17 Mart tarixi siyasi dəyişikliklər, elmi nailiyyətlər, mədəniyyət və incəsənət sahəsində irəliləyişlər, idman uğurları və dünyaya təsir edən şəxslərin doğumu ilə zəngin bir gündür.

Təxminən iki il boyu gizli saxlanılan bu cinayət sonradan tarixə "My Lai qətliamı" kimi düşüb.

Tarix bu gün imperiyaların süqutuna, bəşəriyyəti sarsıdan qanlı qətliamlara və sərhədləri dəyişən qanunsuz ilhaqlara şahidlik edib. 16 mart – Birinci Dünya Müharibəsinin yekunu olaraq müttəfiq qüvvələrin Osmanlı imperiyasının paytaxtı İstanbulu rəsmən işğal etdiyi (1920) və qardaş Türkiyənin Qurtuluş Savaşına təkan verən tarixi gündür. Eyni ildə və eyni gündə Türkiyə Böyük Millət Məclisi ilə Sovet Rusiyası arasında sərhədləri müəyyən edən məşhur Moskva müqaviləsi imzalanıb (1921).

Orxan Qazi dövründə Osmanlı bəyliyini digər Anadolu bəyliklərindən fərqləndirən ən mühüm fəaliyyətlərdən biri nizamlı hərbi təşkilatın qurulmasıdır. Osmanlı bəyliyinin hərbi qüdrəti ilkin mərhələdə digər Anadolu bəylikləri kimi qəbilə qüvvələrindən ibarət idi. Lakin dövlətləşmə prosesi daha peşəkar bir orduya ehtiyac duyulduğunu göstərdi.

Roma diktatoru Yuli Sezar martın 15-də Senat binasında sui-qəsd nəticəsində öldürülüb.Sezar Roma Senatında keçirilən iclas zamanı təxminən 60 nəfərlik sui-qəsdçi qrup tərəfindən bıçaqlanaraq qətlə yetirilib. Qrupun başında senatorlar Mark Yuniy Brut və Qay Kassiy Lonqin dayanırdı.Tarixə “Martın idləri” kimi düşən bu hadisə Roma Respublikasının siyasi tarixində dönüş nöqtəsi hesab olunur.

Tarix bu gün böyük imperatorların süqutuna, qanlı qətliamlara və Yaxın Şərqin xəritəsini dəyişən fəlakətli müharibələrin başlanğıcına şahidlik edib. 15 mart – qədim Roma diktatoru Yuli Sezarın Senatda sui-qəsdlə qətlə yetirildiyi (E.ə. 44) və Rusiya imperatoru II Nikolayın taxtdan rəsmən imtina edərək imperiyanın sonunu gətirdiyi (1917) tarixi gündür. Qlobal siyasət səhnəsində isə bu gün Yaxın Şərqi qan gölünə çevirən, milyonlarla insanın qaçqın düşməsinə səbəb olan Suriya vətəndaş müharibəsinin kütləvi etirazlarla başladığı (2011) və Yeni Zelandiyada terrorçunun iki məscidə hücum edərək 51 müsəlmanı qətlə yetirdiyi (2019) kədərli tarixdir.

Albert Eynşteyn 1879-cu ilin 14 mart tarixində Almaniyanın Ulm şəhərində yəhudi əsilli elektrik mühəndisinin ailəsində dünyaya gəlib. Onun xüsusi və ümumi nisbilik nəzəriyyələri kainatın quruluşu haqqında insan təsəvvürlərini köklü şəkildə dəyişdirib, enerji və maddə nəzəriyyəsi isə kvant mexanikasının inkişafına və sonradan atom enerjisinin tətbiqinə mühüm təsir göstərib.

Tarix bu gün böyük elmi kəşflərin rəmzinə çevrilən dahilərin həyatına, Yaxın Şərqdə kütləvi inqilablara və hərbi əməliyyatlara şahidlik edib.

Alman əsilli ingilis astronomu Uilyam Herşel Günəş sisteminin yeddinci planeti olan Uranı kəşf edib.

Tarix bu gün qanlı terror aktlarına, imperiyaları sarsıdan sui-qəsdlərə və kainatın sirlərinin kəşf olunduğu inqilabi anlara şahidlik edib.

1930-cu il martın 12-də Hindistanın müstəqillik hərəkatının lideri Mohandas Qandi Britaniya hakimiyyətinin tətbiq etdiyi duz monopoliya siyasətinə etiraz olaraq tarixə düşən vətəndaş itaətsizliyi aksiyasına başlayıb. Qandi Sabarmati şəhərindən 78 tərəfdarı ilə birlikdə Ərəb dənizi sahilində yerləşən Dandi şəhərinə doğru 241 millik yürüşə çıxaraq Britaniya imperiyasının duz qanunlarına açıq şəkildə meydan oxuyub.

Tarix bu gün qlobal siyasi doktrinaların elan edildiyi, hərbi xəbərdarlıqların verildiyi və milli kimliklərin rəsmiləşdiyi qürurverici və təlatümlü bir gündür.