın Şərqdə kritik mülki infrastruktur obyektələrini hədəfə ala biləcəyini bəyan edib. Tasnim agentliyinin məlumatına görə, Tehran Hörmüz boğazı üzərində suveren hüquqlarını qorumaqda qərarlıdır. Açıqlama Donald Trampın İranın körpüləri və elektrik stansiyalarını vurmaqla bağlı xəbərdarlığından sonra verilib. ABŞ Prezidenti belə zərbələrin Hörmüz boğazında gəmilərə ediləcək hücumlara cavab olacağını bildirib. Qarşılıqlı sərt bəyanatlar regionda gərginliyi daha da artırıb. Ekspertlər mümkün eskalasiyanın Yaxın Şərqin təhlükəsizliyinə ciddi təsir göstərə biləcəyini qeyd edirlər. Diplomatik vasitəçilik təşəbbüsləri isə davam etdirilir.