BAKI, VOA, Orxan Qədirzadə

28 mart 1979-cu il, saat səhər 04:00 - da ABŞ-nin Pensilvaniya ştatındakı "Three Mile Island" AES-in 2-ci blokunda təzyiq klapanının bağlanmaması ilə ABŞ tarixinin ən qorxulu nüvə sınağı başladı. Radiasiya ilə çirklənmiş soyutma suyunun binalara sızması və reaktorun nüvəsinin həddindən artıq qızması bölgəni böyük bir fəlakətin astanasına gətirdi.

1974-cü ildə tikilən və ucuz enerji mənbəyi kimi təqdim edilən stansiyada qəza baş verən zaman avtomatik təhlükəsizlik sistemləri işə düşsə də, idarəetmə otağındakı operatorların yanlış qərarları vəziyyəti ağırlaşdırdı. Cihazlardakı ziddiyyətli göstəriciləri düzgün oxumayan işçilər təcili soyutma sistemini söndürdülər.

Reaktorun nüvəsi 4000 dərəcəyə qədər qızdı. Bu, tam nüvə əriməsinə (meltdown) cəmi 1000 dərəcə qalmışdı.

Əgər nüvə tam ərisəydi, ölümcül radiasiya buludları kilometrlərlə əraziyə yayılaraq minlərlə insanın həyatına son qoya bilərdi.

Qəzadan sonra stansiyanın sahibi olan "Metropolitan Edison" şirkəti radiasiya sızması barədə məlumatları gizlətməyə çalışsa da, müfəttişlər ərazidə artan radiasiya səviyyəsini qeydə aldılar. Qəzadan iki gün sonra reaktorun daxilində partlayış təhlükəsi yaradan nəhəng hidrogen qabarcığı aşkar edildi.

Pensilvaniya qubernatoru Dik Tornburq hamilə qadınlara və uşaqlara ərazini tərk etməyi tövsiyə etdi. Nəticədə 100 mindən çox insan bölgədən qaçdı.

Aprelin 1-də ABŞ Prezidenti Cimmi Karter stansiyaya gələrək şəxsən yoxlama apardı. Özü də təhsilli nüvə mühəndisi olan Karterin bu addımı həm yerli əhalini, həm də ölkəni sakitləşdirdi. Xoşbəxtlikdən, qəza nəticəsində heç kim həlak olmadı və mülki əhalinin sağlamlığına birbaşa zərər dəymədi.

Hadisə cəmiyyətin nüvə enerjisinə olan inamını kökündən sarsıtdı. 2-ci blokun təmizlənməsi 1990-cı ilə qədər davam etdi, lakin o, bir daha istifadəyə verilmədi.