Tarixdə bu gün

İkinci Dünya müharibəsindən sonra Qərb dünyasını sarsıdan casusluq qalmaqallarından biri Böyük Britaniyada üzə çıxıb. Almaniyada anadan olmuş, sonradan Böyük Britaniya vətəndaşlığı almış tanınmış fizik Klaus Fuks atom bombası ilə bağlı məxfi məlumatları Sovet İttifaqına ötürdüyünə görə 1950-ci il fevralın 3-də Böyük Britaniyada həbs edilib. Fuksun saxlanılması beynəlxalq casus şəbəkəsinin ifşasına səbəb olub və nəticədə ABŞ-da Culiyus və Etel Rozenberqin həbsi və edamı ilə nəticələnən proseslər zənciri başlayıb.

XX əsrin əvvəllərində Herbert Adams Gibbons iddia edirdi ki, osmanlılar yunanlarla qarışaraq yeni bir xalq yaradıblar və bu, dövlətin güclənməsinə səbəb olub. Lakin böyük türk tarixçisi Fuad Köprülü, həmçinin Paul Vittek və Fridrix Gize bu nəzəriyyəni elmi sübutlarla təkzib etdilər. Köprülü vurğulayırdı ki, Osmanlının quruluşu XIII-XIV əsrlər Anadolu tarixi çərçivəsində, daxili dinamikalarla araşdırılmalıdır.

1 fevral 1979-cu ildə Ayətullah Xomeyni 15 illik sürgündən sonra zəfər içində İrana qayıtdı. Şah və ailəsinin ölkədən qaçmasından cəmi iki həftə sonra baş tutan bu qayıdış, dindar inqilabçıların Xomeyninin liderliyi altında fundamentalist İslam hökuməti qurmaq arzusunu gerçəkləşdirdi. Əsrin əvvəllərində anadan olan Ruhullah Xomeyni bir İslam din aliminin oğlu idi və gəncliyində Quranı tamamilə əzbərləmişdi. O, şiə idi və tezliklə özünü Qum şəhərində şiə İslamının rəsmi tədqiqinə həsr etdi. Bir din xadimi kimi o, şiə iyerarxiyasında durmadan yüksəldi və ətrafına çoxlu sayda mürid topladı.

North Carolina Agricultural and Technical State University tələbələri Ezell Blair Jr., Franklin McCain, Joseph McNeil və David Richmond Qrinzborodakı Woolworth mağazasının yalnız ağdərililər üçün nəzərdə tutulmuş nahar bölməsində onlara xidmət göstərilməsindən imtina edildikdən sonra masanı tərk etməyiblər. Sonradan “Qrinzboro Dördlüyü” kimi tanınan bu gənclər mağaza bağlanana qədər sakit şəkildə oturaraq etiraz aksiyasını davam etdiriblər və növbəti gün geri qayıdacaqlarını bildiriblər.

1950-ci il yanvarın 31-də ABŞ Prezidenti Harri S. Trumen ictimaiyyət qarşısında çıxış edərək hidrogen bombasının (H-bombanın) hazırlanmasını dəstəklədiyini rəsmən elan etdi. Bu qərar İkinci Dünya müharibəsindən sonra formalaşan qlobal təhlükəsizlik balansını köklü şəkildə dəyişdi və bəşər tarixində termonüvə silahlanması dövrünün başlanğıcı oldu.

Hindistanın müstəqillik hərəkatının siyasi və mənəvi lideri, zorakılıqsız müqavimət fəlsəfəsinin banisi Mahatma Qandi 1948-ci il yanvarın 30-da Yeni Dehlidə sui-qəsd nəticəsində qətlə yetirilib. Onun ölümü Britaniya müstəmləkəçiliyindən azadlıqdan cəmi bir il sonra Hindistanda dərin siyasi və dini gərginliyin mövcudluğunu üzə çıxaran tarixi hadisə kimi qiymətləndirilir.

491-492-ci (1098-1099) illərdə Şərqi Aralıq dənizi sahillərində səlibçi dövlətlərinin qurulmasından sonra buradakı müsəlmanların ən böyük hədəfi bölgəni onlara qarşı qorumaq və işgal etdikləri torpaqları azad etmək olmuşdur. Səlahəddin Əyyubi özündən əvvəlki rəhbər Nurəddin Zənginin vəfatından sonra bir tərəfdən səlibçilərlə mübarizə apararkən, digər tərəfdən də onun qurmuş olduğu birliyi yenidən təmin etmək üçün çalışdı. 574-cü ildə (1179) əvvəlcə Mərciuuyun döyüşünü qazanıb, ardınca Beytülahzan qalasını geri alaraq səlibçilərə qarşı üstünlük əldə etdi. Bundan sonra səlibçilər müdafiəyə çəkilərkən, Səlahəddin davamlı hücum vəziyyətinə keçdi. Bu hücumlar zamanı onun bir meydan savaşına girmək istəməsinə baxmayaraq, qarşı tərəf bunu heç vaxt gözə ala bilməmişdi.