BAKI,AzerVoice
Pul insan həyatının ən təsirli ixtiralarından biri hesab olunur. O, təkcə mübadilə vasitəsi deyil, həm də tarix, mədəniyyət, texnologiya və psixologiya ilə sıx bağlı bir simvoldur. Min illərlə davam edən inkişafı boyunca pul müxtəlif formalarda mövcud olmuş, bir çox maraqlı faktlara səbəb olmuşdur. Aşağıda bu fenomenlə bağlı bəzi qeyri-adi, düşündürücü və maraqlı məlumatlarla tanış ola bilərsiniz.
İlk kağız pullar – Çindən gələn yenilik
Tarixə görə, ilk kağız pullar XII əsrdə Çində istifadə olunmağa başlanıb. Bu yenilik, Song sülaləsi dövründə tətbiq edilib və o dövr üçün əmtəə ticarətini asanlaşdırmaq məqsədi daşıyırdı. Kağız pulun icadı, iqtisadiyyatın sürətlənməsində mühüm rol oynadı və sonradan digər sivilizasiyalar tərəfindən mənimsənildi.
Ən ağır pul – 20 kiloluq mis sikkə
XVIII əsrdə İsveçdə buraxılmış mis sikkələr dünyanın ən ağır pul nümunələri sayılır. Bu sikkələrdən bəziləri 20 kiloqram çəkidə olmuşdur. Onların bu qədər ağır olması gündəlik istifadəni çətinləşdirsə də, metallara əsaslanan pul sisteminin etibarlılığına bir simvol idi.
Ən böyük nominal – 100.000 dollarlıq əskinas
1934-cü ildə ABŞ hökuməti tərəfindən yalnız banklararası əməliyyatlarda istifadə üçün 100.000 dollarlıq əskinas buraxılıb. Bu əskinas Franklin D. Ruzveltin portreti ilə bəzədilmişdi və dövriyyəyə çıxarılmayıb – sadəcə dövlət daxili pul köçürmələri üçün nəzərdə tutulmuşdu.
İlk kredit kartı – Müasir dövrün başlanğıcı
Bugünkü plastik pulların əsasını qoyan ilk kredit kartı 1951-ci ildə “American Express” tərəfindən təqdim edilmişdir. Bu kartlar ilk dövrdə əsasən işgüzar insanlar və səyahətçilər tərəfindən istifadə olunurdu və sonradan geniş yayılaraq müasir iqtisadiyyatın ayrılmaz hissəsinə çevrildi.
Pulun qeyri-adi forması – Dəri pullar
XIX əsrin əvvəllərində Alyaskada insanlar dəri parçalardan hazırlanmış pullardan istifadə edirdilər. Bu pullar əsasən balıqçılıq və ticarətlə məşğul olan icmalar arasında mübadilə vasitəsi kimi tanınırdı. Dəri həm dayanıqlı, həm də dövr üçün əlçatan material idi.
Ən dəyərli qəpik – Qədim Afinadan gələn xəzinə
Tarixdə ən yüksək məbləğə satılan qəpik qədim Afina şəhərinə aiddir. Bu nadir sikkə təxminən 314 min dollara hərracda satılmışdır. Onun bu qədər bahalı olmasının səbəbi həm tarixi dəyəri, həm də mükəmməl qorunub saxlanılması ilə bağlıdır.
1 milyon dolların çəkisi nə qədərdir?
Pulun çəkisi onun formasından asılı olaraq ciddi şəkildə dəyişir. Məsələn, 100 dollarlıq əskinaslarla 1 milyon dolların çəkisi cəmi 10 kiloqramdır. Lakin eyni məbləği 1 sentlik sikkələrlə daşımaq istəsəniz, bu yük 246 ton təşkil edərdi!
Pulun üzərində narkotik izləri
ABŞ-da aparılan tədqiqatlara görə, dollar əskinaslarının əksəriyyətində kokain izləri aşkarlanıb. Bu, əsasən narkotik alveri və pulların əldən-ələ keçməsi ilə izah olunur. Bu fakt pulun nə qədər çox insana toxunduğunu və gigiyenik baxımdan təmiz olmadığını göstərir.
Dolların dizaynı – $ işarəsinin tarixi
Bu gün bütün dünyada tanınan “$” simvolu ilk dəfə 1788-ci ildə amerikalı iş adamı Oliver Pollok tərəfindən istifadə edilmişdir. Bu simvol, ispan pesetası və U.S. dolları arasındakı keçid dövründə formalaşıb və daha sonra rəsmi olaraq ABŞ valyutasının simvoluna çevrilib.
Asteklərin pul vahidi – Kakao dənələri
Maya və Astek sivilizasiyalarında kakao paxlaları rəsmi pul kimi istifadə olunurdu. Onlar bu paxlaları həm ticarət, həm də vergi ödəmələrində istifadə edirdilər. Kakao o qədər dəyərli sayılırdı ki, bəzən saxta paxlalar hazırlanırdı!
Pul, sadəcə bir mübadilə vasitəsi deyil, həm də tarixin, mədəniyyətlərin və iqtisadi sistemlərin güzgüsüdür. Onun keçdiyi yol və dəyişən formaları, insanlığın texnoloji, sosial və mədəni inkişafının da göstəricisidir. Tarixi araşdırdıqca pulun yalnız cüzdanda və ya bankda deyil, eyni zamanda bəşəriyyətin yaddaşında da yaşadığını görürük.