BAKI,VOA
Bu gün İkinci Dünya müharibəsinin ən simvolik hadisələrindən birinin ildönümüdür. 1940-cı il iyunun 28-də nasist Almaniyasının lideri Adolf Hitler Almaniya ordusu tərəfindən işğal edilmiş Fransanın paytaxtı Parisə ilk və yeganə səfərini edib.
Parisə səfəri zamanı Hitler şəhərin ən məşhur tarixi və memarlıq abidələrini ziyarət edib. Onun səfər proqramında Fransa imperatoru Napoleon Bonapartın məzarı da yer alıb. Hitler Parisdən ayrılarkən bu səfəri həyatının "ən böyük və ən gözəl anı" adlandırıb.
Tarixçilər uzun illər Adolf Hitler ilə Napoleon Bonapart arasında müxtəlif oxşarlıqlara diqqət çəkiblər. Hər iki şəxs idarə etdikləri dövlətlərin ərazisində doğulmamışdı. Napoleon İtaliya mənşəli, Hitler isə Avstriyada anadan olmuşdu. Hər ikisi İngiltərəyə qarşı hərbi planlar hazırlayarkən Rusiyaya yürüş etməyə qərar vermiş, hər ikisi iyunun 24-də Vilnüsdə olmuş, güclü yaddaşa malik hesab edilmiş və boyları 1 metr 75 santimetrdən qısa olmuşdu. Bununla belə, tarixçilər bu oxşarlıqları daha çox təsadüfi paralellər kimi qiymətləndirirlər.
Hitler Fransa imperatoruna ehtiram əlaməti olaraq Napoleonun oğlunun nəşinin Avstriyanın paytaxtı Vyanadan Parisə köçürülməsi barədə göstəriş verib. Bunun nəticəsində Napoleonun oğlu atasının məzarının yanında dəfn olunub.
Lakin Hitlerin Paris səfəri yalnız tarixi abidələrin ziyarəti ilə məhdudlaşmayıb. O, Birinci Dünya müharibəsini xatırladan iki abidənin sökülməsi barədə də göstəriş verib.
Sökülən abidələrdən biri Birinci Dünya müharibəsində Fransanın tanınmış sərkərdələrindən olmuş general Şarl Mənjənin xatirəsinə ucaldılmış memorial idi. Digər abidə isə Almaniya işğalı altında olan Brüsseldən müttəfiq dövlətlərin əsgərlərinin qaçmasına kömək etdiyinə görə Almaniya hərbi məhkəməsinin qərarı ilə güllələnən britaniyalı tibb bacısı Edit Kavellin xatirəsinə həsr olunmuşdu.
Tarixçilərin qiymətləndirməsinə görə, Hitler Almaniyanın Birinci Dünya müharibəsindəki məğlubiyyətini xatırladan simvolların Parisdə qalmasını istəmirdi və buna görə həmin abidələrin dağıdılması barədə göstəriş vermişdi.
Paris səfərindən sonra Hitler uzun müddət Fransa paytaxtına heyranlığını gizlətməyib. O, şəhərin memarlığından o qədər təsirlənmişdi ki, yaxın dostu və baş memarı Albert Şpeerə Berlinin yenidən qurulması ilə bağlı əvvəllər hazırlanmış irimiqyaslı layihələri həyata keçirməyi tapşırıb.
Nasist rəhbərliyi Berlini Avropanın ən möhtəşəm paytaxtına çevirməyi qarşıya məqsəd qoymuşdu. Bu planın əsas ideyası Parisi bombardman etməklə deyil, ondan daha möhtəşəm memarlıq ansamblları yaratmaqla kölgədə qoymaq idi.
Hitler Albert Şpeerlə söhbətlərindən birində Paris haqqında danışarkən belə demişdi: "Paris gözəl deyildimi? Amma Berlin ondan qat-qat gözəl olmalıdır. Berlini başa çatdırdıqdan sonra Paris yalnız onun kölgəsi kimi görünəcək."
Bu səfər nasist Almaniyasının Avropadakı hərbi üstünlüyünün zirvəyə çatdığı dövrdə baş versə də, sonrakı illərdə müharibənin gedişi dəyişdi və 1945-ci ildə Almaniyanın məğlubiyyəti ilə Adolf Hitlerin Avropada hökmranlıq planları tamamilə iflasa uğradı.