Bakı,AzerVoice

Yeni araşdırmalara görə, dünyada təxminən 74 milyon insan palyativ baxıma ehtiyac duyur, lakin bu tibbi xidmətə çıxışda ciddi çatışmazlıqlar mövcuddur.

Palyativ baxımın əhəmiyyəti və artan tələbat

Həyatın qaçılmaz həqiqətlərindən biri budur ki, hər kəs bir gün dünyasını dəyişəcək. Palyativ baxım isə xəstələrin həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmağa və sağalmaz xəstəliklərdən qaynaqlanan ağrıları azaltmağa yönəlib.

Lakin The Lancet Global Health jurnalında dərc edilən yeni araşdırmaya görə, bu xidmətə tələbat artsa da, milyonlarla insan hələ də palyativ baxıma çıxış əldə edə bilmir.

Məlumata görə, palyativ baxıma ehtiyacı olan insanların sayı son 30 ildə 74 faiz artaraq 2021-ci ildə 73,5 milyona çatıb.

Bu şəxslərin 80 faizi aşağı gəlirli ölkələrdə yaşayır. Burada palyativ baxıma olan ehtiyac 1990-cı ildən bəri 83 faiz artıb. Yüksək gəlirli ölkələrdə isə bu rəqəm 46 faiz təşkil edib.

University College London-da Marie Curie Palyativ Baxım Araşdırma Departamentinin rəhbəri Dr. Libby Sallnow bildirib ki, insanların orta ömür müddəti artır, lakin sağlam ömür müddəti bu artıma uyğun gəlmir.

Palyativ baxımın tələbini şərtləndirən xəstəliklər

Araşdırmaya görə, infeksion xəstəliklər 1990-cı illərdən bəri, xüsusilə də aşağı gəlirli ölkələrdə, azalsa da, xroniki xəstəliklərə bağlı palyativ baxım ehtiyacı sürətlə artır.

Bunlara daxildir:

• xərçəng
• ürək xəstəlikləri
• demensiya
• xroniki tənəffüs xəstəlikləri

Bu gün aşağı gəlirli ölkələrdə palyativ baxıma ehtiyac duyan xəstələrin əksəriyyəti 20-49 yaş arası qadınlardır. Yüksək gəlirli ölkələrdə isə əsasən 70 yaşdan yuxarı qadınlar bu xidmətə ehtiyac duyur ki, bu da demensiya ilə əlaqələndirilir.

Dr. Sallnow bildirib ki, insanlar daha uzun müddət ciddi xəstəliklər və sağlamlıq problemləri ilə yaşayır. Buna görə də palyativ baxım yalnız ömrün son günlərində deyil, daha erkən mərhələlərdə də tətbiq edilməlidir.

Palyativ baxımın əlçatanlığı problemi

Bu, palyativ baxımın qlobal əlçatanlıq problemini vurğulayan ilk araşdırma deyil.

Dünya Səhiyyə Təşkilatının (DST) Avropa Ofisi, hər il bölgədə 4,4 milyon insanın palyativ baxıma ehtiyac duyduğunu və onların əksəriyyətinin lazımi tibbi yardımı ala bilmədiyini açıqlayıb.

DST-nin məlumatına görə, bu xəstələrin:

• 40 faizi xərçəng,
• 30 faizi ürək xəstəliyi,
• 16 faizi demensiya,
• 6 faizi isə xroniki ağciyər xəstəliyindən əziyyət çəkir.

Buna baxmayaraq, Avropanın bir çox ölkəsində palyativ baxım üçün kifayət qədər resurs yoxdur. Avropa Palyativ Baxım Assosiasiyası, hər 100 min nəfərə iki palyativ baxım xidməti göstərən mərkəzin olması lazım olduğunu bildirir. Lakin Avropa ölkələrində bu rəqəm orta hesabla cəmi 0,79-dur.

Qlobal səviyyədə ən böyük maneələr

Yeni araşdırma palyativ baxıma çıxış çatışmazlığını səhiyyə sistemlərinin ən çox nəzərdən qaçırılan və ədalətsiz sahələrindən biri kimi qiymətləndirib.

DST-nin müəyyən etdiyi əsas problemlər:

• palyativ baxım üzrə ixtisaslaşmış həkimlərin və təhsil imkanlarının azlığı
• palyativ baxımın xəstələrə necə kömək edə biləcəyi barədə məlumatlılığın aşağı olması
• ağrı kəsici opioid dərmanları üzərindəki hüquqi məhdudiyyətlər

Dr. Sallnow bildirib ki, palyativ baxım yalnız xərçəng və ya ömrün sonu ilə məhdudlaşdırılmamalı, bu xidmət digər tibbi sahələrə inteqrasiya edilməlidir.

O vurğulayıb ki, səhiyyə sistemləri ölümün qaçılmaz olduğunu qəbul etməli və tibbin məqsədi yalnız ölümü gecikdirmək deyil, həm də insanların ağrılarını azaltmaq olmalıdır.