BAKI,AzerVoice, Fərid Mikayılov
Yeni yayımlanan akademik araşdırma Z nəslinin (1997–2012-ci il təvəllüdlülər) dünyanı getdikcə daha çox “qorxuducu və təhlükəli bir məkan” kimi qəbul etdiyini ortaya qoyub.
AzerVoice xəbər verir ki, tədqiqat gənclərin risk, təhlükəsizlik və gələcək perspektivlərinə dair baxışlarında ciddi dəyişikliklərin baş verdiyini göstərir.
ABŞ-nin Montclair Dövlət Universitetinin professoru Qabriel Rubin tərəfindən aparılan araşdırma çərçivəsində 107 gənclə siyasət, risk qavrayışı və etiraz mədəniyyəti mövzularında uzunmüddətli müsahibələr keçirilib. Nəticələrə görə, iştirakçıların böyük əksəriyyəti “Z nəsli dünyanı qorxuducu bir yer kimi görür” fikri ilə razılaşıb. Respondentlərin çoxu bu qorxunun şəxsi həyatlarına da birbaşa təsir etdiyini bildirib.
Araşdırmaya əsasən, Z nəslinin ən çox narahatlıq keçirdiyi sahələr bunlardır:
- sosial medianın psixoloji təsirləri,
- iqtisadi qeyri-müəyyənlik və gəlir sabitliyi,
- məktəb hücumları və silahlı zorakılıq,
- siyasi qütbləşmə,
- cinayət səviyyəsinin artması,
- miqrant hüquqları,
- ruhi sağlamlıq problemləri.
Prof. Rubin qeyd edib ki, bu qorxuların əksəriyyəti konkret və ölçülə bilən təhlükələrdən çox, riskin zehni qavrayışına əsaslanır. Onun sözlərinə görə, “gənclər haraya baxırlarsa, orada risk görürlər”.
Tədqiqat Z nəslinin risk qavrayışını formalaşdıran üç əsas tendensiyanı müəyyən edib:
- Dünya təhlükəli kimi qəbul olunur – Bu yanaşma pandemiya dövründəki uzunmüddətli məhdudiyyətlər, siyasi qeyri-sabitlik və daimi onlayn mühitlə əlaqələndirilir.
- Dünyanı dəyişmək inancı zəifləyir – Gənclər hadisələr üzərində nəzarət hissini itirdikcə risk daha böyük və qaçılmaz görünür.
- Gələcəyə dair bədbinlik artır – Xüsusilə iqlim böhranı kimi həlli qeyri-müəyyən problemlər xroniki stress və depressiyanı dərinləşdirir.
Araşdırmada vurğulanır ki, Z nəsli riskləri əsasən “tam təhlükəsiz” və ya “tam təhlükəli” kimi qütbləşmiş formada qiymətləndirir. Bu yanaşma risklərin idarəolunan spektr kimi qəbul edilməsini çətinləşdirir.
Prof. Rubin bu dəyişimi narahatedici tendensiya kimi dəyərləndirib. Onun sözlərinə görə, 2022-ci ildə aparılan ilkin müsahibələrdə daha çox ümid müşahidə olunurdu, lakin son illərdə bədbinlik və ümidsizlik açıq şəkildə artıb.
Araşdırma mütəxəssislər tərəfindən Z nəslinin psixoloji dayanıqlığının gücləndirilməsi, risklərin daha rasional dərk olunması və ruhi sağlamlıq sahəsində institusional dəstəyin artırılmasının vacibliyinə dair ciddi siqnal kimi qiymətləndirilir.